شفقنا افغانستان-جیمز براونسل در الجزیره نوشت: از یک جنایتکار جنگی در کامبوج گرفته تا محبوب ترین سیاستمدار ریش سفید دنیا، سال 2013 نیز به نوبه خود مرگ های خبرسازی را تجربه کرد. چند هنرمند، چند دانشمند، چند انسان شرور، چند سیاستمدار، خوب یا بد، درگذشت آنها خبرساز بود.
زندگی همه ما انسانها در طول خود، با کمدی ها و تراژدی هایی همراه است. اما پس از مرگ، دیگران از ما یکسان یاد نمی کنند. مگر در دنیا چند نلسون ماندلا می آیند و می روند؟ این یک قاعده است. ولی انگار گاهی این قاعده دور از مساوات و انصاف عمل می کند. به دانشمندان نگاه کنید. هر یک از آنها به نوبه خود، انقلابی در حیات بشری ایجاد می کنند. ولی پس از مرگ کمتر کسی آنها را به یاد می آورد. در مورد قربانیان جنگ نیز چنین است. الجزیره، در این واپسین روز سال 2013، شماری از درگذشتگان خبرساز سال 2013 را به یاد آورده است:
ناگیسا اشیوا فیلمساز ژاپنی و خالق آثاری از جمله “کریسمس مبارک، آقای لاورنس” بود. او در کارهای خود، معمولا رادیکالیسم و افراط گرایی سیاسی و تعصب را به چالش می کشید. اشیوا در 15 ژانویه 2013، پس از حمله قلبی، در سن 80 سالگی درگذشت.
شکری بلعید حقوقدان و از سیاستمداران چپگرای اپوزیسیون تونس بود. او که در جنبش دانشجویی تونس در دهه 80 میلادی شرکت داشت، در دوران حکومت زین العابدین بن علی جزو منتقدین او بود. قتل او در 6 فوریه، موجی از تظاهرات را در سراسر کشور به راه انداخت.
هوگو چاوز انقلابی سوسیالیست، در سال 1999 قدرت را در ونزوئلا به دست گرفت و تا زمان مرگش در 5 مارس، در مقام ریاست جمهوری باقی ماند. او پس از اصلاحات اجتماعی و گماشتن ارتش به کارهای عمرانی از جمله راه سازی و احداث بیمارستان، رایگان ساختن خدمات بهداشت و درمان، و افزایش چشمگیر میزان باسوادی در کشور، شهرت جهانی یافت. او در نطق های آتشین خود همواره از آمریکا و قدرت های غربی با عنوان “امپریالیسم” یاد می کرد. چاوز بر اثر بیماری سرطان در سن 58 سالگی درگذشت.
زیلور رحمان رییس جمهور بنگلادش بود. رهبر حزب عوامی (مردم) بنگلادش در دوران ریاست جمهوری، بسیاری از زندانیان سیاسی را مشمول عفو قرار داد. وی در 20 مارس، در سن 84 سالگی در سنگاپور درگذشت.
مارگارت تاچر اولین زنی بود که در بریتانیا به نخست وزیری رسید. وی به خاطر سیاست های سختگیرانه اقتصادی، به بانوی آهنین لقب گرفت. تاچر قدرت اتحادیه های صنفی را هدف قرار داد تا به انعطاف پذیری بازارهای شغلی کمک کند و در بریتانیا سیلی از خصوصی سازی به راه بیاندازد. او متحد اصلی اقتصادی و ژئوپولتیکی رونالد ریگان رییس جمهور آمریکا در آخرین سالهای جنگ سرد بود. تاچر همچنین از خمرهای سرخ و دیکتاتور شیلی آگوستو پینوشه حمایت می کرد. بانوی آهنین در 8 آوریل در سن 87 سالگی در لندن درگذشت.
رابرت ادواردز فیزیولوژیست بریتانیایی بود که پژوهشش در زمینه داروهای بارداری و لقاح آزمایشگاهی، برای وی یک جایزه نوبل به ارمغان آورد. برآورد می شود که به واسطه پژوهش های ادواردز، بیش از 5 میلیون کودک از والدینی متولد شده اند که پیش از آن، امیدی به بچه دار شدنشان نمی رفت. ادواردز در 10 آوریل، در سن 87 سالگی در اثر ناراحتی ریوی درگذشت.
