شفقناافغانستان- فارینپالیسی در گزارشی جذاب درباره روزنامهنگاری و روزنامهنگاران افغان نوشته که این روزها به دلیل شورش طالبان در معرض نگاه جهانیان قرار گرفتهاند و آینده نامشخصی پیش رو دارند. این در حالی است که در ۲۰ سال گذشته رسانههای افغانستان یکی از معدود جاهایی بود که شاهد نوعی رنسانس شده بود- که به نظر میرسد این چشمانداز در حال فروپاشی است.
لین اودونل، روزنامهنگار و نویسنده استرالیایی، گزارش را با اشاره به ترس و وحشت روزنامهنگاران افغان آغاز میکند- که میدانند از این پس یا باید به انتشار اخبار مطلوب طالبان بپردازند، یا این که جان خودشان و خانوادهشان در خطر خواهد بود.
خروج از افغانستان
پس از پایان جنگ افغانستان، یا به قول دونالد ترامپ «پایان جنگهای ابدی»، چه اتفاقی برای این کشور و مردم آن خواهد افتاد؟
«خروج از کشور» یکی از راههایی است که پیشروی روزنامهنگاران افغان قرار دارد. یک زنگ خطر بالقوه برای روزنامهها و رسانههایی که عملا یکی از معدود موفقیتهای ۲۰ سال گذشته را ساخته و افغانستان را تبدیل کردهاند به کشوری که آزادترین مطبوعات منطقه را دارد.
به گزارش فارینپالیسی، اما به نظر میرسد این دستاورد نیز خیلی زود از دست خواهد رفت. ناظران و فعالین روزنامهنگاری افغانستان میگویند که تنها در چهار ماه گذشته ۵۱ رسانه تعطیل شده و صدها خبرنگار کار خود را از دست دادهاند. در برخی از مناطق افغانستان نیز دفاتر روزنامهها ویران یا مورد غارت قرار گرفته است.
از این مهمتر اما گفتههای روزنامهنگارانی است که میگویند تهدید میشوند که گزارشهای مثبتی درباره شورشیان بنویسند. بسیاری معتقدند که عمل به این تهدیدها دیر و زود دارد، اما بیتردید سوخت و سوز نخواهد داشت و طالبان تهدیدها را عملی خواهد کرد.
در ادامه گزارش داستان استورای کریمی- تنها زن افغان که بهعنوان خبرنگار جنگ کار میکند- روایت میشود که پس از تهدید به مرگ از سوی طالبان، خانه خود را در شهر هرات رها کرده است. این خبرنگار در روزهای اخیر گزارشهایی از درگیریهای استان مهم و ثروتمند هرات نوشته بود که برای دور نگه داشتن طالبان دست به نبردی تا پای جان زده است (و البته در حال حاضر سقوط کرده است- مترجم). استورای کریمی هنگام سوار شدن به هواپیما به مقصد کابل با چشمانی اشکبار به گزارشنویس فارینپالیسی گفته که عاشق کارش است، اما در هفتههای اخیر توسط جنگجویان طالبان تهدید شده که اگر گزارشهای مثبتی در مورد طالبان ننویسد، کشته خواهد شد.
فارینپالیسی در ادامه به هزینههای یک میلیارد دلاری ایالات متحده برای توسعه رسانهای افغانستان پس از سرنگونی رژیم طالبان در سال ۲۰۰۱ اشاره کرده- که بخش اعظم این بودجه به تأسیس روزنامهها، خبرگزاریها، مجلات و ایستگاههای رادیویی و تلویزیونی و البته آموزش روزنامهنگاران اختصاص داشته. یکی از معدود موفقیتهای این کشور در بیست سال اخیر- که به گفته دومینیک مدلی، روزنامهنگاری که ۱۶ سال در برنامههای توسعه رسانهای افغانستان کار کرده، باعث شده که افغانستان دارای آزادترین رسانههای منطقه باشد.
دومینیک مدلی میگوید: «این یک موفقیت بزرگ در ۲۰ سال گذشته است. البته دلیل اصلیاش این است که افغانها این آزادی را میخواستند و از رسانههای آزاد استقبال کردند. در نقطه مقابل، گروههای مستبدی مانند طالبان هیچوقت احترامی برای رسانهها قائل نیستند و این باعث شده زمان حاضر به زمان خطرناکی برای روزنامهنگاران افغان تبدیل شود. روزنامهنگارانی که برخی از شجاعترین ژورنالیستهایی هستند که تاکنون دیدهام».
