شفقنا افغانستان-در ده سال گذشته به رغم آنکه فرصت های مناسبی فراروی دولت افغانستان قرار داشت تا بتواند با تدابیر لازم وابستگی های افغانستان به کمک های خارجی را کاهش دهد اما در عمل نه تنها چنین نشد که فرصت سوزی ها و ضعف مدیریت در افغانستان عملا کشور را در شرائطی قرار داده است که اکنون با اعلام کاهش کمک های آمریکا به افغانستان نگرانی ها افزایش یافته است. رییس هیئت عامل اتاق تجارت و صنایع افغانستان محمد قربان حق جو می گوید کاهش پنجاه درصدی کمک های ملکی امریکا به افغانستان روند رشد اقتصادی کشور را شدیدأ متأثر خواهد ساخت و افغانستان در حال حاضر بدون کمک های جامعه جهانی حتی قادر به فراهم سازی بودجه عادی و انکشافی اش نیست. این سخنان حق جو پس از آن مطرح می شود که کنگره امریکا کمک های غیر نظامی این کشور را به افغانستان پنجاه در صد کاهش داده است. از آنجای که چرخ اقتصاد کشور با کمک های خارجی می چرخد اکنون طبیعی است که کارشناسان و آگاهان در این زمینه ابراز نگرانی کنند.
به نظر میرسد کاهش کمکهای آمریکا به افغانستان ارتباط مستقیم با مسئله تعلل ها در امضای پیمان امنیتی دارد به گونه ی که ادامه بن بست ها در این زمینه آمریکایی ها را نسبت به افغانستان دلسرد کرده است. کاخ سفید از کنگره امریکا خواسته بود تا ۲۱۹میلیارد دالر کمک توسعه یی را برای افغانستان تصویب کند، اما کنگره امریکا در حدود نصف این خواست کاخ سفید را تصویب کرده است. در چنین شرائطی برای افغانستان که قادر به تامین بودجه عادی خود نیست طبیعی است که کاهش چنین کمکهای مشکلات و چالشهای جدی را بوجودخواهد آورد.
افغانستان در شرائط کنونی بیش از همه در بخش امنیت که مهمترین مسئله افغانستان است به شدت نیازمند و وابسته به کمک های خارجی است. طبیعی است که مشکلات امنیتی می تواند تمامی برنامه های انکشافی و زیر ساختی را نیز با چالش هایی جدی مواجه سازد. این درحالیست که امریکا در سال ۲۰۱۲ در نشست توکیو وعده سپرده بود که سالانه حدود ۲ میلیارد دالر به افغانستان کمک غیر نظامی خواهد کرد و حتی واشنگتن در این نشست پذیرفت که در کنار کمک های غیر نظامی سالانه در حدود ۴ میلیارد دالر به نظامیان افغان نیز کمک خواهد کرد، اما اکنون تنش ها در روابط کابل و واشنگتن آمریکایی ها ار بر آن داشته است تا به یک باره کمک های غیرنظامی خویش را پنجاه در صد کاهش دهند.
سوگمندانه باید گفت دولت مردان افغانستان نه قادر اند از فرصت ها و بسترهای موجود افغانستان برای کاهش وابستگی های افغانستان بهره برداری نمایند و نه حاضر اند همکاری های کشورهای دیگر را در این زمینه درست مدیرت نمایند. ده سال گذشته فرصت مناسبی بود برای تدوین و اجرای برنامه ها و طرح های کلان ملی در راستای کاهش وابستگی های افغانستان به کمک های جهانی. اما در مقام عمل متاسفانه نه تنها در این سالها ما شاهد کاهش وابستگی های خارجی افغانستان نبودیم بلکه می توان گفت بدلیل افزایش نیازمندی های افغانستان در سالهای اخیر به همان میزان وابستگی های این کشور نیز بیش از پیش افزایش یافت. وابستگی شدید اقتصادی افغانستان به بیرون از مرزهای این کشور بیش از هر چیز دیگری نگرانی های مردم و شهروندان عادی را در شرائط کنونی و با اعلام کاهش کمکهای خارجی به افغانستان افزایش داده است.
