شفقنا افغانستان- مجتبی ابراهیمی؛ کارشناس مسایل اقتصادی در یادداشتی با پرداختن به کاهش ارزش پول ملی افغانستان در برابر اسعار خارجی چنین نگاشته است:
همانطور که در جریان قرار دارید قیمت اسعار خارجی به خصوص دالر و یورو به صورت بی سابقه ای بعد از فرار اشرف غنی که منجر به سقوط نظام شد افزایش داشته است. سوال نخستی که در این زمینه مطرح می گردد این است که علت افزایش این دو ارز چه بوده است؟ در حقیقت قیمت اسعار در بازار همانند سایر کالاها تابعی است از میزان عرضه و تقاضا، طوریکه هر گاه تقاضا بیشتر از عرضه گردد قیمت ها افزایش و هر گاه تقاضا کمتر از عرضه گردد قیمت ها کاهش می یابد. در بازار ارز عرضه کنندگان آن سه گروه اند که عبارتند از: 1- صادر کنندگان کالاها به خارج از کشور 2-کمک کنندگان خارجی و3- گردش گران خارجی. و از طرف دیگر تقاضا کنندگان آن چهار گروه اند که عبارتند از: 1- وارد کنندگان کالاهای خارجی 2- کسانیکه قصد سفر (دائم یا موقت) به خارج از کشور را دارند 3- قاچاق چیان و 4- پس انداز کنندگان داخلی. اگر به عرضه کنندگان و تقاضا کنندگان ارز به خصوص دالر و یورو دقت شود، متوجه خواهید شد که در افغانستان متاسفانه هم بعد عرضه ارز آسیب دیده است و هم بعد تقاضا، طوریکه در بعد عرضه صادرات کالاها و کمک های خارجی و همچنین تعداد گردشگران خارجی نسبت به قبل کمتر شده است. در بعد تقاضا نیز واردات افزایش داشته به دلیل اینکه منفعت وارد کنندگان نسبت به قبل زیادتر شده است. تعداد افرادیکه قصد سفر به خارج از کشور را دارند زیادتر شدند و همچنین نوع سفر بسیاری از آنها از موقت به دائم مبدل شده است. قاچاق ارز نیز به دلیل تفاوت زیاد قیمت ارز در داخل و خارج از کشور و کاهش کنترل ها در مرزهای هوایی و زمینی زیادتر شده است. از طرفی هم پس انداز کنندگان داخلی به دلیل کاهش روز افزون ارزش پول افغانی، به پول ملی بی باور شده و کوشش می کنند در این شرایط دالر یا یورو را جایگزین پول افغانی کنند زیرا این دو ارز از کارایی بیشتر و پشتوانه قویتری نسبت به سایر اسعار برخوردارند.
همه ای اتفاقات فوق باعث شده تقاضا برای ارز به صورت عام و به صورت خاص برای دالر و یورو نسبت به عرضه آن بیشتر شود که در نتیجه قیمت این ارزها در مقابل پول ملی افزایش نموده است.
سوال دیگری که مطرح می گردد این است که در این شرایط راهکار چیست چگونه می توان وضعیت کنونی را مدیریت کرد؟ برای برون رفت از وضعیت کنونی می توان راهکارها را در دو قالب کوتاه مدت و بلند مدت ارائه نمود.
راهکارهای کوتاه مدت عبارت اند از 1- استفاده از سیاست ها و برنامه های که در به رسمیت شناخته شدن امارت اسلامی موثر است تا از یک طرف مبلغ 9.5 میلیارد دالر بلوکه شده افغانستان در آمریکا آزاد گردد و از طرف دیگر کمک های خارجی به حالت قبل برگردد. 2- جلوگیری از قاچاق ارز. امروزه قاچاق ارز به بازار پرسودی برای قاچاق چیان کشورهای همجوار تبدل شده است، دولت می باید هر چه زودتر به منظور جلوگیری، اقدامات لازم را انجام دهد. 3- جلوگیری از ورود کالاهای غیر ضروری. از آنجایکه هر کالای که وارد می شود ارز و به خصوص دالر را از کشور خارج می کند و از طرفی هم منابع ارزی ما محدود است، بناءً می یابد در شرایط کنونی نیازمندی ها اولویت بندی شوند. 4- جلوگیری از سفرهای غیر ضروری. تقریبا همه ای افرادیکه به خارج از کشور سفر می کنند ارز را از کشور خارج می کنند، بناءً در این شرایط می باید جلو سفرهای غیر ضروری گرفته شود. 5- جلوگیری از خرید و فروش با سایر اسعار. در این حالت چون تقاضا برای پول ملی زیاد می گردد و تقاضا برای ارزهای دیگر کاهش می یابد ارزش پول ملی افزایش و ارزش اسعار دیگر کاهش می یابد. 6- استفاده از نیروی متخصص و متعهد در تمام وزارتخانه ها به خصوص در وزارت مالیه، وزارت اقتصاد، بانک مرکزی و نهادهای مرتبط دیگر، زیرا هر مشکل می باید توسط اهل آن حل گردد، مشکلات اقتصادی نیز از این قاعده مستثنی نیستند. 7- کاهش سهمیه خروج قانونی ارز به خارج از کشور. لازم است سهمیه ارزی یک فرد که قبلاً می توانست به صورت قانونی از کشور خارج کند کاهش یابد.
راهکار بلند مدتی که در راستای حل این بحران می شود ارائه کرد تقویت تولیدات داخلی است. امارت اسلامی می تواند با تامین امنیت سرمایه گذاران، جذب سرمایه گذاری های خارجی، استفاده از منابع آبی، استفاده از ذخایر زیر زمینی، اخذ قرضه از کشورهای خارجی، ساخت زیر ساخت ها، تولیدات داخلی را تقویت کند زیرا در حقیقت یگانه راه حل اساسی تقویت تولیدات داخلی است که می تواند افغانستان را از وابستگی نجات دهد.
✍مجتبی ابراهیمی (کارشناس مسایل اقتصادی)
