شفقنا افغانستان(خبرگزاری شیعیان افغانستان) -پیمان اسحاقی، دانشپژوه ایرانی و علی الحمود دانشپژوه عراقی در کنفرانس ”عراق در ده سال گذشته: ارزیابی گذشته و چشمانداز آینده“ به ارزیابی عملکرد زیارتگاههای شیعی عراق در دهه گذشته پرداختند و ملاحظاتی درباره آینده این زیارتگاهها در مقام نهادهای اجتماعی – فرهنگی ارائه کردند.
به گزارش شفقنا ،کنفرانس ”عراق در ده سال گذشته: ارزیابی گذشته و چشمانداز آینده“ که در دانشگاه صلاحالدین در شهر اربیل واقع در اقلیم کردستان عراق، برگزار میشد شاهد ارائه یک سخنرانی درباره کارکردهای اجتماعی – فرهنگی زیارتگاههای شیعی در عراق بود.
پیمان اسحاقی، دانشپژوه ایرانی و علی الحمود دانشپژوه عراقی در این کنفرانس سخنرانی مشترکی با عنوان ”زیارتگاههای شیعی به عنوان نهادهای فرهنگی: حوزه عمومی، نهادیشدن فرهنگی و زیارتگاههای شیعی پسا 2003م.“ ارائه نمودند. سخنرانی مزبور به دو زبان انگلیسی توسط پیمان اسحاقی و عربی توسط علی الحمود ارائه شد. بنا به اشاره سخنرانان، پژوهش حاضر بخشی از پروژه بزرگ موسسه مطالعات امامیه در بررسی نقش آئینهای زیارتی در زندگی فرهنگی – اجتماعی شیعیان خاورمیانه است.
سخنرانان در ابتدا به ماهیت فرهنگی و اجتماعی و غیر الهیاتی پژوهش خود اشاره کردند و اعلام نمودند که در این سخنرانی قصد دارند تا تنها با رویکردهای علوم انسانی و نه از منظر درون دینی و الهیاتی، نقش زیارتگاههای شیعی در حیات فرهنگی و اجتماعی شیعیان عراق را بررسی کنند.
ایشان با ارائه فهرستی کوتاه از زیارتگاههای شیعی از جنوب تا شمال عراق، به معرفی این زیارتگاهها بر حسب استانهای عراق پرداختند و فرضیه پژوهش خود را در قالب دو گزاره ارائه کردند: اولاً زیارتگاههای شیعی در دوران پسا صدام (2003م. تا به امروز) فراتر از جایگاه الهیاتی محض، به عنوان نهادهائی فرهنگی و اجتماعی به فعالیت پرداختهاند (ارزیابی گذشته) و ثانیاً افزایش کمی و کیفی شاخصههای عملکرد اجتماعی و فرهنگی زیارتگاههای شیعی در عراق، در گرو مدیریت فرصتها و چالشهای پیش روی این نهادها است (چشمانداز آینده).
ایشان در ابتدا از دو منظر ابعاد نهادی و فعالیتهای فرهنگی – اجتماعی به ارزیابی عملکرد زیارتگاههای شیعی در عراق پسا صدام پرداختند. آنها تاسیس یا توسعه شماری از رسانهها، موزهها، کتابخانهها، مراکز درمانی، بنگاههای اقتصادی و غیر دولتی باقیماندن را از مهمترین ابعاد نهادی این زیارتگاهها در دوره مذکور معرفی کردند. این دو همچنین برگزاری مراسم جمعی دینی، میزبانی از مهمانان بینالمللی، اقدامات خیریه، برگزاری مراسم فرهنگی اعم از فستیوال، نمایشگاه و کنفرانس، ، اتساع احتوای مخاطبین با اجرای آئینهای زیارت نیابی و حل بحرانهای اجتماعی را نمونههائی از اقدامات فرهنگی و اجتماعی زیارتگاههای شیعی در دوران بحرانزده پس از صدام تاکنون برشمردند. ایشان به برخی اقدامات زیارتگاههای شیعی در رفع مشکلات اجتماعی جامعه عراق با تاکید بر فرهنگی بومی اشاره کردند و تاسیس کارگروهی در حرم حضرت عباس (ع) برای رفع خصومات عشایر جنوب عراق با برگزاری مراسم قسم میان متنازعان در این حرم را نمونهای منحصر به فرد از بازسازی سنتهای بومی توسط زیارتگاههای شیعی و به سود مصالح اجتماعی ملت عراق بر شمردند.
