افزايش گداها در شهر کابل، به يك معضل بغرنج اجتماعى تبديل شده و استفاده هاى ابزارى از اطفال در اين عمل؛ بر سايۀ شوم آن افزوده و نگرانى هايى را به همراه داشته است.
به گزارش خبرگزاری شیعیان افغانستان(شفقنا افغانستان) به نقل از پژواک؛یافته هاى مشارکت رسانه هاى آزاد، نشان مى دهد که شمارى از گداها در شهر کابل، اطفال را به کرايه مى گيرند و به آنان ترياک مى خورانند تا حين تگدى آرام باشند.
همچنان گداها به دليلى دست به چنين کارى مى زنند تا با به نمايش گذاشتن محروميت کودکان توجه مردم را جلب و پول بيشتر به دست آورند.
به اساس معلومات كميسيون مستقل حقوق بشر افغانستان، در حال حاضر حدود ٦٠ هزار طفل در افغانستان معتاد به مواد مخدر اند كه يكى از عوامل آن، استفادۀ اطفال در عمل گدايى و دادن مواد مخدر به آنان است.
همچنان یافته هاى مشارکت رسانه ها نشان مى دهد که در کنار متکديان داخلى؛ وجود گدايان پاکستانى در فصل گرما در کابل ، بر نگرانى مردم افزوده و گمانه زنى ها در مورد سوء استفاده از گداها توسط باندها را افزايش داده است.
گداهاى پاکستانى طى سه سال اخير در کابل افزايش پيدا کرده و در برخى شهرهاى بزرگ ديگر کشور نيز در فصل گرما ديده مى شوند.
گداها در هر منطقۀ مزدحم و حتى پسکوچه هاى شهر کابل، در حالى ديده مى شوند که گدايى در سال ١٣٨٧ طى حكم رييس جمهور، منع قرار گرفت و كميسونى جهت جمع آورى گداها توظيف شد؛ اما اين كميسون نيز بنابر عواملى با ناكامى مواجه گرديد.
استفادۀ ابزارى از اطفال
خانم چهل ساله، که خود را فريبا باشندۀ منطقۀ گذر قاضى ناحیۀ اول شهر کابل معرفى مى کرد، گفت ، دوازده سال است که در شهر كابل گدايى مى کند و هنگام تگدى، به فرزندانش مواد مخدر مى خوراند.
وى افزود که از اين مدرک، روزانه حدود ٣٠٠ افغانى عايد دارد.
فريبا كه خود نيز معتاد به مواد مخدر است گفت: “خودم ترياک را روى گاز دود مى کنم … پيش از بيرون شدن در روى سرك ها، به اطفالم هم براى اين كه بخوابند، به اندازه نيم نخود ترياك مى خورانم و آنها هم براى ساعت ها مى خوابند؛ گاهى هم براى آن كه آنها را بيدار كنم، به رويش آب مى زنم و يا آب مى خورانيم؛ گاهى به حالت عادى بيدار مى شوند و گاهى هم به استفراغ مى افتند.”
تداوم اين عمل فريبا، باعث اعتياد فرزندانش به مواد مخدر شده است.
وى افزود: “اگر روزى ترياك براى اولادهايم نرسد، گريه مى كنند و خواب شان نمى برند، با بُكس به سر خود مى زنند و مى گويند كه دست و پاى ما درد مى كند و همين كه براى شان ترياك مى دهم، آرام خواب شان مى برند.”
فريبا که مادر ٨ فرزند يک ساله تا ١٧ ساله مى باشد، مى گويد که هر هشت فرزندش را با عمل گدايى بزرگ كرده و در حال حاضر، همۀ آنها معتاد هستند و همين امر باعث شده تا آنان از رشد عادى برخوردار نباشند.
وى علاوه کرد که یکى يا دو طفل را با خود به گدايى مى برد و متباقى آنها به شمول دختر ١٧ ساله او، در خانه مى باشند.
وى گفت که شوهرش نيز معتاد به انواع مواد مخدر است و کار کرده نمى تواند.
فريبا، عضو گروپ ١٥ نفرى زنان گدا است كه به گفتۀ خودش؛ تمامى آنها براى تگدى به جاده ها مى روند و به اطفال شان مواد مخدر مى خورانند.
اما كريمه ٣٥ ساله، نه تنها به اطفالش ترياک مى خوراند، بلکه آنان را به كرايه نيز مى دهد.
وى كه از هفت فرزندش (هشت ماهه تا ١٤ ساله) در عمل گدايى استفاده مى كند؛ گفت: “من در خانه بولانى پخته می كنم و يك بچيم آن را می فروشد؛ اما اگر كدام روزى فروخته نشود، من دو سه اولادم را گرفته براى گدايى به روى سرك ها مخصوصاً نزديك زيارت عاشقان و عارفان و مسجد پل خشتى مى روم. شوهرم بيكار و معتاد است.”
