اشعار و احادیثی که در حرم امام رضا(ع) کتیبه شده‌اند +تصاویر

شفقناافغانستان– کاشی‌های هزار رنگ حرم با نقش‌های اسلیمی‌اش، قرن‌هاست کنار هر برگ و گل‌‌اش، خطی برآمده از لوح جان دارد و این، یادگارِ هنر خوشنویسانی است که احادیث قدسی و کلام مبارک ائمه اطهار(ع) را به یادگار بر خشت به خشت آستان ملائک پاسبان حضرت دوست(ع) جاودان کرده‌اند. خطوطی که در یک چشم گرداندن به هر سو عیان است؛ گاهی به ثلث و گاه به نستعلیق.

به گزارش خبرگزاری شفقناافغانستان، آستان نیوز درباره فهرست کتیبه های حرم رضوی آورده است: ناگفته نماند که کتیبه‌های حرم تنها در احادیث خلاصه نمی‌شوند و می‌توان اسماءالحسنی، آیات قرآن، اشعار فارسی، کتیبه های تاریخی با ذکر نام شاهان و مدایح بسیاری در ستایش ضامن آهو را هم دید که شمار همه این‌ها از حساب خارج است.

گزارش پیش‌رو گذری است بر تاریخ و مضمون کتیبه‌های حرم مطهر رضوی از صفویه تا به امروز.

یادگارهای سنگی عصر صفوی
در برخی متون تاریخی آمده که کاشیکاری و آذین حرم مطهر رضوی به نقش‌ها و نگارهای فعلی، یادگار هنرمندان عصر خوارزمشاهی است؛ گویا در این دوره سلطان محمد خوارزمشاه، دو استاد کاشی‌کار با نام «محمدبن ابی طاهر ابی الحسین کاشانی» و «ابوزید نقاش» را مامور این مهم می‌کند و آنان هم دور تا دور حرم و محراب‌های روضه منوره را کاشی کرده و کتیبه‌هایی برای آن می‌سازند اما تاریخدانان تجلی این هنر را به عصر صفوی نسبت می‌دهند و معتقدند کتیبه‌نویسی در حرم، در دوره زمامداری قاجارهاست که به اوج شکوه خود می‌رسد.
برابر اسناد، کتیبه‌هایی هم در دوره زند و افشار وجود داشته‌اند که به علت گچی بودن جنسشان، در گذر زمان از بین رفته‌اند. قدمت جدیدترین کتیبه‌ها نیز به روزگار پهلوی اول باز می‌گردد.

دسته‌بندی مضمونی کتیبه‌های حرم
کارشناسان همچنین محتوای کتیبه‌ها را به سه دسته کتیبه‌های قرآنی (آیات قرآن روی آن نقش خورده است)، کتیبه‌های حدیثیه (احادیث پیامبر(ص) و ائمه‌معصوم(ع) بر آن حک شده است) و کتیبه‌های تاریخی که دارای اوامر و دستور هستند، تقسیم می‌کنند. در این میان، اما کتیبه‌های دیگری نیز وجود دارند که به لحاظ ظاهر و محتوا متفاوت‌اند؛ متن این گونه کتیبه‌ها اشعار فارسی در قالب قصیده یا غزل هستند که در مدح ائمه‌معصوم(ع) و بزرگان دین سروده شده است و معمولا در پایان خود اطلاعاتی درباره تعمیر و ساخت بنا یا بخشی از حرم را نشان می‌دهند.

کتیبه‌های حدیثیه
در حرم مطهر رضوی، ۱۳۵ کتیبه با احادیث مختلفی از امامان معصوم(ع) نقش خورده و مضمون اغلب‌شان ارشاد و نصیحت و پند و اندرز است. این احادیث از سقف تا طاقی‌ها را گرفته، برای همه کس قابل قرائت و استفاده نیست و در حال حاضر جنبه تزئینی و تشریفاتی دارند.

کتیبه‌های قرآنی
آیه‌ها و سوره‌های مختلف قرآن و ادعیه‌ها از دیگر مضامین کتیبه‌های حرم هستند که از این نمونه، می‌توان به حک «سوره الواقعه» در روضه منوره اشاره کرد. نقش آیه«هل اتی علی الانسان حین من الدهر» نیز یکی دیگر از کتیبه‌های قرآنی است که با خط ثلث و رنگ سبز در میان رنگین‌کمان نقش‌ها و رنگ‌ها جلوه گری می‌کند. اما شاهکار این نوع کتیبه‌ را باید زیر سقف گنبد حرم بالای طاق در فاصله شش متر و نیمی از کف، جستجو کرد. متن این کتیبه که یادگار علیرضا عباسی خوشنویس معروف عصر صفوی است، حک آیات سوره «جمعه» است و گویا در گذشته میان دایره‌ای از یک گچبری زیبا قرار داشته است.

