شفقنا افغانستان-رییس جمهور پیشین خودش را در قالب متحد کنندهی کشور جا زده است؛ اما مانورهای او علیه اشرف غنی گویای چیز دیگریست.
در فاصله یک سنگ انداز از کاخ ریاست جمهوری در کابل، میتوانید صفوف افراد مهم و بلندپایه را ببینید که از صبح زود، انتظار قرار ملاقات شان را میکشند؛ رهبران قومی و بزرگان از سراسر کشور که برای ورود به داخل صف کشیده اند؛ جایی که مخاطبان، سفیران و وزیران کابینه را نیز شامل اند.
با این حال، این رییس جمهور فعلی افغانستان نیست که آنها برای دیدنش صف میکشند؛ بلکه رییس جمهور قبل از او در اقامتگاهش در نزدیکیهای مرکز شهر است. حامد کرزی، نُه ماه پس از این که قدرت را در کابل واگذار کرد در صحنه سیاسی افغانستان حضور طولانی اما نیرومند دارد و نفوذ و مداخلات او به طور فزایندهای تهدیدی علیه ثبات سیاسی افغانستان دانسته میشود.
رییس جمهور پیشین از رفتار نامنظم خود که شرکای بین المللیاش را در جریان نزدیک به دهه حاکمیتش بسیار رنجاند، کاسته است و خودش را در قالب یک سیاستمدار خون گرم و متحدکنندهی فرضی کشور جا زده است.
اشرف غنی، رییس جمهور جدید، نتوانسته است به وعدههایش در زمینه تحقق جهش اقتصادی عمل کند، به سختی توانسته است مقامها را در موقفهای کلیدی امنیتی انتصاب کند و با دراز کردن دست دوستی به سوی پاکستان، سرمایه سیاسی قابل توجهی را خطر کرده است.
باتوجه به تاریخ پاکستان در زمینه پناه دادن به شورشیان، چرخش غنی به سوی این کشور بحث برانگیز است و پاسخ کرزی مبهم بوده است. کرزی در مصاحبهای با گاردین در ماه مارچ تاکید کرد که خاموش خواهد ماند و پشت صحنه به غنی مشاوره خواهد داد. وی گفت: «قطعا از این حکومت حمایت میکنم». با این حال، بسیاریها در مورد این که چه اندازه این ادعای او واقعی است، تردید دارند. یک دیپلمات غربی به گاردین گفت که ماههاست کرزی تلاش کرده است، با هدف واژگونی، حکومت غنی را تضعیف کند. این دیپلمات گفت در صورتی که این اتفاق بیافتد، احتمالا یک حکومت موقتی شکل خواهد گرفت و کرزی به عنوان پدر خودخوانده ملت برای پر کردن خلا پا جلو خواهد گذاشت.
غنی که از نیت کرزی آگاه است اما نمیخواهد جنگ صریحی را که نخواهد برد، آغاز کند؛ در گذشته تا حدودی مانورهای رییس جمهور قبلی را تحمل کرده است. این منبع گفت: «در بازی سیاسی، کرزی تقریبا از هرکس دیگری در اینجا بهتر است. صادقانه بگویم، او از ما نیز بهتر است.»
یک دستیار رییس جمهور که به طور منظم با او دیدار میکند با این گفته موافق است. او گفت: «کرزی هرکسی را در این کشور میشناسد. غنی نمیشناسد.»
رییس جمهور پیشین نمیپذیرد که اپوزیسیون میسازد. ایمل فیضی، یکی از دستیاران دیرینه کرزی گفت: «دیدار با رهبران قبایل و بزرگان از سراسر کشور برای آقای کرزی یک امر تازه نیست. در طول سال گذشته نیز همینطور بود.»
وی گفت: «فرهنگ سیاسی افغانستان و روش شخصی او همینطور است.» «هیچ طرفی نمیتواند پیوند قوی میان رییس جمهور کرزی و بزرگان و رهبران افغان از سراسر کشور را نادیده بگیرد.»
قندهار سنگر کرزی است و خانهی برادر ناتنیاش شاه ولی کرزی، که رییس قبیله پوپلزی است و نفوذ قابل توجهی دارد. رییس جمهور پیشین عمدتا از طریق شبکههای حمایتی حکومت کرد و با زورمندانی که وی به چشم پوشی از افراط و فساد آنها متهم است، روابط شخصی برقرار کرد. آنها اکنون بر سر راه وعدههای غنی در زمینه متمرکز ساختن قدرت و ایجاد شفافیت بیشتر ایستاده اند. محمد یوسف، عضو شورای ولایتی، گفت: «جنگ سالاران زیادی در قندهار وجود دارند. آنها مانند موشها هستند.» «حکومت کرزی در زیر زمین برای این موشها کانال ساخت، آنها را به حکومت آورد، از آن مقامها ساخت و امروز آنها قدرت دارند.»