نویسنده گزارش فارینپالیسی ضمن تاکید بر این که طالبان در مسیر تسلط بر افغانستان گروههایی مانند روزنامهنگاران، نویسندگان، فعالان و مدافعان حقوق بشر، کارکنان دولت و نیز کسانی را که در حضور ۲۰ ساله نیروهای نظامی بینالمللی در این کشور با این نیروها کار کردهاند، مورد تهدید قرار داده؛ به اقدامات و تصمیماتی که برای محافظت از چنین گروههایی اتخاذ شده، اشاره کرده است که از آن جمله میتوان پیشنهاد اسکان از سوی دولت آمریکا به همکاران رسانههای آمریکایی و البته پیشنهاد ویزای ویژه از سوی رسانههای انگلیسی برای کارکنان رسانههای انگلیسی را ذکر کرد.
عبدالمجیب خلوتگر، مدیر گروه حمایت رسانهای نای در این زمینه میگوید که «برنامههای ویزا اگر چه توسط افرادی که واجد شرایط هستند مورد استقبال قرار میگیرند، اما مشکلی که دارند این است که دردی از کسانی که شرایط دریافت ویزا را ندارند، درمان نمیکند». به گفته این فعال رسانهای «این مساله باعث میشود سوالات زیادی در مورد رخدادهای افغانستان و خطراتی که اینجا در کمین اهالی رسانه است، ایجاد شود».
در ادامه میخوانیم:
تعطیلی رسانههای افغانستان از اول ماه مه، یعنی ضربالاجلی که دونالد ترامپ رئیس جمهور سابق آمریکا برای خروج کامل نیروهای آمریکایی از این کشور با آن موافقت کرد، افزایش یافته است.
به گفته عبدالمجیب خلوتگر «در کل ۵۱ رسانه، از جمله یک تلویزیون، یک خبرگزاری و اکثر ایستگاههای رادیویی محلی تاکنون درهای خود را بستهاند. همچنین در هفتههای اخیر دستکم ۱۰۰۰ روزنامهنگار افغان بیکار شدهاند که ۱۰۰ نفر از آنها زن هستند».
این مقام رسانهای میپرسد: «یکی از مهمترین افتخارات افغانستان در بیست سال اخیر رسانههای آزاد و در کل آزادی بیان بوده است. با خطراتی که در کمین رسانههای افغانستان است، دیگر چه چیزی باقی خواهد ماند که به آن افتخار کنیم؟ در حقیقت بسیاری از آنچه افغانها در ۲۰ سال گذشته به دست آورده و ساختهاند، برای همیشه از دست خواهد رفت. فراموش نباید کرد که ساختن همواره دشوار اما ویران کردن و از دست دادن بسیار آسان است».
در شرایطی که هرات بدون مقاومت زیادی به دست طالبان افتاده، به گفته سمیه ولیزاده، روزنامهنگار تحقیقی، روزنامهنگاران دیگر آیندهای پیشروی خود نمیبینند. به خصوص که ناظران در این شهر شاهد فشارهای زیادی بودهاند، و میگویند که در روزهای آینده زنان مجبور خواهند شد در خانههای خود بمانند، دختران از تحصیل منع خواهند شد و رسانهها نیز قطعا تعطیل خواهند شد. به گفته سمیه ولیزاده طالبان شغل و معیشت روزنامهنگاران را هدف قرار داده است.
این خبرنگار با اشاره به تهدید و ارعابی که روزنامهنگاران به خصوص زنان روزنامهنگار پیش از طالبان نیز از جانب شماری از مردم و روحانیون تندرو و گاهی اوقات نیز از سوی مقامات دولتی که خواستار گزارش مثبت بودند، تحمل میکردند؛ میگوید که این فشارها قطعا بعد از این که شورشیان کنترل کامل اینجا را در دست گرفتند، افزایش خواهد یافت.
به گزارش گزارشگران بدون مرز «امسال دو خبرنگار و سه دستیار رسانهای در افغانستان کشته شدهاند. جدیدترین نمونه این اتفاق به ۱۶ ژوئیه برمیگردد که دانش صدیقی، عکاس رویترز و برنده جایزه پولیتزر در قندهار در کمین طالبان قرار گرفت. درباره او گفته شد که جسدش قبل از اینکه به خانوادهاش تحویل شود، بیرحمانه مثله شده بود.
خلاصه شده سرویس ترجمه شفقنا از: فارین پالیسی