عزیزا…عطاردی در شرح خاطراتش درباره این کتیبه می‌نویسد: «یکی از معماران عالی‌رتبه آستان مقدسه رضوی معتقد است که گچبری این کتیبه نظیر آن چیزی است که در آرامگاه خواجه‌ربیع وجود دارد. وقتی می‌خواستند حرم را آینه کاری کنند، آینه‌ها را در راستای خطوط گچبری‌ها طوری بریدند و نصب کردند که به آن آسیبی نرسد و اگر روزی آینه‌ها برداشته شوند، آن هنر چشم‌نواز از پس حجاب بیرون می‌آید.»

گویا در گذشته همچنین، آیات مبارکه «انا فتحنا لک فتحا مبینا»، آیه ۳۳ سوره احزاب، آیه تطهیر، قسمتی از آیات ۳۵ و ۳۶ سوره نور و آیاتی از سوره کهف، انسان و آیت الکرسی روزگاری بر «ازاره» (سمت پایین دیوارهای حرم با پوششی از کاشی یا سنگ) حرم امام رضا(ع) نصب بوده‌اند. ناگفته نماند که، قسمتی از حدیث سلسله الذهب نیز بر روی سنگی با قلم سیاه خوشنویسی شده است. سوای این‌ها، کتیبه‌ای با مضمون «دعای جوشن کبیر» هم بین دارالاسلام و گنبد حاتم‌خانی نصب بوده که گویا بر ۱۴ قطعه سنگ مرمر و به خط ثلث حکاکی شده بوده است.

زیر طاق گنبد نیز ترنج‌هایی هشت‌گوش قرار دارد که میانه آن آیاتی از قرآن مجید که مضنونی دعاگونه دارند، نوشته شده است. خطوط این ترنج‌ها برجسته و از برنز ساخته شده و روی آن‌ها را با یک لایه ضخیم از آب طلا پوشانده‌اند. در حاشیه این ترنج‌ها نیز سوره مبارکه «یس» به خط کوفی ماندگار شده است. آیات قرآنی تنها در قاب کتیبه‌های روضه منوره جلوه‌گری ندارند و شبیه‌شان را می‌شود در محراب‌ها و دیوار صحن‌های مختلف حرم تماشا کرد. برای مثال در محراب دیوار جنوب شرقی حرم به خط کوفی برجسته، آیه«انما ولیکم‌الله و رسوله و الذین آمنوا الذین یقیمون الصلوه و یوتون الزکوه و هم راکعون.» نوشته شده است. همچنین چند نمونه از اسماءالحسنی و کتیبه‌هایی با این متون را می‌شود در گنبد، محراب‌ها و طاق‌ها دید که همگی با خط ثلث پیرامون آیات قرآن طواف بسته‌اند. البته در بین کتیبه‌های ادبی حرم، از اسماء الهی مانند «یا عالی» و «یا ستار» نیز استفاده شده که می‌توان نشانشان را در بین اشعار دبیر الملک فراهانی که در دیوار پیرامون روضه منوره حک شده، به تماشا نشست.

کتیبه‌های ادبی حرم مطهر رضوی
تعداد کتیبه‌های ادبی حرم نیز کم نیستند اما بارزترین نمونه برجای مانده از این هنر که متعلق به در دوره صفوی است را می‌توان بر دیواره‌های صحن عتیق (داخل محراب ایوان طلا) جست وجو کرد؛ جایی که در آن قصیده‌ای در مدح حضرت رضا(ع) با خط نستعلیق روی آن نقش خورده است: «حبذا زین منظر عالی که فردوس برین/ بر در صحنش چو زائر از صداقت جبهه ساست/ آسمان زین آستان فیض سعادت می‌برد/ وز فضایش عالم انوار در کسب ضیاست/ چشم انجم روشن از گرد و غبار درگهش/ دیده سیاره را مانند ثابت توتیاست/ ماه را از مهر می‌بخشد ضیا آیینه اش/ شکل خورشیدی عیان اینجا ز هر خشت طلاست/ رسته از صحن جنان گلدسته زرین مهر/ آشیان مرغ آمین است یا دست دعاست/ یا فروزان مشعل نوری است در دست زمین/ کز فروغ آن منور تا ابد صحن سماست…»