کريمه افزود: “ما در اين منطقه در مجموع ١٤ زن هستيم و وقتى براى گدايى بيرون مى رويم، من يك اولادم را پيش خود مى گيرم و دو اولاد ديگرم (دخترم هشت ماهه و بچيم يک و نيم ساله) را به دو زنى كه اولاد ندارند، به كرايه مى دهم و وقتى شام به طرف خانه رفتيم هر قدر پول، نان و يا لباسى را كه به دست آورده بود، باهم نصف مى كنيم.”
اين خانم گفت که روزانه تنها خودش، حدود ٤٠٠ افغانى عايد دارد و يک مقدار پول را از بابت کرايه فرزندانش به دست مى آورد.
وى ادامه داد: “زمانی كه براى گدايى به بيرون مى رويم، به اولادهاى خود مقدارى ترياك مى دهيم و آنها با خوردن آن، ساعت ها به خواب مى روند و گرما و سرما بالاى شان تاثير نمى كند و تا زمان برگشت به خانه، خواب مى باشند.”
كريمه كه مدت هفت سال است در كابل گدايى مى كند، گفت: “اطفال را از روى مجبوريت براى گدايى با خود مى بريم؛ چون بدون آنها كسى به ما كمك نمى كند و وقتى طرف طفل مى بينند، پنجى يا دويى براى ما مى دهند.”
وى علاوه کرد که اعتياد به مواد مخدر، باعث شده است که هيچ کدام از فرزندانش به مکتب نروند.
زينب ٥٥ ساله مادر هفت فرزند (پنج تا ٢٨ ساله) است كه از حدود ١٣ سال به اين طرف، معتاد به انواع مواد مخدر بوده و ٩ سال مى شود كه در کابل به گدايى رو آورده است.
او نيز از جمله افرادى است كه اطفالش را براى گدايى به كرايه مى دهد.
وى فقر، بيچارگى و مهاجرت را دليل اصلى رو آوردنش به مواد مخدر و گدايى خوانده گفت: “شوهرم بيكار است، دو اولاد کلانم جدا است و من با پنج فرزندم زندگى مى كنم؛ از وقتى كه از پاكستان آمديم(حدود ٩ سال قبل) گدايى مى كنم. حالا سه اولادم (٥، ٧ و ٩ ساله) معتاد هستند.”
زينب، سه طفل خُردسالش را از شش ماهگى تا حال، ترياک مى خوراند و در عمل گدايى از آنها استفاده مى کند.
وى افزود: “زمانى كه براى گدايى مى روم، به آنها مقدارى ترياك ميتم كه يكى شان پيش خودم ميباشه و دو تاى ديگر شانرا به ديگران در برابر نيمى از عايد آن فرد، به كرايه ميتم. اولاد خُردم را پيش خود مى مانم و كلان هاى شان را به ديگران به كرا ميتم.”
وى خاطرنشان کرد که روزانه از طريق گدايى حدود ٥٠٠ افغانى عايد دارد و از مدرک به کرايه دادن فرزندانش نيز مقدار پول را بدست مى آورد.
زينب گفت: “به خاطر اطفال است كه به ما كمك می شود، در غير آن كسی به ما كمك نمی كند.”
تاييد منابع رسمى
پاسوال محمد ظاهر قوماندان امنيه كابل تاييد مى کند كه برخى گداها، اطفال را توسط ترياك و يا داروهاى ديگر نشه مى كنند.
موصوف بدون ارايه جزئيات گفت که كار روى اين موضوع جريان دارد؛ در گذشته هم با چنين مواردى برخورد صورت گرفته و در آينده هم صورت خواهد گرفت.
وى افزود: “هر روز، هر ديگر و هرشب اينها جمع مى شوند؛ اما باز هم آنها اوقاتى بيرون مى آيند كه فرصت باشد و جاهاى خلوت را پيدا مى كنند. در اين مورد، ما با قاطعيت برخورد مى كنيم.”
قوماندان امنيۀ کابل بيشتر در اين مورد معلومات ارايه نکرد.
بلال صديقی معاون بخش حمايت از حقوق اطفال دفتر ساحوی كميسيون مستقل حقوق بشر در کابل، با ابراز نگرانى از وضعيت اطفال در كشور گفت که سوءاستفاده از اطفال و واداشتن آنان به گدايى، به يك امر معمول در افغانستان تبديل شده است.
به گفتۀ وى، همچو سوءاستفاده ها از اطفال، باعث شخصيت كشى اطفال و وارد شدن آسيب هاى شديد روانى به آنان مى شود.