ژنرال خورخه ویدلا دیکاتوری بود که در پی کودتای نظامی در سال 1976 قدرت را در آرژانتین به دست گرفت. در عرض 5 سال پس از این کودتا، بین 15 هزار تا 30 هزار نفر از ناراضیان و منتقدان سیاسی در آرژانتین کشته شدند. پس از خروج از قدرت، ویدلا به اتهام آدم ربایی، شکنجه و قتل فراقانونی مخالفان سیاسی، فعالان چپگرا و خانواده های آنها در اردوگاههای سری، تحت پیگرد قضایی قرار گرفت. وی همچنین متهم به سرقت تعداد زیادی از کودکان و نوزادانی بود که مادران آنها زندانی بودند. افراد وفادار به رژیم این نوزادان را به فرزند خواندگی می پذیرفتند. ویدلا راز سر به مهر این کودکان را با خود به گور برد و هرگز فاش نکرد کدام خانواده ها کدام یک از این کودکان را به فرزند خواندگی پنهانی و غیرقانونی گرفته اند. او در 17 مه، در سن 87 سالگی و در زندان درگذشت. علت مرگش، جراحاتی بود که در اثر لیز خوردن و به زمین افتادن در حین استحمام برداشته بود.
جیرمون کیمورا پیرترین انسان شناخته شده دنیا بود. او نزدیک به 50 سال در اداره پست ژاپن کار کرد و بعد، به کشاورزی رو آورد. خودش وعده های مختصر و کوچک غذایی را کلید سلامت و طول عمر خود می دانست. وی در 12 ژوئن در 116 سالگی و به مرگ طبیعی درگذشت.
داگلاس انگلبارت از پیشگامان علم کامپیوتر و مهندس آمریکایی بود که ماوس یا موشواره را اختراع کرد. پژوهش های تخصصی او در زمینه تعامل بین انسان و کامپیوتر بود که سرانجام به ظهور هایپرتکست (مثل لینک های اینترنتی) و سیستم های عاملی چون ویندوز منجر شد. او در 2 جولای و در سن 88 سالگی، پس از طی یک دوره طولانی بیماری آلزایمر و ناراحتی کلیه، درگذشت.
شیمس هینی شاعر و نمایشنامه نویس شهیر ایرلندی بود که کرسی های دانشگاهی مختلفی را در آکسفورد و هاروارد و بلفاست در اختیار داشت. وی در سال 1995 برنده جایزه نوبل ادبیات شد. هینی در 30 آگوست و در سن 74 سالگی در بیمارستانی در دوبلین درگذشت؛ در حالیکه لحظاتی پیش از مرگ آخرین کلمات خود را برای همسرش و به زبان لاتین نوشت: “Noli timere”؛ یعنی: نترس.
دیوید فراست از غول های عرصه تلویزیون بود. این نابغه بریتانیایی، کار خود را ابتدا به عنوان یک کمدین و طنز نویس در بریتانیا شروع کرد. اما شهرت جهانی وی به دنبال مصاحبه های دنباله دارش با ریچارد نیکسون رئیس جمهور نامحبوب آمریکا به دست آمد. وی با لبخندی بی تکلف و چند جمله دندان شکن، به راحتی می توانست مصاحبه شوندگان و میهمانان خود را که اغلب سیاستمداران بلندپایه بودند، خلع سلاح کند. فراست که در بریتانیا به لقب “سر” (Sir) نیز نائل شده بود، از ابتدای تاسیس و راه اندازی تلویزیون الجزیره انگلیسی، میزبانی یک برنامه گفت و گو را در دست گرفت. در این برنامه، فراست با چهره هایی چون تونی بلر و بینظیر بوتو گفت و گو کرد. وی در 31 آگوست و در سن 74 سالگی دچار حمله قلبی شد و درگذشت.
ساشمیتا بانرجی نویسنده هندی بود که کتابی را درباره فرار خود از چنگ طالبان در دهه 90 نوشت. در سال 2003 از کتاب وی فیلمی با عنوان فرار از طالبان در هند ساخته شد. در 4 سپتامبر، افراد ناشناس، در ولایت پاکتیکای افغانستان به وی شلیک کردند و او را به قتل رساندند. او به افغانستان بازگشته بود تا کنار همسر افغانی اش زندگی کند.