نظر به گزارش رسانههای محلی، غنی به اعضای یک گروه جامعه مدنی گفت: «از حالا به بعد، در قندهار حکومتهای موازی وجود ندارند». وی گفت که همایون عزیزی، والیای که به تازگی تعیین شده است، نماینده رسمی او است.
وقتی غنی به قندهار آمد، جنرال عبدالرازق، قوماندان امنیه قندهار و یکی از قدرتمندترین کارگزاران قدرت در جنوب، برای ترک شهر بهانهای ساخت. یک مقام امنیتی غربی گفت: «آنچه که تیم غنی را دلخور کرد این بود که قبل از دیدار غنی، افراد نزدیک به کرزی به رهبران قبایل زنگ زدند و گفتند که «[در مراسم استقبال از غنی] شرکت نکنید»». ظاهرا مشاوران رییس جمهور بزرگان قبایل را متقاعد ساختند بیایند؛ اما این رویداد این تصور را تقویت کرد که غنی آزادی و فرصت عمل بسیار اندک دارد.
مناقشه بین غنی و کرزی با امضای تفاهمنامهای میان ادارههای استخباراتی افغانستان و پاکستان در ماه می، که هدف آن بالابردن همکاریهای استخباراتی بود و توسط ارتش پاکستان تایید شد، آشکار شد. بسیاری از افغانها این توافق را فروختن کشور به دشمن قسم خورده خواندند.
این توافق به کرزی زمینه داد تا حملهای را علیه غنی راه اندازی کند که با افکار عمومی موافق بود. در نتیجه، او آمده است تا توسط بسیاریها محافظ حاکمیت ملی شناخته شود. برای استحکام این تمثال، او به سفرهایش به کشورهایی چون هند، چین و روسیه ادامه داده است که با همکاری نزدیک افغانستان و پاکستان راحت نیستند.
فیضی، دستیار کرزی گفت که افغانها با اعتراض علیه این تفاهمنامه کار درستی انجام دادند؛ تفاهم نامهای [که علیه منافع ملی کشورشان است. این اعتراض علیه افراد [نیست]؛ بلکه علیه سیاستهای نادرست حکومت افغانستان است.»
امکان دارد کرزی تاحدودی برای میراثش بجنگد. در امر ریشه کن ساختن فساد، غنی به طور اجتناب ناپذیری افرادی را هدف قرار خواهد داد که در زمان رییس جمهور پیشین ثروت شگفت آوری انباشه اند.
متحدان کرزی، از جمله یونوس قانونی، معاون رییس جمهور پیشین و رحمت الله نبیل، رییس امنیت ملی افغانستان که با امضای تفاهمنامه [استخباراتی] با پاکستان مخالفت کرد، به حاشیه رانده شده اند. با توجه به حمایت ضمنی کرزی از غنی در جریان انتخابات، این امر او را در وضع دشواری قرار میدهد.
این مقام امنیتی غربی گفت: «کرزی طوری مینمایاند که غنی بدون او نمیتوانست به ریاست جمهوری دست یابد.»
هارون میر، یک تحلیلگر سیاسی، با اشاره به این که غنی برای آغاز گفتوگوهای صلح با طالبان به حمایت سیاسی گسترده نیاز دارد گفت که اختلافات داخلی میتواند عواقب گستردهتر داشته باشد. میر گفت: «در حال حاضر درست نیست حمایت سیاسی را از دست بدهیم یا برای ظهور یک اپوزیسیون سیاسی فرصت بسازیم.»
اگر غنی تلاش کرده است به کرزی پیامی بفرستد که مداخله نکند، بعید است که رییس جمهور پیشین اطاعت کند. دستیاران و تحلیل گران معتقدند که او خود را در موقعیت تنها جایگزین مناسب برای حکومتی قرار میدهد که تا کنون شکل نگرفته است.
این دستیار غنی با اشاره به مجلسی که میتواند، در میان دیگر مسایل، راه را برای تغییر قانون اساسی هموار کند، گفت: «کرزی بازیهای زیادی را میداند و یکی از بازیهای او لویه جرگه است». در حال حاضر روسای جمهور افغانستان صرف میتوانند دو دوره خدمت کنند که کرزی دو دوره خدمتش را گذارنده است. اما اگر او حمایت از برگزاری لویه جرگه را تقویت کند، میتواند چالشی در یک سطح کاملا مختلف ایجاد کند.
میر گفت: «کرزی تنها رهبر سیاسی شناخته شدهی افغانستان است.» «او تمام عناصر تشکیل دهنده – منابع متعدد، حمایت سیاسی، شبکه خودساختهاش و افراد با نفوذ – را دارد تا یک رهبر ملی باشد. اگر بحرانی به وجود آید، او به عنوان تنها رهبر ملی ظهور خواهد کرد.»
منبع: گاردین
نویسنده: Sune Engel Rasmussen
برگردان: حمید مهدوی