اما«دارالحفاظ» به عنوان نخستین رواق حرم (دوره تیموری) کانون دیگری است که می‌توان کتیبه‌های ادبی را در آن مشاهده کرد. در اینجا علاوه بر کتیبه‌های قرآنی، حدیثی و دعایی، ۴۲ بیت شعر در مدح امام رضا(ع) به خط نستعلیق هست که شاعر در آن‌ها عطر حرم امام رضا(ع) را مشک و عنبری می‌داند که نشانه‌ای از بهشت دارد و امام را خورشیدی توصیف می‌کند که شرف آدمیان خاک نشین است: «ای روضه‌ای که دهر ز بویت معطر است/ آبت ز کوثر و گلت از مشک و عنبر است/ در طینت تو چشمه خورشید مضمر است/ بوی تو، چون نسیم جنان روح پرور است/ خاکی و نه فلک به وجودت منور است/ تا در تو نور دیده زهرا و حیدر است/ خورشید کو یگانه رو هفت کشور است/ بهر شرف ز خاک نشینان این در است…»

شاخص‌ترین کتیبه‌های ادبی حرم نیز متعلق به دوره قاجار یعنی قصیده‌ای است که «حکیم قاآنی شیرازی» شاعر آن است. او که مدتی در مشهد مقدس اقامت داشته، قصیده‌ای طولانی در مدح و منقبت امام‌رضا(ع) در قافیه «ق» سروده که بسیار جذاب و بدیع است:

«زهی به منزلت از عرش برده فرش تو رونق/ زمین ز یمن تو محسود هفت کاخ مطبق
تویی که خاک تو با آب رحمت است مخمر/ تویی که فیض تو با فر سرمد است ملفق
چو دین احمد مرسل مبانی تو مشید/ چو شرع حیدر صفدر قواعد تو موثق
ز هر چه عقل تصور کند فضای تو اوسع/ ز هر چه وهم تخیل کند بنای تو اوثق
ز آستان تو حصنی است نه سپهر معظم/ ز خاکروب تو گردی است هفت کاخ مروق
کدام مظهر بی‌چون بود به خاک تو مدفون/ که از زمین تو خیزد همی خروش اناالحق
حصانت تو بر از صد هزار حصن مشید/ رزانت تو بر از صد هزار کوه محلق
ز بس رفیعی و محکم ز بس منیعی و معظم/ به راستی که خموشی است در ثنای تو اوفق…»
قصیده طولانی دیگری نیز از قاآنی بر بالای ازاره رواق «دارالشکر» روی سنگ با خط نستعلیق «آقا میرزا زنجانی» خوش نویس معروف دوره قاجار نوشته و نصب شده است.