موصوف افزود: “در جريان جمع آورى گداها (توسط كميسيون منع عمل گدايى) با گداهايى برمى خورديم كه شكايت مى كردند كه توسط افرادى مجبور به گدايى مى شوند، خصوصاً اطفال.”
وى همچنان ضمن تاييد به كرايه دادن اطفال، گفت: “در ميان اطفال گدا، موارد بسيار زيادى است كه طفل عملا خريد و فروش شده و بالاى شان كمايى مى شود و يا اين كه فاميل هاى اطفال، بى بضاعت اند، يا كار كرده نمى توانند و يا افراد حرفوى هستند كه اطفال را مى گيرند و به عنوان وسيلۀ موثر اقتصادى از آنها استفاده مى کنند.”
همچنان نجيب الله ببركزى هماهنگ كننده ملى حمايت از حقوق اطفال در كميسيون حقوق بشر گفت: “دادن مواد مخدر به اطفال ثابت شده؛ چون چطور ممكن است كه يك طفل از ساعت ٨ صبح تا ٤ عصر بخوابد و تنها نفس بكشد و حتا حركت هم نكند. اين كار واقعاً جرم است. بارها كميسيون در مجالس شبكۀ محافظت اطفال، به وزارت كار و امور اجتماعى نگرانى هاى خود را در مورد اطفال گدا شريك ساخته؛ اما آنها توجه كمترى كرده اند.”
ببركزى، گداها را به چند دسته تقسيم نموده افزود: “يك تعداد واقعاً نيازمند هستند و خانواده ها آنها را از ناچارى به گدايى سوق مى دهند و گروپ ديگر، موسمى هستند كه تعدادى از آنها با بزرگترها در سرما به جاهاى گرم؛ و در گرما به جاهاى سرد مى روند و به اطفال، مواد نشه آور مى دهند تا ترحم مردم را جلب كنند… و گروپ ديگر، اطفال را به ديگران كرايه مى دهند و اين گداها آنان را تا شام نگهدارى مى كنند.”
از سوى ديگر، محمد ظاهر كوشان آمر مرستون هاى جمعيت هلال احمر افغانى مى گويد که افراد موظف در جريان جمع آورى گداها از شهر كابل، به موارد زيادى از خوراندن ترياک به کودکان از سوى گداها، برخورده اند.
وى افزود: “حتا مواردى بوده كه ما با ديدن دست بسته طفل با بنداژ، اسرار كرديم و علاقمند اين شديم تا او را به شفاخانه ببريم، ولى خانمى كه طفل در آغوشش بود اجازه نمى داد؛ اما با اصرار زياد وقتى دست طفل را باز كرديم، هيچ مشكلى در آن دست وجود نداشت.”
هرچند آمار دقيق از اطفالى كه در گدايى از آنها استفاده مى شوند وجود ندارد؛ اما نظر به آمار كميسيون مستقل حقوق بشر افغانستان، در حال حاضر ٦٠ هزار طفل در سطح کشور معتاد به مواد مخدر هستند.
به اساس معلومات منبع، استفاده از اطفال در گدايى و خوراندن مواد مخدر به آنها، يكى از عوامل معتادشدن اطفال مى باشد.
اما واصل نور مهمند معين امور اجتماعى وزارت كار و امور اجتماعى، شهداء و معلولين كه در حال حاضر وظيفۀ اصلى توجه به حل مشکل گداها مسووليت اين وزارت است، گفت: “تا حال ما اسناد دقيق نداريم كه بگوييم در گدايی، باندی كار می كند و يا به اطفال مواد مخدر داده شود؛ اينها همه شايعه است.”
استفادۀ ابزارى از اطفال، در حالى است كه دولت افغانستان متعهد به كنوانسيون حقوق طفل است و از ديد كنوانسيون حقوق طفل، سوء استفاده از کودکان نقض صريح حقوق اطفال مى باشد.
گداهاى خارجى
يافته هاى مشاركت رسانه هاى آزاد، نشان مى دهد كه حد اوسط عايد روزانۀ يك گدا در شهر كابل، حدود ٤٠٠ افغانى است و همين امر باعث افزايش گداهاى داخلى و خارجى شده است.
اين درحالى است که مزد روزانۀ يک کارگر در کابل ٣٠٠ تا ٣٥٠ افغانى مى باشد.
به اساس يافته هاى مشاركت رسانه هاى آزاد، بيشتر گدايان خارجى را افراد داراى معيوبيت و سوءشكل، زنان و كودكان تشكيل ميدهند که در فصل گرما به کابل مى آيند.
اين گداها بيشتر در جاهاى مزدحم شهر ديده مى شوند.
