شفقناافغانستان-این رودخانه که نام سابق آن اکسوس (یونانی) است از ارتفاع 4000 متری کوههای پامیر سرچشمه گرفته و به دریاچه آرال می ریزد طول این رودخانه 2540 کیلومتر است و از ناحیه زرکول تا خمیاب، به طول تقریبا ۱۱۲۶ کیلومتر از آن در قسمت مرزهای شمالی کشور با تاجیکستان، ازبکستان و ترکمنستان است.
رود آمو که منشاء آن یخچالهای پامیر و واخان است، در قسمتهای بالایی به نام «دریای واخان» یاد میشود . بعد از آنکه رود آغسو و آب پنج با آن یکجا میشود نام «دریای پنج» به خود میگیرد و پس از آنکه رودهای کوکچه ، وخش، کافرنهان، به آن می ریزد، «دریای آمو» نام میگیرد.
شعبههای این رود در خاک افغانستان عبارتند از: رود کوکچه، رود قندوز، رود شیوا به همراه آبهای واخان و پامیر، تقریبا چهل درصد آب این رودخانه را در افغانستان تشکیل میدهند. رود چک، غزلسو، کافرنهان، وخش، سرخان دریا، شیر آباد و … از شعبه های شمالی این رود هستند.
در ماه ثور براثر آب شدن برفها، آب این رودخانه زیادمی شود. در هنگام پرآبی حدود ۹۰۰ کیلومتر از آن قابل کشتیرانی است. در سالهای گذشته چند بند روی شاخههای فرعی این رود، مانند قندوز، ساخته شده است. در حال حاضر از شیرخان بندر در ولایت قندوز افغانستان به تاجیکستان و بالعکس تردد توسط کشتی صورت میگیرد.