فهرست کتیبه‌های حدیث در حرم مطهر رضوی

*اخوك من ساواک في الشده: برادرت کسی است که در سختی‌ها با تو برابری داشته باشد.
*قلب الأحمق في فيه و لسان العاقل في قلبه: دل نادان در دهان او است و زبان دانا در دل او قرار دارد.
*کفر ان النعمة مزيلها: کفران نعمت نعمتها را از بین می برد.
*من طلب شيئا و جد و جد و من قرع بابا و لج ولج: هرکس دنبال چیزی را بگیرد و کوشش نماید آن را می‌یابد و هرکس در خانه‌ای را بگوید و اصرار ورزد آن در باز می‌گردد.
*زدني غباتزد دحبا: مرا روز در میان زیارت کن که موجب زیادی محبت خواهد شد.
*الجنة تحت أقدام الامهات: بهشت زیر پای مادران قرار دارد.
*طوبى لمن طال عمره و حسن عمله: خوشا بحال کسی که عمرش بدرازا رسد و اعمالش هم نیکو باشد.
*طلب العلم فريضة على كل مسلم ومسلمه: طلب دانش بر هر زن و مرد واجب است
*من خاف الناس لسانه فهو من أهل النار: کسیکه مردم از زبان او در خوف بسر برند او از اهل آتش است.
* من لم يحسن وصيته عند موته کان نقصا في مروته و لم يملک الشفاعة: کسی که هنگام مرگ نیکو وصیت نکند، در مردانگی ناقص است و شفاعت را درک نمی‌کند.
*شر الناس من اكرمه الناس اتقاء شره: بدترین مردم کسی است مردم کسی است که مردم به خاطر ترس از شرش به او احترام کنند.
*من لم تنفع بدينه ولا دنياه فلا خير لك في مجالسته: کسی که در امور دنیا و آخرت به تو سودی نرساند در مجالست و همنشینی او خیری برایت نیست.
* لا تخرج فيذهب بهائک و لا تكذب فيذهب نورک: شوخی نکن تا وقارت از بین برود و دروغ نگو تا نورت خاموش نگردد.
*من استولى عليه الضجر رحلت عنه الراحة: هر کس تنبلی و خستگی بر او چيره گشت آسایش از او رخت برمی بندد.
*افة الحسب الافتخار: آفت بزرگی، خودپسندی و خودخواهی است.
*من خاف الله أخاف الله منه كل شئ و من لم يخف الله أخافه الله من كل شئ: هر کسی از خداوند بترسد همه چیز از او خواهند ترسید و هرکس ازخداوند نترسید، خداوند او را از همه چیز خواهد ترسانید.
* المسلم من سلم المسلمون من يده و لسانه: مسلمان کسی است که مسلمانان از دست و زبان او در آسایش باشند.
* الدنيا سجن المؤمن و جنة الكافر: دنیا زندان مؤمن و بهشت کافر است.
* المؤمن من آمنه المسلمون على أموالهم: مؤمن کسی است که مسلمانان در اموال خود از او در آرامش باشند.
* موت الفجأة راحة للمؤمن و حسرة للكافر: مرگ ناگهانی برای مؤمن راحتی و برای کافر حسرت و اندوه است.