يكى از گداهاى پاكستانى به نام سكينه كه از بلوچستان پاكستان به کابل آمده و به بسيار مشكل به زبان درى صحبت مى كند، گفت که مشکلات اقتصادى دارد و همراه با چهار تن از اعضاى فاميل خود براى گدايى به کابل آمده است.
وى که در چوك كوته سنگى گدايى مى کرد، گفت : “عايد ما خوب است، در كمپنی ( حوزه پنجم شهر کابل) زندگی مى كنيم. ما دوباره در زمستان به بلوچستان مى رويم.”
سکينه ، بيشتر از اين به سوال ها جواب نمى داد و مى گفت که به زبان هاى درى و پشتو صحبت كرده نمى تواند.
فاروق يكى ديگر از گداهاى پاكستانى كه به گفته خودش، از ايالت سند پاكستان آمده، گفت: “نه نان دارم و نه خانه و اينجا براى گدايى آمده ام.”
فاروق که هم از ناحيه دست معيوب است و هم از پا، در مورد اين كه چه كسى او را به کابل آورده؟ چيزى نگفت.
اما شمارى از شهريان كابل در صحبت با مشارکت رسانه هاى آزاد، ضمن ابراز نگرانى از موجوديت گداهاى خارجى مى گويند که تمامى اينها توسط گروپ هاى مشخص، جهت جمع آورى پول به کابل آورده مى شوند.
محمد داوود دكاندار در منطقه ليسه مريم شهر کابل ، ضمن شكايت از اين گداها گفت: “اينها يك باند هستند كه از طرف صبح در موتر مىى آيند و تا خفتن و ناوقت هاى شب در همين بازار گدايى مى كنند و بعد در منطقۀ خشت اختيف خيرخانه مينه، به صورت گروپ هاى ده و پانزده نفرى جمع ميشن و توسط موترها به جاهاى بودوباش شان منتقل مى شوند؛ به نظر من هم حوزه و هم ناحيه از اينها حق مى گيرند و گرنه خود پوليس مسوول است و بايد اينها را جمع آورى كنند.”
يك تن از قوماندانان پوليس، موظف در ساحۀ ده افغانان شهر كابل كه نخواست نامش در گزارش ذکر شود، نيز در مورد گداهاى خارجى گفت: “اينها همه تجارتى هستند، تعداد شان معلوم نيست در هرطرف شهر مى توانى اينها را ببينى. من صد بار اينها را از اينجا دور كردم؛ اما دوباره برمى گردند.”
خواجه مير يكی از گداهاى معلول افغان در ليسه مريم گفت: “اين گداها در پاكستان معاش دارند، يكى از آنها به من گفت كه آنها در پيشاور ماهانه ١٥ هزار كلدار معاش دارند و توسط شركت ها به اينجا آمده و پولى را كه از اين درك به دست مى آورند هم، به همان شركت ها مى دهند.”
از سويى هم سيد محمد دستفروش در ماركيت مكروريان شهر کابل مى گويد که در فصل گرما، روزانه بيش از صد نفر از گداهاى پاكستانى را مى ديد.
وى علاوه کرد: “آنها به شكل های مختلف می آيند. خُرما را بر روى سرخود مى زنند و روى آن الكول سرخ مى زنند و به اينجا مى آيند… اينها همه تجارتى هستند و دولت هم در زمينه كارى نمى كند.”
وحيد تركارى فروش در ماركيت مكروريان نيز در مورد گداهاى پاکستانى گفت: “من به چشم خود ديده ام كه صبح موتر كاستر در بيمارو (بى بى مهرو) مى آورد و پياده مى كند و ساعت هاى ٨ شب، سى تا چهل گدا در كنار ديوار قلعه جنگى جمع مى شوند و موتر، دوباره مى آيد و آنها را مى برد.”
همچنان محمد انور ميدان وال عضو جامعۀ مدنى گفت: “دولت بايد تفكيك كند كه كى گداى واقعى و كى براى كسى كار مى كند؟ اگر كار مى كند، بايد پيگرد شود و به پنجۀ قانون سپرده شود؛ اينها خود باعث نام بدى دولت است و حيثيت و آبروى افغان ها را صدمه مى زند.”
اين شهرمندان کابل، از حكومت مى خواهند تا به اين موضوع رسيدگى کند و جلو گداهاى خارجى در شهر را بگيرد.
گداهاى سازمان يافته
مسوولان حکومت، هرچند آمدن اين گداها به شکل سازمان يافته از سوى گروه هاى استفاده گر به افغانستان را مى پذيرند ؛ اما راهكار مشخصى براى حل اين معضل ندارند.
