شفقناافغانستان-دایکندی در مرکز کشور، از ولایتهای کمتر انکشافیافته، کوهستانی و دورافتاده است که باشندهگان آن همواره از بیتوجهی حکومت شکایت میکنند. باشندهگان و فعالان مدنی دایکندی بارها با راهاندازی اعتراضات مسالمتآمیز، خواهان انکشاف متوازن و تخصیص بودجه لازم توسعهای برای ولایتشان شدهاند. افزون بر دهها چالش دیگر، مشکلاتی چون کمبود مکتب، کافی نبودن صنفهای درسی، کمبود آموزگاران مسلکی و رسمی و همینطور کمبود مواد آموزشی در این ولایت، دسترسی کودکان به حق آموزش را محدودتر کرده است.
دایکندی با داشتن جغرافیای گسترده، کوهستانی و دشوارگذر، دارای نُه واحد اداری/ ولسوالی است. با این حال، به گفته مسوولان ریاست معارف دایکندی، در سطح این ولایت ۴۶۰ مکتب فعالیت دارد که آن هم با مشکلات زیادی از جمله کمبود آموزگار مواجه است.
به گزارش خبرگزاری شفقناافغانستان به نقل از هشت صبح، رحمتالله سیرت، رییس معارف دایکندی، از کمبود آموزگار به عنوان بزرگترین چالش سد راه معارف این ولایت یاد میکند. به گفته سیرت، در حال حاضر بیش از ۴۶۰ مکتبی که در دایکندی فعال است، به شمول اعضای نظارت، ۲۳۰۰ آموزگار کمبود دارد و این یک چالش بزرگ است.
بربنیاد معلوماتی که ریاست معارف دایکندی ارایه کرده، مشکل کمبود آموزگار در این ولایت به اندازهای جدی است که حتا مکاتبی با داشتن ۲۶۰۰ دانشآموز، در تشکیل رسمی فقط سه آموزگار دارد. همینطور برای رسیدگی به ۶۰۰ دانشآموز، تنها دو آموزگار رسمی در تشکیل وجود دارند.
مسوولان ریاست معارف دایکندی میگویند که سالهای پیش بخشی از این مشکل از طریق آموزگاران «حقالزحمه» برطرف میشد؛ اما در سال تعلیمی ۱۴۰۰، حقالزحمه آموزگاران این ولایت نیز قطع شده است. با این حال، به گفته مسوولان این اداره، تلاشها برای حل مشکل جریان دارد.
مشکلات و کاستیهای معارف دایکندی تنها به آموزگاران خلاصه نمیشود. کمبود ساختمان و صنفهای درسی، مشکل دیگری است که دانشآموزان از آن رنج میبرند.
بربنیاد آمار ارایه شده از سوی ریاست معارف، در حال حاضر ۲۲۰ مکتب در سطح این ولایت بدون ساختمان و صنف درسی میباشند. دانشآموزان این مکتبها یا در فضای باز و یا هم در مساجد و منابر آموزش میبینند. افزون بر این، شماری از مکتبهایی که ساختمان هم دارد، اتاقهای درسی کافی ندارد و نیاز است صنفهای بیشتری ساخته شود. با این حال، مسوولان میگویند در سال جاری خورشیدی، ساخت چندین باب مکتب در دایکندی پلان شده است.
رییس معارف دایکندی میگوید که قرار است ۱۶ باب مکتب توسط برنامه «میثاق شهروندی» و پروژهای که از عربستان سعودی گرفته شده، در ولسوالیهای مختلف این ولایت ساخته شود.
به باور سیرت، دایکندی از ولایتهایی است که در بخش ساختن مکتب، کمتر مورد توجه قرار گرفته است. به گفته وی، در مناطقی که مکتبها ساختمان ندارد، دانشآموزان یا در سایه درختان و یا در مساجد برای آموزش جمع میشوند که این خود میزان موثریت و یادگیری را در میان آنان پایین میآورد. همینطور در بعضی مناطق، مردم خود تصمیم میگیرند و برای دانشآموزان سایبان میسازند. اما به نقل از سیرت، مجموع مکتبهای بدون ساختمان در ولایت دایکندی به برنامه میثاق شهروندی معرفی شده تا شامل پروژه ساخت ۶ هزار مکتبی شود که رییس جمهور غنی ساخت آن را در سطح کشور وعده داده است.