* اذا مات العبد قال الناس: ما خلف و قال الملائکه: ما قدم: هرگاه بنده ای از جهان برود مردم می گویند از وی چه مانده ولی فرشتگان می گویند او قبل از خود چه فرستاده است.
* نوم العالم أفضل من عبادة العابد: خواب عالم بهتر از عبادت عابد است.
* صلة الرحم يزيد في العمر: صله ارحام موجب زیادی عمر می‌گردد.
* العقل ما اكتسب به الجنة و طلب به رضى الرحمان: عقل آنست که به وسیله آن بهشت به دست آید و رضایت خداوند فراهم گردد.
*لاخير في القول إلا مع العقل، لا خير في المال الامع الجود، لا خير في الوط. الامع امن و سرور: در گفتار خیری نیست مگر اینکه از روی تعقل و دوراندیشی گفته شده باشد. و خیری در مال نیست مگر اینکه با بخشش همراه باشد، و خیری در وطن نیست مگر اینکه در آن آسایش و رفاه و خوشحالی باشد.
*لافقر اشد من الجهل و لا مال أعود من العقل: فقری بدتر از نادانی نیست و مالی محکم تر از عقل وجود ندارد.
* لا وحدة أو حش من العجب، لا عقل كالتدبير: خود پسندی آدمیان را به تنهائی و ترس می کشاند، تدبیر در امور کا عاقلان است.
* لاحسب كحسن الخلق، لا عبادة مثل التفکر: بزرگی در خوشرفتاری می باشد، و تفکر در امور مانند عبادت است
*آفة الحديث الكذب، آفة العلم النسيان: آفت سخن گفتن دروغ و آفت علم فراموشی است.
* ایاک واللجاجة فان اولها جهل و آخرها ندامة: از لجاجت دوری کنید که اول آن از نادانی برمی خیزد و پایان آن پشیمانی می‌آورد.
*ثلاث من ابواب البرسخاء الطبع و طيب الكلام والصبر على الاذي: سه چیز از درهای نیک شمرده شده اند، سخاوت طبع، نیکو سخن گفت و صبر در برابر ناروائی‌ها.
*ماكرهته لنفسک فاكرهه لغيرک: هرچه برای خودت نمی‌پسندی برای غیر خودت هم مپسند.
* ایاک والسؤال فانه ذل حاضر و فقر تعجله: از سؤال دوری کن که آن خواری در حال حاضر وفقری است که به شتاب خود را به آن می‌رسانی.
*ما من شئ احق بطول السجن من اللسان: زبان بیش از هر چیز شایسته زندانی شدن است.
* قيدوا العلم بالكتاب و العلم خزائن مفاتيحها السئوال: علم را در کتاب‌ها بنویسید علم‌ها سربسته هستند و کلید آن‌ها سؤال است.
* ارحموا ثلاثا عزیز قوم ذل و غنی قوم افتقر و عالما يلعب به الجهال: به سه نفر ترحم کنید: عزیزی که خوار گردد، مالداری که فقیر شود، عالمی که جاهلان او را به بازی گیرند.
*من ألقي كله على الناس ملعون: هرکس خود را بگردن دیگران بیاندازد ملعون است.
* أفضلكم ايمانا أحسنكم أخلاقا: بهترین شما از نظر ایمان کسی است که از نظر اخلاق بهترین شما باشد.
* ليس الخبر كالمعاينة: شنیدن مانند دیدن نیست.
* انما بعثت لاتمم مکارم الاخلاق: من برانگیخته شدم تا مکارم اخلاق را در میان مردم کامل نمایم.
* الوحدة خير من جليس السوء: تنهائی بهتر از همنشین بد است.
*لا مظاهرة اوثق من المشاورة: هیچ پشتیبانی محکم تر از مشورت در امور نیست.
* لا يشكر الله من لا يشكر الناس، من لم يشكر الناس لم يشكر الله: خداوند را سپاسگذاری نکرده کسیکه از مردم سپاسگذاری نکند و هرکس از مردم سپاسگذاری نکرد خداوند را هم سپاس نگفته است.
*لا ايان لمن لا امانة له، لا دين لمن لا عهد له: ایمان ندارد کسیکه امانت ندارد، دین ندارد کسی که پیمان ندارد.
* لا ينبغي للمؤمن أن يذل نفسه: سزاوار نیست مؤمن خود را خوار گرداند.
* خلقك الله حرافکن کا خلقک: خداوند تو را آزاد آفرید اینک همان گونه باش که خداوند تو را خلق کرد.
* من طلب العلم تكفل الله برزقه: هرکس دنبال علم برود خداوند روزی او را ضمانت می‌کند.
*من يزرع خيرا يحصد الرغبه و من یزرع شرا یحصدالندامه: هرکس خیری را زراعت کند با میل و رغبت آن را درو می کند و هرکس شری را زراعت نماید پشیمانی را می‌درود.
*من يكظم يأجره الله: هرکس خشم خود را فروبرد خداوند به او پاداش می‌دهد.