رياست امنيت ملى طى ايميلى به مشارکت رسانه ها نگاشته است: “گدایان پاكستانى، قسمى که از وضعیت و حالت فزیکی شان پیداست، خودشان نه بلکه توسط افراد و یا گروه های سودجو و استفاده گر، به داخل افغانستان انتقال داده شده و مورد سوء استفاده قرار مى گيرند. در زمینۀ اینکه آنها مى توانند افرادی به منظور جاسوسی برای سرویس های خارجی باشند، امنیت ملی افغانستان تاکنون مدارکی در دست ندارد و از احتمال به دور نیست که مى توانند این افراد معلول و معیوب، منحیث وسیلۀ ابزاری از طرف این سازمانها مورد استفاده قرار گیرند.”
پاسوال محمد ظاهر قوماندان امنيه كابل گفت که بيشتر گداهاى خارجى، به هدف كسب پول و به صورت قانونى به افغانستان مى آيند.
وى افزود: “پوليس كابل همواره با قوت و سرعت، اينها را جمع آورى مى كند و به كشور شان مى فرستد و اين كار متواتر ادامه دارد. متاسفانه قونسلگرى هاى ما مجبور هستند بنا بر روابط بين كشورها، به آنها ويزه بدهند؛ آنها با ويزه به كشور آمده و دست به گدايى مى زنند.”
قوماندان امنيه كابل نيز گفت که تا حال سندى در مورد دست داشتن اين گداها با سازمان هاى استخباراتى كشورهاى منطقه، در دست ندارد؛ اما تاييد کرد كه آنها به صورت سازمان يافته به كشور مى آيند.
وى بدون ارايه جزئيات گفت: “خانه هاى مخصوص براى اين گداها است كه به طور پنهانى براى آنها آماده مى شود و از طرف شب درآنجا مى باشند و از طرف روز به روى سرك ها مى آيند و بعد، پول خود را به كسى كه آنها را به اينجا آورده مى دهند كه اين واقعاً جرم است… يك تعداد زياد شان گرفته شده و رد مرز شده اند و از اين به بعد هم گرفته مى شوند.”
قوماندان امنيه افزود که در پشت اين قضيه، دست پاكستانى ها و افراد استفاده جو است كه براى اين گداها، پاسپورت و ويزه مى سازند.
اين درحالى است كه در سال ١٣٨٧ به تاسی از حکم رئیس جمهور حامد کرزی، مبنی بر منع گدایی، کميسیونى متشکل از ١٣ اداره چون جمعيت هلال احمر افغانى، وزارت کار و امور اجتماعى، وزارت صحت عامه، کميسيون مستقل حقوق بشر و غيره تشکیل گردید که از طريق آن، بايد تمام گداها جمع آوری و بعد از شناسایی به آن رسیدگی می شد.
کميسيون، گداهاى حرفوى را بعد از ضمانت رها مى کرد و براى گداهاى نيازمند در مرستون، زمنيه درس، سرپنا و معيشت را مساعد مى ساخت.
محمد ظاهر کوشان آمر مرستون هاى جمعيت هلال احمر افغانى در کابل، گفت که اين کميسيون بارها گداهاى پاکستانى را جمع آورى و بعد از تضمين سفارت پاکستان، به كشور شان فرستاده اند.
وى افزود: “چند بار سفارت پاكستان، گداهايى را كه مربوط به اين كشور بوده، ضمانت كرده؛ اما يک تعداد شان دوباره دست به گدايى در کابل زده اند.”
مشارکت رسانه ها تلاش کرد تا در مورد با سفارت پاکستان در کابل صحبتى داشته باشد؛ اما با تماس هاى مکرر، مسوولان اين سفارت، حاضر به گفتگو نشدند.
حرفوى بودن اکثر گداها
مسوولان كميسيون جمع آورى گدا ها به اين باوراند كه بيش از نود درصد گدايان شهر کابل، حرفوى هستند.
محمد ظاهر كوشان مى گويد: “كسانى كه در شهر كابل گدايى مى كنند، از ده نفر تنها يك نفر آن گداى واقعى است.”
به گفتۀ وى، ٩٠ درصد گداهايى که از سوى کميسيون مذکور جمع آورى شده، حاضر نبودند که در مرستون نگهدارى شوند و برخى آنها فرار مى کردند.
وى افزود: “هيچ وقت گدايى كه واقعا بيچاره است و به مرستون معرفی شود، شايق اين نيست كه از مرستون و از ديوارهاى آن پا به فرار بگذارد؛ چون همه نيازمندى هاى شان در اينجا مهيا مى شد؛ اما اكثر شان با ضمانت خط و ارايه اسناد، از تجمع خانه رها مى شدند كه يک تعداد شان راهى خانواده هاى شان مى شدند و تعدادى ديگر شان دوباره به بازار مى آمدند.”
