شفقنا افغانستان – از زمان تسلط دوباره طالبان بر افغانستان، عرصه فرهنگ، به ویژه عرصه چاپ، نشر و فروش کتاب نیز از سیاست های محدود کننده این گروه در امان نمانده است.
به گزارش خبرگزاری شفقنا افغانستان، طالبان پس از تسلط بر کابل، در اولین گام ها بر فروش کتاب محدودیت وضع کرد و کتاب های را که به باور این گروه «ضد اسلامی» و «ضد فرهنگ افغانی» بود، جمع آوری کردند.
این گروه یک کمیسیون ویژه برای بررسی کتاب ها در بازار کتاب افغانستان ایجاد کرد و بارها کتاب فروشان را «به بهانه های گوناگون» احضار کردند و از آنان بازجویی و تحقیق کردند.
شماری از کتاب فروشان کابل که بشرط افشا نشدن هویت شان با خبرنگار شفقنا صحبت کرده اند، می گویند که استخبارات طالبان از آنان تعهد گرفته اند که کتاب های خلاف سیاست این گروه را به فروش نرسانند.
کتاب فروشان می گویند که طالبان به آنان هشدار داده اند که در صورت مشاهده کتاب های در تضاد با سیاست های شان، کتاب فروشان را بازداشت خواهند کرد و کتاب فروشی شان را مهر و لاک.
کتاب فروشان می گویند که اکنون بیشترین کتاب موجود در کتاب فروشی های کابل، کتاب های انگیزشی، کتاب های درسی و کتاب های دینی است و کمتر کتابی در مورد تاریخ، سیاست و به ویژه کتاب های در مورد جنگ بیست سال اخیر در افغانستان نوشته شده باشد، به فروش می رسد.
«رکود بازار کتاب و مشکلات اقتصادی کتاب فروشان»
حدود هفت روز پیش بود که کتاب فروشی و انتشارات «مقصودی»، یکی از کتاب فروشی های عمده غرب کابل اعلام کرد که پس از دو دهه، ادامه فعالیت برایش «ناممکن» شده است.
ناصر مقصودی، مسئول این انتشارات، دلیل این تصمیم را «مشکلات اقتصادی» و «عدم فروش کتاب» خوانده است.
آقای مقصودی گفته است که در صورتی می تواند فعالیت خود را به عنوان کتاب فروش و ناشر ادامه دهد که حامی مالی پیدا کند و بتواند مشکلات اقتصادی ناشی از عدم فروش کتاب را حل کند.
منوچهر فرادیس، مسئول «نشر زریاب» نیز اعلام کرده که کتاب انتشارات زریاب را در منطقه «خیرخانه» در شمال کابل به دلیل مشکلات مالی، تعطیل می کند.
قاسم فرزام، مسئول نشر واژه نیز با فهرست کردن شماری از کتاب فروشی های مربوط به شیعیان هزاره در کابل نوشته است که این کتاب فروشی ها «با تمام مشکلات فعلا در کتاب سنگر کتاب داری حفظ کرده اند، ولی چه باید کرد؟»
این اولین بار نیست که کتاب فروشان کتاب از رکود بازار کتاب در زیر سلطه طالبان و مشکلات اقتصادی شکایت می کنند.
پیش از این و پس از آغاز تسلط دوباره طالبان بر افغانستان، اتحادیه ناشران افغانستان اعلام کرده بود که 95 درصد از کتاب فروشی های کابل به دلیل مشکلات اقتصادی، فعالیت خود را متوقف کرده است.
«تعطیلی کتاب فروشی ها و مرگ مغزی جامعه»
خبر تعطیلی شماری از کتاب فروشان و ناشران در کابل، با واکنش های گسترده فرهنگیان و اهالی قلم افغانستان مواجه شده است.
محمد امین احمدی، استاد دانشگاه، پژوهشگر و نویسنده برجسته افغانستان تعطیلی ناشران و کتاب فروشان را به «مرگ مغزی» جامعه تشبیه کرده و خواستار کمک به سرپا نگهداشتن آنان شده است.
آقای احمدی در فیسبوک نوشته است که «خبرها حاکی از آن است که ناشران در معرض ورشکستگی و تعطیلی اند. ناشران هم نهاد اقتصادی اند که کار و شغل تولید میکنند و هم نشانه حیات مغزی جامعه اند و جامعه را از مرگ مغزی نجات میدهند.»
او افزوده که «راههای گوناگون برای کمک به ناشران وجود دارد شاید مسجد و منطقه ای هرکس کتابخانه داشته باشد، با سفارش خرید چند جلد کتاب برای کتابخانههای کشور میتوان به آنها و فرهنگ عمومی کمک کرد، هرکس و هر انجمنی که توان دارد برای کتابخانه محلهای چند جلد کتاب بخرند. کسانی که در خارج تشریف دارند به این روند به گونهای موثر کمک میتوانند.»
یعقوب یسنا، از دیگر فرهنگیان افغانستان در واکنش به خبر تعطیلی انتشارات مقصودی نوشته است که «انتشارات مقصودی اعلام کرده پس از دو دهه فعالیت، ادامهی فعالیت برایش ناممکن شده است. آنچه در یادداشت انتشارات مقصودی میبینیم ورشکستگی موردی است، اما واقعیت این استکه این ورشکستگی، نمونهای از ورشکستگی نشر و پخش کتاب، کتابداری و فرهنگ است.»
او افزوده که «وقتی نشر و پخش کتاب و کتابداری در جامعهای دچار ورشکست میشود، در حقیقت به این معنا استکه علم و دانش در جامعهای از بین رفته و نابود شده است.»
شماری از فرهنگیان و جوانان نیز در واکنش به این خبرها، از مردم می خواهند که با خرید دست کم یک جلد، از کتاب فروشی های همانند مقصودی، حمایت کنند تا از ورشکستگی و تعطیلی نجات یابند؛ اما روشن نیست که اینگونه حمایت های مقطعی، تا چه زمانی می تواند کتاب فروشی ها را در کابل سرپا نگهدارد؟!