وو انگوین جیاپ ژنرال ویتنامی بود که به خاطر شکست نیروهای فرانسوی و آمریکایی مشهور شد. جیاپ که ابتدا یک روزنامه نگار بود، جنبش مقاومت ویتنام را در برابر اشغال گری های ژاپن در طول جنگ جهانی دوم رهبری کرد. بعد، به یکی از برجسته ترین فرماندهان نظامی در جریان جنگ ویتنام بدل شد و توانست ارتش ویتنام را از یک گروه رزمی کوچک به یک ارتش متعارف تبدیل کند. پس از خروج سایگون از قدرت، جیاپ به سمت معاون نخست وزیر منصوب شد و در جریان حمله به کامبوج، توانست خمرهای سرخ را از قدرت کنار بزند. وی در 4 اکتبر، در سن 102 سالگی درگذشت.
ارسلا جمال فرماندار استانهای خوست و لوگار افغانستان بود. پیش از ورود به سیاست، جمال در سازمان های مردم نهاد کار می کرد و تخصصش، حوزه آب و فاضلاب بود. او که از مشاوران و دوستان نزدیک حامد کرزی به شمار می رفت، در 15 اکتبر و در سن 47 سالگی، در اثر انفجار یک بمب کشته شد.
لو رید خواننده و ترانه سرای آمریکایی، گروه راک “The Velvet Underground” را در دهه 60 میلادی پایه گذاری و رهبری کرد. وی دانش آموخته زبان انگلیسی و نویسندگی در دانشگاه سایرکیوس در نیویورک بود. لو رید تاثیر عمیقی بر موسیقی پاپ گذاشت. وی در 27 اکتبر و در سن 71 سالگی، به خاطر عوارض ناشی از عمل جراحی کبد، در منزلش در نیویورک دیده از جهان فروبست.
حکیم الله محسود رهبر طالبان پاکستان بود. وی شهرت خود را به واسطه قدرت فرماندهی خود در طالبان و به ویژه طراحی حملات مختلف علیه کاروان های ناتو در مناطق قبیله نشین خیبر به دست آورد. وی مواضع دولت پاکستان را نیز بارها مورد حمله قرار داد. واشنگتن برای سر وی 4 میلیون دلار جایزه تعیین کرده بود. حکیم الله محسود در اثر حمله موشکی یک پهپاد آمریکایی در 1 نوامبر کشته شد. او هنگام مرگ 33 سال داشت.
دوریس لسینگ نویسنده بریتانیایی و برنده جایزه نوبل ادبیات بود. او در سن 14 سالگی مدرسه را رها کرد و به صورت شخصی، به مطالعه سیاست و جامعه شناسی روی آورد. دوران نویسندگی وی سه قسمت داشت: تفکرات کمونیستی، تفکرات فلسفی و تفکرات صوفیانه. لسینگ در 17 نوامبر و در سن 94 سالگی در منزلش در لندن چشم از جهان فرو بست.
پل واکر هنرپیشه آمریکایی عمده شهرت خود را به واسطه بازی در سری فیلمهای “سریع و دیوانه وار” کسب کرد. او در 30 نوامبر، در یک سانحه رانندگی در کالیفرنیا درگذشت.
نلسون ماندلا قهرمان مبارزه با رژیم آپارتاید آفریقای جنوبی بود. وی پس از تحصیل در رشته حقوق، رهبری یک نبرد مسلحانه علیه نژاد پرستی را عهده دار شد و به همین خاطر، 27 سال به زندان افتاد. پس از آزادی، به عنوان نخستین ریاست جمهور سیاه پوست آفریقای جنوبی انتخاب شد. اما فقط یک دوره در این مقام باقی ماند. وی را به عنوان یکی از محترم ترین سیاستمداران دنیا می شناسیم. ماندلا در 5 دسامبر، و در سن 95 سالگی درگذشت.
پیتر اوتول هنرپیشه بریتانیایی رکورد دار بیشترین نامزدی جایزه اسکار (8 بار) بود ولی هیچ گاه اسکار نگرفت. شهرت جهانی اوتول به واسطه حضور در فیلم لورنس عربستان حاصل شد. او که در دهه 50 میلادی یکی از فعالان ضد جنگ بود، در سال 1987 از پذیرش مقام شوالیه از سوی ملکه الیزابت سر باز زد. اوتول در 81 سالگی در بیمارستانی در لندن درگذشت.
میخائیل کلاشینکوف ژنرال روسی و طراح سلاح، شهرت جهانی اش را مرهون ساخت اسلحه کلاشنیکوف در سال 1947 بود. این اسلحه همچنین با نام AK-47 شناخته می شود. از این سلاح در سراسر دنیا حدود 100 میلیون قبضه فروخته شده است. او در 23 دسامبر در سن 94 سالگی درگذشت.