سیرت اظهار امیدواری میکند که در قسمت ساختِ مکاتب دایکندی، توجه بیشتر شود. رییس معارف دایکندی همکاری مردم در بخشهای مختلف، به ویژه بخش معارف را قابل ستایش میداند، طوریکه به گفته او، تاکنون تقریباً تمام زمینهای مکاتب را مردم خود اهدا کردهاند. در اکثر مناطق، مردم حتا باغهایشان را در اختیار مکتب قرار دادهاند. همینطور در برخی مناطق، از هزینه شخصی برای کودکانشان مکتب ساختهاند.
ریاست معارف دایکندی، مشکلات موجود را با وزارت معارف در میان گذاشته است. سیرت میگوید که تلاشها برای رفع حداقل بخشی از این نیازمندیها در سال جاری، جریان دارد. وی در بخش کمبود آموزگار میگوید که قبلاً این کاستی از طریق حقالزحمه برطرف میشد، اما در سال جاری تاکنون حقالزحمه به معارف دایکندی نرسیده است.
براساس آمار ارایه شده از سوی ریاست معارف دایکندی، در حال حاضر در مکاتب این ولایت بیش از ۱۴۶ هزار دانشآموز مشغول آموزشاند. طبق این آمار، ۴۶ درصد دانشآموزان دایکندی را دختران تشکیل میدهند. اما مسوولان ریاست معارف دایکندی میگویند که براساس پیشبینی این اداره، در سال جاری خورشیدی حدود ۱۲ هزار جدیدالشمول دختر و پسر در مکاتب دایکندی جذب خواهند شد که در این صورت آمار تغییر خواهد کرد.
بیست هزار کودک در دایکندی از آموزش محروماند
آمار ارایه شده از سوی ریاست معارف نشان میدهد که حدود ۲۰ هزار کودک دختر و پسر در سطح ولایت دایکندی، از رفتن به مکتب محروماند. هرچند به گفته مسوولان، ناامنی در این ولایت زیاد جدی نیست، اما عوامل دیگری سبب شده تا این کودکان از رفتن به مکتب باز بمانند. طبق معلومات ریاست معارف دایکندی، قبلاً دو مکتب در ولسوالی کجران به دلیل مشکلات امنیتی بسته بود، اما در سال جاری با هماهنگی بزرگان و متنفذان محل این مکتبها نیز باز خواهند شد. با فعال شدنِ این مکاتب، دیگر مکتبی در دایکندی به دلیل تهدیدات امنیتی بسته نخواهد بود.
رحمتالله سیرت، رییس معارف دایکندی، دلایل محروم شدن حدود ۲۰ هزار کودک از آموزش و پرورش را، فقر اقتصادی در خانوادهها، دوری و دشوارگذر بودن راه مکتب، مهاجرتها و همینطور در برخی مناطق ازدواج زودهنگام دانشآموزان دختر برمیشمارد.
به گفته سیرت، شماری از دختران در جریان مکتب ازدواج میکنند که این موضوع سبب ترک آموزش آنها میشود. طبق معلومات سیرت، فرار از منزل دختران دانشآموز به قصد ازدواج، یکی از دلایلی است که مانع ادامه آموزش شمار زیادی از دختران در این ولایت شده است، طوری که به گفته او، در بسیاری مکتبها تا مرحله متوسطه شمار دانشآموزان دختر از سی تا چهل نفر است، اما در دوره لیسه این رقم به طور قابل ملاحظهای پایین میآید و به ۱۰ تا ۱۸ نفر کاهش مییابد؛ زیرا در برخی مناطق دایکندی، دختران از صنف ده به بالا، به دلیل ازدواجهایی که عمدتاً برمبنای فرار از منزل است، از ادامه آموزش و رفتن به مکتب محروم میشوند.
ریاست امور زنان دایکندی نیز تأیید میکند که فرار از منزل دختران به قصد ازدواج، در برخی مناطق این ولایت به یک عادت تبدیل شده است.
بینظیر جعفری، رییس این اداره گفت یافتههای آنان نشان میدهد زمانی که دختران دانشآموز به قصد ازدواج و تشکیل خانواده از منزل فرار میکنند، دیگر نمیتوانند به مکتب بروند.
وی افزود که در برخی ولسوالیهای دایکندی، فرار از منزل به کلی یک امر عادی است و دختران به جای عروسی، مکتب را نیمهتمام میگذارند و با پسر مورد علاقهشان فرار میکنند. ریاست امور زنان دایکندی هرچند در این زمینه آمار مشخصی در اختیار ندارد، اما با توجه به قضایای رسمی و ثبت شده در این اداره، میگوید که سالانه بین ۱۰ تا ۱۵ دختر به قصد ازدواج از منزل فرار میکنند.