*علم لا ينفع كنز لا ينفق منه: علمی که سود ندهد مانند گنجی است که از آن انفاق نشود.
*كل مسكر حرام و ليس في الدين اشكال: ایجاد اشکال حرام است در دین اشکالی نیست.
* الصدق طمأنينة والكذب ريبة: راستی موجب اطمینان و دروغ موجب تردید می‌باشد.
*ملاک الدين الورع: ملاک دین پرهیزکاری است.
* ان اکرمکم عند الله اتقاكم: گرامی‌ترین شما نزد خداوند پرهیزکارترین شما می‌باشد.
* الرضاع تغير الطباع: شیر طبیعت‌ها را تغییر می‌دهد
* السلام ثم الكلام: نخست به همدیگر سلام کنید و بعد سخن بگوئید.
*الهم نصف الهرم: اندوه و غم نصف پیری است.
* القرآن هو الدواء: قرآن داروی شفابخش است.
*التدبير نصف العيش، التودد نصف العقل: اندیشه صحیح نصف زندگی است، دوستی با یکدیگر نصف عقل به شمار است.
* ما آمن بی من مات شبعان و جاره جائع: به من ایمان نیاورده کسی‌که سیر بخوابد و همسایه اش گرسنه باشد.
*ود المؤمن في الله أعظم شعب الايمان: دوست داشتن مؤمن برای خدا بزرگترین شعبه ایمان است.
* امسك لسانک فأنها صدقة تصدق بها على نفسك: زبانت را نگهدار که آن صدقه‌ای است که برای خودت می‌دهی.
*من صمت نجی: هرکس سکوت کند، نجات پیدا می‌کند.
* فضوح الدنيا أهون من فضوح الاخرة: رسوائی در دنیا سبک تر از رسوائی در آخرت می‌باشد.
*التاجر الجبون محروم: بازرگان ترسو محروم است.
*اقبلوا عثرات الكبار: از لغزش‌های بزرگان درگذرید.
*الناس معادن كمعادن الذهب والفضه: مردم مانند معادن طلا و نقره هستند.
* سيد القوم خادمهم: بزرگ هر قومی خادم آن‌ها می‌باشد.
* ما هلک امرء عرف قدره: هلاک نمی‌شود آن کسی که قدرش را بداند و موقعیتش را درک کند.
*نعمتان مجهولتان الصحة والأمان: دو نعمت مجهول هستند، تندرستی و امنیت.
*شر المكاسب کسب الربا: بدترین کسب‌ها ربا می‌باشد.
* السعيد من وعظ بغيره: خوشبخت کسی است که از دیگری پند بگیرد.
*خير الزاد التقوى: بهترین راه پرهیزکاری است.
* ما هلک امرؤ عن مشورة : کسی از مشورت به هلاکت نمی‌رسد.
* خيرالامور أوساطها: بهترین کارها میانه روی است.
*ما أملق تاجر صدوق: بازرگان راستگو هرگز فقیر نمی‌گردد.
* الجنة تحت ضلال السيوف: بهشت در زیر سایه شمشیرها می‌باشد.
*حب الشئ يعمي و يصمم: محبت زیاد، کر و کور می‌کند.
* الدال على الخير كفاعله: کسی که مردم را به کار نیک دعوت می‌کند، مانند این است که خود آن را انجام می‌دهد.
* المستشار مؤتمن: کسی که مورد مشورت قرار می‌گیرد، باید امین باشد.
* الحياء خير كله: حیا همه‌اش خیر است.
* انما الأعمال بالنيات: اعمال و کردار آدمی با نیت پاداش داده می‌شود.
* اليد العليا خير من اليد السفلى: دست بالا بهتر از دست پائین است.
* المسلم مرآة المسلم: مسلمان آئینه مسلمان است.
* رأس الحكمة معرفة الله: اول حکمت، شناخت خداوند است
* الشديد من غضب على نفسه: نیرومند کسی است که بر خود و کردارش خشمگین شود.
* لا تجني على المرء إلا يده: انسان صدمه نمی بیند مگر از دست خود.
* من عرف نفسه فقد عرف ربه: هرکس خود را شناخت، خداوند را می‌شناسد.
*من أبغض الناس أبغضه الناس: هرکس با مردم دشمنی کند، مردم هم او را دشمن خواهند داشت.
* لوكان العلم في الثریا لنا له رجال من اهل فارس: اگر علم در ستاره ثریا باشد اهل فارس آن را به دست می‌آورند.
* من كثر همه سقم بدنه و من ساء خلقه عذب نفسه: هرکس اندوهش بیشتر گردد، بدنش بیمار می‌گردد و هرکس گرفتار خوی باد گردد، خود را به عذاب می‌اندازد.
* لا تعمل شيئا من الخير رياء: هیچ کار خیری را با ریا انجام مده.
* صلوا أرحامكم و لو بالسلام: با ارحام خود ارتباط برقرارکنید، ولو با سلام.
* هرم ابن آدم و تشيب فيه خصلتان الحرص والامل: فرزند آدم پیر می‌گردد ولی دو خصلت در او جوان می‌گردند، حرص و آرزو