بلال صديقى كارمند كميسيون مستقل حقوق بشر و يك تن از افرادى كه خود عملا در كميسيون جمع آورى گداها حضور داشته، گفت:”زمانى كه گداها گرفتار و به مراكز امن براى تفكيك منتقل مى شدند، متاسفانه در آخر قسمى نتيجه گيرى مى شد كه… از ٨٠ نفر نهايت دو نفر آن، بى بضاعت شناخته مى شدند.”
از سوى ديگر، كريمه سالك نماينده وزارت امور زنان در كميسيون جمع آورى گداها گفت: “يك تعداد خانم ها در ميان گداها بودند كه از ارغندى پغمان با لباس خانه آمده و در شهر لباس هاى كهنه پوشيده و در كنار مسجد شاه دو شمشيره براى گدايى مى نشستند؛ وقتى ما علت گدايى را مى پرسيديم، مى گفتند خانه خواهرم طفلك به دنيا آمده، من پول نداشتم تا براى او تحفه بخرم؛ بناءً دست به گدايى زده ام.”
به گفتۀ خانم سالك، در جريان جمع آورى گداها ديده شده بود که بعضى خانم ها در لباس گداها دختران جوان را به فساد اخلاقى سوق مى دادند و شمارى از مردها در جريان زمستان، از ولايات مختلف به علت نبود كار زراعت، به كابل مى آمدند و دست به گدايى مى زدند.
وى، در مورد آمدن مردم از ولايات براى گدايى به کابل افزود: ” يك ريشسفيد در راس قرار می گرفت و تعدادى از جوانان را با خود جمع می كرد و به كابل مى آورد و در اينجا در چهارراهى ها گدايى مى كردند.”
موصوف، از افرادى به نام (چلو) نيز ياد نموده گفت: “بيشتر از مردم چلو كه بين مرز افغانستان و پاكستان هستند و تذكره هم ندارند، در کابل دست به گدايى مى زنند، شوهران شان همه بزكش هستند و در خانه هاى خود هستند و خانم هاى شان به گدايى دست مى زنند و گدايى را يك منبع عايداتى خوب مى دانند.”
ناكامى كميسيون جمع آورى گدا ها
کمسیون جمع آورى گداها به ریاست محمد کریم خلیلی معاون دوم ريیس جمهور و به سکرتریت جمعيت هلال احمر افغانى ، از ماه ثور ١٣٨٨ تا ماه قوس ١٣٩٠، به جمع آوری، شناسایی و رسیدگی به گداها عمدتاً در شهر کابل پرداخت؛ اما بعد از آن، کار جمع آوری و نگهداشت گداها متوقف گردید.
نظر به آمار ارايه شده جمعيت هلال احمر افغانى، در اين مدت ٤٦٢٠ گدا جمع آورى شد كه بيش از ٣٤٨ تن آنها را اطفال تشكيل مى داد و از آن جمله ٥٣ طفل شامل پرورشگاه گرديد و متباقى به فاميل هاى شان تسليم داده شدند.
اما به گفتۀ مسوولان ارگان هاى ذيربط، عواملى چون كمبود بودجه، نبود قانون مشخص در مورد، تضمين گدايان توسط مقامات حكومتى و رو آوردن دوبارۀ گداها به گدايى و عدم همكارى ارگان هاى مسوول، باعث ناكامى كميسيون شده است.
نبود بودجه
واصل نور مهمند معين امور اجتماعى وزارت كار و امور اجتماعى، يكى از دلايل توقف كار كميسيون جمع آورى گداها را نبود بودجه مى داند.
وى مى گويد: “در ابتدا وزارت ماليه حدود ٢٠ ميليون افغانى به جمعيت هلال احمر افغانى داده بود؛ اما با تمام شدن اين پول، وزارت ماليه ديگر پول داده نتوانست و بالاخره هلال احمر، به دليل كمبود بودجه در ماه قوس ١٣٩٠ جمع آورى گداها را به تعويق انداخت. وزارت ماليه مى گفت كه آنها بخاطرى به جمعيت هلال احمر افغانى پول داده نمى تواند كه هلال احمر، يك ادارۀ مستقل است و آنها نمى توانند از اين اداره حساب پس بگيرند.”
عبدالقادر جيلانى سخنگوى وزارت ماليه در مورد گفت :” هر اداره ای كه واحد بودجوى باشد به آن اداره بودجه داده مى شود اما وقتی كه واحد بودجوى نباشد و كميسيونى باشد كه ارتباط مى گيرد به وزارت هاى سكتورى، باز مى تواند از طريق همان وزارت سكتورى بودجه بگيرد.”