مسئولان بجای آنکه برای بهبود وضع اقتصادی افغانستان که می توانست با مدیریت قوی و توانمند تحقق یابد، در عمل آشفته بازاری را در حوزه اقتصاد افغانستان حاکم کرده اند که اکنون بیشتر باندهای مافیایی بر اقتصاد این کشور مسلط اند و به باور برخی کارشناسان این باندهای مافیایی از قدرت و اتوریته سیاسی نیز در کشور برخوردار اند. این نشان میدهد که دولت افغانستان و مسئولین حوزه اقتصادی دولت دراین سالها به شدت ضعیف عمل کرده اند. این یعنی افغانستان در دهه گذشته طلائي ترين فرصت ها و موقعيت ها را بدليل سوء مديريت و ضعف هاي جدي دروني از دست داده است. در طول اين سالها جامعه جهاني تمام و كمال در كنار افغانستان ايستاد و بالاترين سطح ممكن كمك هاي مادي و معنوي شان را به افغانستان مبذول داشت. ده ها مليارد دالر از كمك هاي بلاعوض جهان به حساب افغانستان و مردم اين كشور واريز شد و اين كشور در هيچ مقطع از تاريخ خود اينگونه مورد توجه و اهتمام جامعه جهاني قرار نگرفته بود.
اما اینک پس از گذشت یک دهه از آغاز کمک های جهانی به افغانستان وضعیت کشور بگونه ای است که کم ترین بهره برداری ها از ظرفیت های داخلی افغانستان برای کاهش وابستگی های این کشور صورت نگرفته است و اصلا بسترها و زیر ساخت های آن متاسفانه بدلیل همان ناکارآمدی مدیریت در کشور فراهم نشده است. وابستگی این کشور در ابعاد مختلف، از جمله وجود مافیای اقتصادی فعال و نبود زیرساختهای اقتصادی و کشاورزی است. متاسفانه اکنون افغانستان در تمامی ابعاد وابسته به دیگران است و تاکنون هیچ تلاشی در جهت خودکفایی این کشور صورت نگرفته است و از این نظر افغانستان در وضعیت آشفتهای قرار دارد. تمام زیرساختها و بنیادهای اقتصادی افغانستان در جریان جنگهای داخلی از بین رفت ولی در 10 سال گذشته نیز کار جدید و جدی در این حوزه صورت نگرفته است.وضعیت بد اقتصاد و معیشت مردم نشان دهنده این واقعیت تلخ است که دولت افغانستان در رابطه با بهبود وضع اقتصادی کشور در هیچ قسمتی موفق عمل نکرده است و به همین دلیل است که وضعیت اسفباری بر اقتصاد افغانستان حاکم است.
اما بایسته آن است که افغانستان از فرصت های موجود در هر شرائطی باید بهره برداری نماید. بهره برداری از ذخایر سرشار سوختی در افغانستان از قبیل نفت و گاز و ذغال سنگ ؛ و رود خانه های فراوان در کنار زمین های وسیع آماده بهره برداری برای زراعت و مالداری می توانند هم در تولید نیروی برق برای کشور وهم توسعه کشاورزی و دامداری در افغانستان کمک بزرگ نماید. توسعه کشاورزی و دامداری و همینطور بهره برداری از ذخایر مهم زیر زمینی در افغانستان می توانست در ده سال گذشته تا حد زیادی اجرایی گردد اما ضعف مدیریت در افغانستان مانع توجه به این مهم شده است. این درحالیست که کشورهای دیگر به شمول همسایه های افغانستان در این فرصت کارهای زیربنایی و اساسی انجام داده اند مثلا روی رودخانه های که از فغانتسان به این کشورها سرازیر میشود سد های بزرگ زده اند و برق همان سد ها را به افغانستان می فروشند. برای توسعه کشاورزی شان از این ابها بهترین استفاده ها را می برند ولی دولت مردان افغانستان متاسفانه به این مسائل مهم کم توجهی کرده اند.
اکنون امضای پیمانهای استراتیژیک با کشورهای مختلف باید فرصتهای را فراروی افغانستان قرار دهد تا در برابر امتیازهای که به کشورها می دهد در جهت کاهش وابستگی های خود و کاهش فشارهای اقتصادی از آنان کمک بگیرد و باید برای بهره برداری از ظرفیت های اقتصادی افغانستان طرح های بزرگ را عملی سازد. جامعه جهانی بویژه متحدین غربی افغانستان باید در زمینه بهره برداری از ذخایر طبیعی افغانستان و تولید انرژی به این کشور کمک نماید تا افغانستان بتواند به لحاظ اقتصادی در فشار های کمتری قرار گیرد. مسلما بهره برداری از ظرفیت های داخلی در افغانستان مستلزم تامین زیرساخت های این کشور است از این روباید ابتدا طرحی برای توسعه زیر ساختهای این کشور در نظر گرفته شود سپس بهره برداری مناسب از ظرفیت های داخلی صورت بگیرد. این ها راهکارهای است که فراروی دولت کنونی و آینده قرار دارد و نباید از آن غافل بود.
رهین فرهمند-روزنامه افغانستان
انتهای پیام