این دو دانشپژوه که جوانترین مشارکتکنندگان کنفرانس مزبور به شمار میآمدند، همچنین به طرح دیدگاههای خود در زمینه آینده زیارتگاههای شیعی در مقام نهادهای اجتماعی و فرهنگی پرداختند و آن را درون شماری از عوامل فرصتساز و یا چالشبرانگیز معرفی کردند. از نظر ایشان در آینده حداقل هفت فرصت برای زیارتگاههای شیعی به این ترتیب قابل تصور است: زیرساختارهای زیارتگاههای شیعی اعم از بناها و تجهیزات که در میان نهادهای فرهنگی و اجتماعی عراق کمرقیب است، اعتماد مردم به این زیارتگاهها، منابع مالی بسیار، مقبولیت عمومی نسبت به هر اقدام فرهنگی و اجتماعی که از جالب تولیت زیارتگاههای شیعی صورت بگیرد، عملکرد مثبت پیشین در نمونههای فرهنگی و اجتماعی، سرشت فرهنگی – اجتماعی امر زیارتی و نهاد زیارتگاهی، ذات فراگروهی به معنای تطبیقپذیری خدمات زیارتگاههای شیعی با گروههای انسانی با سلایق مختلف و نیز ماهیت فراملیتی مسئله زیارت شیعی و نیز زیارتگاههای شیعی در کشور عراق.
سخنران در ادامه به عوامل چالشبرانگیزی اشاره کردند که ممکن است عملکرد اجتماعی و فرهنگی زیارتگاههای شیعی را از نظر کمی و کیفی با مشکل مواجه کند. از نظر ایشان غلبه طائفهگرائی به معنای انحصار خدمات فرهنگی – اجتماعی به تنها یکی از مذاهب و یا قومیتهای موجود در عراق، سیاسیکاری و تبدیل شدن به نهادهای سیاسی مرتبط با منافع موقت احزاب سیاسی شیعی، عملکرد تکبعدی و انحصار اقدامات در موضوعات الهیاتی، غیردینی شدن به معنای از دست دادن مشروعیت موجود مردمی یا مشروعیت اقدامات زیارتگاهها از منظر مجتهدین شیعه که میتواند به سبب برنامههای فرهنگی – اجتماعی غیر قابل قبول از نظر دینی رخ دهد، گروهگرائی، لابیگری و دولتیشدن را عمدهترین چالشهای پیشروی زیارتگاههای شیعی در عراق معرفی کردند.
این پژوهشگران موسسه مطالعات امامیه در پایان اعلام نمودند که از نظر آنان حیات اجتماعی – فرهنگی زیارتگاههای شیعی در آینده، جائی در میان فرصتهای در اختیار و چالشهای پیشروی آنهاست.
با پایان سخنرانی پرسش و پاسخ میان شرکتکنندگان و سخنرانان برگزار شد. پرسشکنندگان ضمن اظهار مسرت از مواجهه با طرحی فرهنگی مبتنی بر سنتهای محلی عراق برای بهبود وضعیت فرهنگی – اجتماعی این کشور، به طرح دیدگاههای خود نسبت به سخنرانی مذکور شدند. جالبترین اظهار نظر حاضرین، مطالب آقای دکتر گئورگی باستزین، قائم مقام یونامی (نمایندگی سازمان ملل متحد در عراق) بود. وی ضمن تحسین پروژه موسسه مطالعات امامیه در بررسی حیات فرهنگی – اجتماعی زیارتگاههای شیعی در عراق، به نقشی که خود شاهد بوده این زیارتگاهها در بهبود فرهنگ عمومی در عراق داشتهاند اشاره کرد و همچنین به تشریح عملکرد سازمان علمی، فرهنگی و آموزشی ملل متحد (یونسکو) نسبت به زیارتگاه حضرت امیرالمومنین (ع) در نجف اشرف پرداخت.
شایان ذکر است که کنفرانس ”عراق در ده سال گذشته: ارزیابی گذشته و چشمانداز آینده“ در روزهای نهم تا دوازهم دسامبر سال 2013م. (18 تا 21 آذر ماه 1392) توسط مرکز مطالعات عراقی دانشگاه ارلانگن آلمان، مرکز تبادلات علمی آلمان (DAAD)، دانشگاه صلاحالدین و نیز دانشگاه کرکوک با حضور حدود 50 دانشپژوه از 10 کشور جهان برگزار شد.”زیارتگاههای شیعی به عنوان نهادهای فرهنگی: حوزه عمومی، نهادیشدن فرهنگی و زیارتگاههای شیعی پسا 2003م.“ تنها پژوهش مرتبط با مسائل شیعی در کنفرانس مزبور بود که در قالب سخنرانی پیمان اسحاقی و علیالحمود ارائه شد.
انتهای پیام