جمعيت هلال احمر افغانى يک موسسۀ خيريه ملى و مستقل است که قربانيان جنگ و آسيب ديده گان آفات طبيعى را کمک مى کند. اين جمعيت مخارج خدمات را از منابع عايداتى خود چون کمک اعضا و مرکبه هاى نهضت بين المللى صليب سرخ و هلال احمرها تامين مى کند.
به گفتۀ مهمند؛ پس از جلسات متعدد رييس خزاين وزارت ماليه با ارگان ها مسوول؛ پيشنهاد شد تا سكرتريت اين كميسيون، از جمعيت هلال احمر افغانى به يكى از ادارات ديگر تعلق گيرد.
به گفتۀ وى، بر اساس تصميم كابينه، حدود يك سال است كه طرح جديد منع عمل گدايى توسط وزارت هاى كار و امور اجتماعى، اقتصاد، ماليه، داخله و رياست جمعيت هلال احمر افغانى ساخته شده و اين طرح، رسماً به دفتر معاون دوم رياست جمهورى ارسال گرديده است تا آنها نظريات و اصلاحات خود را در اين طرح پياده كنند.
وى گفت: “متاسفانه تا حال در اين مورد كارى صورت نگرفته و بعد از فيصله كابينه و مصوبه شورای وزيران و حكم رياست جمهوری، اين مسووليت را وزارت كار و امور اجماعى به عهده خواهد گرفت.”
منبع خاطرنشان کرد که در طرح يادشده، ٨٠ ميليون افغانى بودجه براى برنامۀ جمع آورى گداها پيشنهاد شده است.
نبود هماهنگى ميان ارگانهاى مسوول
وليد اكبر سرورى سخنگوى جمعيت هلال احمر افغانى، گفت: “گذشته از مشكلات كمبود بودجه كه باعث توقف كار كميسيون شد، تا حدى عدم هماهنگى ارگان هاى مسوول هم نقش داشت؛ يعنى پس از مدتى، جلسات به طور منظمى كه بايد داير مى شد داير نمى شد.”
همچنان بلال صديقى معاون بخش حمايت از حقوق اطفال در دفتر ساحوى كميسيون مستقل حقوق بشر مى گويد که در حكم رييس جمهور، به صراحت ذکر شده بود كه با تمام گداها برخورد جدى صورت گيرد، گداها به صورت متداوم جمع آورى شود و براى گداهاى نيازمند، مراکز نگهدارى ساخته شود.
اما وى افزود: “بنا بر عدم علاقمندى ارگان هاى ذيربط دولتى كه مسووليت داشتند، متاسفانه اين مسووليت ها ادا نشد و بودجۀ كافى براى اين كميته مدنظر گرفته نشد، بالاخره اين كميته نتوانست كه به آن موفقيت و هدفى كه دنبال مى كرد؛ برسد.”
تضمين مقام هاى حكومتى
به گفته بلال صديقى، گداهاى زيادى پس از جمع آورى، از سوى مقامات حكومتى ضمانت شده و دوباره به اين عمل رو آورده اند.
صديقى که يکى از ناظران اين برنامه بود، افزود:”گداهايى كه جمع آورى مى شدند، با اشخاص ديگرى ارتباط داشتند كه مى توانستند قناعت اشخاص بلندرتبه دولتى را حاصل بكنند؛ افرادى بودند كه يك ضمانت معتبر براى آنها لازم بود تا رها شوند و همين ضمانت هاى معتبر را تمام آنها در ظرف نيم روز مى توانستند آماده بسازند. براى تان نام گرفته نمى توانم؛ اما همين قدر مى گويم كه افرادى بودند كه رتبه جنرالى و دگروالى داشتند، افراد بلند پايه شاروالى و يا نهادهاى ديگر بودند كه مى آمدند و ضمانت مى كردند؛ حتا در بين گداها افرادى هم بودند كه براى چهار بارهم گرفتار و ضمانت شدند.”
مشكل حقوقى
در اين حال، محمد ظاهر كوشان آمر مرستون هاى كابل، به مشكل حقوقى اين پروسه اشاره نموده، گفت: “بيشتر كسانى كه ضمانت مى شدند، دوباره دست به گدايى مى زدند؛ علت اينكه اين امر كار ما را به مشكل مواجه ساخته بود، نبود يك قانون است؛ اما در اين اواخر كار روى قانون به شدت جريان دارد و وزارت كار و امور اجتماعى، با پشتكار روى طرح اين قانون كار مى كند و اميد وار هستيم كه با نهايى شدن آن، بتوانيم خدمتى به جامعۀ خود بكنيم.”