* البلاء موكل بالنطق: گرفتاری در گرو سخن گفتن است.
* خير الناس انفعهم للناس: بهترین مردم کسی است که برای مردم نافع باشد.
* النجاة في الصدقكما ان الهلال في الكذب: رستگاری در راستگوئی است همانگونه که هلاکت در کذب است.
*رضا الرب في رضا الوالدين و سخطه في سخطها: رضای خداوند در رضای والدین و خشم او در خشم والدین است.
*من لا يستحي من الناس لا يستحي من الله: هرکس از مردم شرم نکند از خداوند شرم نخواهد کرد.
*السواک مطهرة للغم و مرضاة للرب و مجلاة للبصر: مسواک دهان را پاک می‌کند و موجب خوشنودی خدا می‌شود و دیدگان را باز می‌گرداند.

*اکرموا بشعركم رأسكم: از موی سر خود محافظت کنید.
* النظافة من الايمان: نظافت و پاکیزگی از علائم ایمان است.
*من لا يرحم لا ترحم: کسی که رحم نداشته باشد مورد ترحم قرار نمی‌گیرد.
* الناس كاسنان المشط سواء: مردم مانند دانه‌های شانه همانند می‌باشند.
*حسب الرجل حسن خلقه: بزرگی یک انسان به حسن خلق اوست.
* ستفترق أمتي على ثلاثة وسبعين فرقة الناجي منها واحدة: به زودی امت من هفتاد و سه فرقه خواهند شد که یکی از آن‌ها نجات خواهد یافت.
*خصلتان لا تجتمعان في مؤمن البخل و سوء الخلق: دو خصلت در مؤمن نیست، یکی بخل و دوم بدخلقی.
* الصحبة تمنع الرزق: مصاحبت و همنشینی موجب تلف شدن وقت و از دست دادن روزی می‌شود.
*كفی المرء اثما أن يحدث بكل ما سمع: برای یک مرد این گناه بس است که هرچه شنید آن را نقل کند.
* طوبى لمن شغله عيوب نفسه عن عيوب الناس: خوشا به حال کسی که به عیب خود مشغول گردد و از عیب دیگران خودداری کند.
* لعن الله من ذبح لغير الله: خداوند لعنت کند، کسی را که برای غیر خداوند قربانی کند.
*من سئل بالله فأعطاه و من استعاذ بالله فأعاذه: هرکس از خداوند چیزی بخواهد، خداوند به او می‌بخشد و هرکس به خداوند پناه برد خداوند به او پناه می‌دهد.
* من دعاكم فأجيبوه و من صنع اليكم معروفا فکافوه: هرکس شما را دعوت کرد او را اجابت کنید، و هرکس درباره شما نیکی کرد او را پاداش دهید.
* غيروا الشيب و لا تشبهوا باليهود: موی خود را رنگ کنید و خود را به یهودیان تشبيه نسازید.
*اعمال العباد في عاجلهم نصب اعينهم في آجلهم: کردار بندگان در دنیا، مقابل دیدگان آن‌ها در آخرت خواهد بود.
* طلب الادب أدني من طلب الذهب: به دست آوردن ادب مشکل‌تر است تا به دست آوردن طلا
* ترک اللواط تكثير النسل: ترک لواط موجب تکثیر نسل است.
* من أصلح أمر آخرته أصلح الله أمر دنياه: هرکس کار آخرت خود را اصلاح کند، خداوند امر دنیای او را اصلاح می‌کند.
* مودة الأقرباء قربت بين الأبناء: دوستی خویشاوندان فرزندان را به هم نزدیک می‌کند.
* طوبى لمن رزق بالعافية: خوشا به حال کسی که با عافیت زندگی کند.
* قال رسول الله(ص):المؤمن من آمنه الناس: رسول خدا(ص)فرمودند: مؤمن کسی است که مردم از دست او در امان باشند

* الشرف بالعقل والادب لا بالأصل والنسب: شرف با عقل به دست می آید و ادب با اصل و نسب.
* قال النبی و ایاک و مصادقة الكذاب: رسول خدا(ص)فرمودند: از دروغگویان دوری کنید و با آن‌ها به صداقت رفتار نکنید.
* قال رسول الله (ص):لا علم كالتفكر: رسول خدا(ص)فرمودند: علمی مانند تفکر وجود ندارد.
* غيرة المرأة كفرو غيرة الرجل ايمان: غیرت زن، کفر و غیرت مرد از ایمان است.
* صحة البدن في الصوم و جمال المرء في العلم: تندرستی بدن در روزه و جمال مرد در علم است.
*الانسان عبيد الاحسان: مردم بنده احسان و نیکی هستند.
* آه من قلة الزاد و بعد السفر: آه از کمی زاد و دوری سفر.
*رسول الموت الولادة: ولادت پیک مرگ می‌باشد.
* ذل المرء في الطمع: خواری مرد در طمع است.
*راحة الناس في الياس: آسایش مردم در ناامیدی است.
* ارحم ترحم: رحم داشته باش تا مورد ترحم قرار گیری.
* البخل عاروالجبن منقصة: تخل موجب عار و ترس علامت نقص است.
* المرء عدوما جهله: مرد، دشمن آن چیزی است که آن را نمی‌داند.
* المرء يعرف بايمانه: مرد با ایمان شناخته می‌شود.

فهرست برخی آیات قرآنی، سوره و ادعیه‌ها بر کتیبه‌های حرم مطهر رضوی:

*بسم ا….الرحمن الرحیم انما ولیکم الله و رسوله و الذین آمنو الذین یقیمون الصلوه و یوتون الزکوه و هم راکعون.»
*یا ایهالذین آمنو لاتتخذوا و الذین اتخذو دینکم
*بسم‌الله الرحمن ارحیم اقم الصلوه لدلوک الشمس الی غسق اللیلتا و اجعل لی من لدنک سلطان نصیرا.»
*بسم‌الله الرحمن الرحیم شهدالله انه، لاالله الا هو، تا ان الدین عندالله الاسلام
*لااله الا الله، محمدرسول الله
*قد افلح المومنون تا هم العادون
*ان الحسنات یذهبن السیات تا لا یضیع اجرالمحسنین
*سبحان ربی العظیم و بحمده
*کن فی صلواتک خاشعا
*بسم‌الله الرحمن الرحیم قد نری تقلب وجهک فی السماء تا و لئن اتبعت اهو ائهم.
*آمن الرسول بما انزل الیه من ربه تا غفرانک ربنا
*من زارنی علی بعد داری و مزاری آتیته یوم القیامه فی ثلث مواطن حتی اخلصه من اهوالها اذا تطایر الکتب بمینا و شملا و عند الصراط و عندالمیزان
*لا اله الا الله محمد رسول الله/ اللهم اغفر لمن استغفر لابی زیدبنابی محمدبن زید النقاش
*کن فی صلواتک خاشعا
*اقم الصلوه و لدلوک الشمس
*ان فی خلق السماوات و الارض . اختلاف الیل و النهار تا ربنا ما خلقت هذا باطلا سبحانک وقنا عذاب النار
*حب علی حسنه لا یضر معها سیئه، انا مدینه العلم و علی بابها، یا علی انت بمنزله هارون من موسی، من کنت مولا فهذا علی مولا.
*ان الله یمسک السماوات و الارض ان تزولا
*قال الله تعالی الم یعلموا ان الله هو یقبل التوبه عن عباده تا آخر آیه
*قال الله و اذا سئلک عبادی عنی فانی قریب تا آخر آیه
*قال الله تعالی قل یا عبادی الذین اسرفوا علی انفسکم تا آخر
*لا الله الا الله فاستغفر لذنبک.
*و سبح بحمد ربک بالعشی والابکار.
*فاصبرو ان وعدالله حق و استغفر لذنبک.
*قال الله تبارک و تعالی الم یان للذین آمنوا ان تخشع قلوبهم لذکرالله
*یا جیب الدعوه المضطربین
*قال الله تبارک و تعالی انما ولیکم الله و رسوله و الذین آمنوا الذین یقیمون الصلوه و یوتون الزکاه و هم راکعون
*عم یتسائلون عن النبا العظیم.
*قال الله تعالی و من حیث خرجت فول وجهک شطرالمسجدالحرام.
*الذیم آمنوا و تطمین قلوبهم بذکرالله تطمئن القلوب.
*الذین آمنو و عمل الصالحات طوبی لهم و حسن ماب.
*یا من طاعته نجات المطیعین.
*قال الله تبارک و تعالی: فاصحاب المیمنه ما اصحاب المیمنه.
*یا ایهالمدثر
*لااله الله محمدرسول الله علی ولی الله.
*سبحان اله و الحمدالله و لا اله الله والله اکبر
*کلمه لااله الله حصنی فمن دخل حصنی امن من عذابی.
قل لا اسئلکم علیه اجرا الا الموده فی القربی.
*انما یریدالله لیذهب عنکم الرجس اهل البیت و یطهرکم تطهیرا.
*ولایه علی بن ابیطالب(ع) حصنی فمن دخل حصنی امن من عذابی.
*و من یتق الله یجعل له مخرجا.
*ان اکرمکم عندالله اتقیکم.
*و اما بنعمه ربک فحدث.
*الا بذکرالله تطمین القلوب.
*لا الله الالله الملک الحق المبین.
*حسبناالله و نعم الوکیل،نعم المولی و نعم النصیر.
*فی بیوت اذن الله ان ترفع و یسبح فیها بالغدو والاصل صدق الله العلی العظیم.
*هوالفتاح العلیم و هو العلی العظیم و هم الحی القیوم قل لا اسئلکم علیه اجرا الا الموده فی القربی.
*وازلفت الجنه للمتقین.
*سلام علیکم طبقتم فادخلوها خالدین.
*یا مجیب الدعوات، یا غافرالخطئات، یا عالم الغیب و الشهاده العزیز الحکیم.
*و هب لنا من لدنک رحمه انک انت الوهاب ربنا لا تزع قلوبنا بعد اذهدیتنا.
*و من یتوکل علی الله فهو حسبه ان الله بالغ امره قد جعل الله لکل شی قدرا.
*و قل رب اغفرئارحم و انت خیرالراحمین.
*الملک الله الواحد القهار.
*الله نور السماوات و الارض.
انما یخشی الله من عباده العلماء
*انما یریدالله لیذهب عنکم الرجس اهل البیت و یطهرکم تطهیرا