به گفتۀ وى، در صورتى که به اساس قانون عمل گدايى جرم پنداشته شود، ميتوان در مورد با جديت عمل کرد.
واصل نور مهمند مى گويد که به اساس فرمان يادشدۀ رييس جمهور، ساختن قانون “حمايت هاى اجتماعى” که منع گدايى جزء آن مى باشد، يکى از مکلفيت هاى وزارت کار و امور اجتماعى مى باشد.
وى افزود که آن وزارت، روى طرح اين قانون كار كرده و مسودۀ آن را يك و نيم سال قبل به وزارت عدليه فرستاده است.
مهمند در مورد استفاده از اطفال در گدايى گفت، به دليلى که حكومت افغانستان به تنهايى قادر به جمع آورى گداها و رفع مشكلات اقتصادى خانواده هاى بى بضاعت نيست؛ در طرح قانون آمده است که تمام ادارات غيردولتى كه در راستاى اطفال كار مى كنند، شامل اين پروسه شوند.
وى به تاكيد خواست که طرح يادشدۀ قانون، هرچه زودتر طى مراحل شود؛ زيرا در طرح براى گداهاى متکرر، جزا در نظر گرفته شده و با استفاده از آن، با جديت از عمل گدايى جلوگيرى شده مى تواند.
محمد يوسف حليم معين مسلكى وزارت عدليه، در مورد اين طرح گفت: “قانون حمايت هاى اجتماعى از طرف وزارت عدليه طى مراحل شد، كميته قوانين آنرا تاييد كرد، به شوراى وزيران ارسال گرديده و درآنجا نسبت بعضى ملاحظات مالى كه وزارت ماليه داشتند،آنها كار را معطل قرار دادند و گفتند كه بايد مشكلات مالى آن حل گردد و دوباره به كابينه ارايه شود، فعلا هم بحث ها روى آن جريان دارد تا مشكلات آن حل گردد.”
فساد در نهادهاى مسوول
شمارى از نمايندگان مردم در شوراى ملى، موجوديت فساد در ارگان هاى مسوول، بحران مديريت در اين نهادها و عدم احساس مسووليت مسوولان را از دلايل عمدۀ عدم رسيدگى به مشكلات ذكر شده مى دانند.
نقيب الله فايق رييس كميسيون صحى، کار و تربيت بدنى ولسى جرگه مى گويد: “با اين تدابيرى كه سنجيده شده و يا امكاناتى كه وزارت كار و امور اجتماعى دارد، بسيار مشكل است كه به اين مشكل فايق بياييم. از سوى ديگر، بحران مديريت در وزارت كار و امور اجتماعى هم، يكى از مواردى است كه باعث عدم رسيدگى به اين مشكل شده است و همين مديريت فعلى هم ضعيف است و نمى تواند اين موضوع را در نظر بگيرد.”
همچنان شكريه پيكان نماينده مردم كندز در ولسى جرگه نيز گفت: “اگر ارگانهاى مسوول، زمينۀ كار را مهيا نمايند و گداها را از روى جاده ها جمع كنند و آن عده از فاميل هايى را مورد بازپرس جدى قرار دهند كه از اطفال شان در گدايى سوء استفاده مى كنند، من فكر نمى كنم ديگر كسى دست به چنين اقدامى بزند؛ اما به علت عدم احساس مسووليت، اين كار را نمى كنند و توجه ندارند.”
پيکان، ضمن ابراز نگرانى از موجوديت گداهاى خارجى در كشور، موجوديت فساد در ارگان هاى مسوول را دليل عدم توجه به اين معضل خواند.
وى افزود: “بى كفايتى از ارگان هاى مسوول است؛ اگر آنها اين موضوع را بررسى مى كردند، حتا در يك ساعت هويت و باندهاى گداهاى خارجى واضح مى شد. اكثريت آنها پاكستانى هستند و از موجوديت شان معلوم مى شود كه حتما در اينجا كدام فسادى وجود دارد و دست هايى است كه در اين فساد شريك است. به همين اساس است كه گداها از روى بازار جمع آورى نمى شوند.”
اما على افتخارى سخنگوى وزارت کار و امور اجتماعى، در مورد انتقادهاى يادشده، گفت: “انتقاد کردن آسان است وقتی که یک کسى از برنامه هاى يک اداره خبر نداشته باشد، چطور مى تواند که انتقاد بکند.”
وى به طرح قانون حمايت هاى اجتماعى اشاره نموده، گفت که در اين راستا کارهايى صورت گرفته است.
افتخارى اظهار اميدوارى نمود که با نهايى و عملى شدن اين قانون، گداها از شهر ها جمع آورى و فرهنگ گداپرورى نيز از بين برده شود.
انتهای پیام