شفقنا افغانستان – نورالله نوری، سرپرست وزارت امور سرحدات، اقوام و قبایل طالبان هنگام بازدید از گذرگاه تورخم گفته است که افغانستان با پاکستان «مرز رسمی» ندارد و تنها یک «خط فرضی» میان دو کشور وجود دارد.
به گزارش خبرگزاری شفقنا افغانستان – این مقام طالبان در ویدیویی که از سوی وزارت امور سرحدات، اقوام و قبایل طالبان در ایکس منتشر شده می گوید: «ما با آنان (پاکستان) خط فرضی دیورند را داریم. ما با آنان کدام سرحد رسمی نداریم. ما با آنان نقطهی صفری نداریم. بین ما و آنان تنها یک خط فرضی است.»
او با اشاره به مسدود شدن گذرگاه تورخم و مواردی از درگیری مرزی بین نیروهای طالبان و پاکستان می گوید که در طول این «خط فرضی» گاهی مشکلاتی به وجود می آید که طالبان تلاش می کنند آن را حل کنند.
از زمان تسلط دوباره طالبان بر افغانستان، این اولین بار است که یک مقام ارشد این گروه به صورت رسمی و علنی در مورد نزاع تاریخی مرزی با پاکستان اظهارنظر می کند.
هنوز مقام های پاکستان در مورد اظهارات این مقام طالبان واکنشی نشان نداده است، اما دامن زدن به این موضوع، همواره تنش بین دو کشور را افزایش داده است و باعث سردی روابط دو جانبه شده است.
«از قرارداد مؤقت تا مرز بین المللی»
مرز کنونی میان افغانستان و پاکستان موسوم به «خط دیورند» در سال ۱۸۹۳ میلادی بین عبدالرحمان خان، پادشاه سابق افغانستان و سِر مورتیمور دیورند، نماینده هند بریتانیایی کشیده شده است.
براساس اسناد تاریخی، عبدالرحمان خان پس از امضاء معاهده دیورند در سخنانی به همین مناسبت خطاب به مقامات حکومت خود و بزرگان کابل، این معاهده را یکی از دستاوردهای مهم حاکمیت خویش دانست.
علاوه بر این، براساس ماده هفتم معاهده دیورند، مقرر شد که در مقابل امضای این معاهده، مقرری (دریافتی) سالیانه امیر عبدالرحمان خان از سوی بریتانیا، از یک میلیون و دوصد هزار روپیه هندی، به یک میلیون و هشتصد هزار روپیه هندی افزایش یابد.
شماری از مقام های افغانستان ادعا می کنند که توافقنامه دیورند فقط برای صدسال میان افغانستان و هند بریتانیایی امضا شده بود و با گذشت این زمان اعتبار آن ساقط شده و مرز میان دو کشور باید از نو تعریف شود.
اما بر خلاف این ادعاها، در هیچ یک از هفت ماده معاهده دیورند، اشاره ای به صدساله بودن این توافق نشده است، اما ظاهرا این توافقنامه تنها در طول حیات عبدالرحمان خان، اعتبار داشته است.
پس از مرگ عبدالرحمان، سِر جرج کرزن، حاکم وقت هند بریتانیایی، به امیر حبیب الله، فرزند و جانشین عبدالرحمان خان، خاطر نشان کرده بود که توافقات بریتانیا با شخص امیر عبدالرحمن خان فقط در طول حیات او معتبر است و اکنون که امیر جدیدی به قدرت رسیده، این توافقات باید تجدید شود.
حبیب الله خان، پس از انجام مذاکراتی با نماینده هند بریتایی در کابل، در 21 مارچ 1905 «توافقنامه دین – حبیب الله» را به امضاء رساند و متعهد شد که به توافقات قبلی میان امیرعبدالرحمان خان و حکومت انگلیس، از جمله معاهده دیورند پایبند است و به این ترتیب معاهده دیورند برای اولین بار پس از مرگ عبدالرحمان خان، تمدید شد.
شماری از شواهد تاریخی، از جمله «پیمان صلح راولپندی» باعث ختم جنگ سوم «افغان –انگلیس» و استقلال افغانستان شد، نشان می دهد که معاهده دیورند پس از حبیب الله خان نیز تمدید شده است.
در ماده پنجم پیمان صلح راولپندی در رابطه به خط دیورند آمده است که «دولت افغانستان سرحد هند و افغانستان را به همان شکلی که امیر حبیب الله خان پذیرفته بود، میپذیرد» و بر اساس این پیمان برای اولین بار خط دیورند به عنوان مرز بین المللی میان افغانستان و هند بریتانیایی، از سوی «دولت کشور مستقل افغانستان» به رسمیت شناخته شد.
«حاکمان افغانستان و ادعای خط فرضی»
پس از امان الله خان و به ویژه در چند دهه اخیر، حاکمان افغانستان همواره خط مرزی میان افغانستان و پاکستان را به عنوان «خط فرضی» مطرح کرده اند و از به رسمیت شناختن آن خودداری کرده اند.
مطرح کردن خط مرزی میان افغانستان و پاکستان به عنوان یک «خط فرضی» از سوی حاکمان و سیاست مداران عمدتا پشتون تبار افغانستان، باعث شده است که یک نزاع حل ناشده و طولانی میان دو کشور به وجود بیاید و زمینه مداخلات سیاسی و استخباراتی پاکستان را در افغانستان فراهم کند.
دولت های افغانستان همواره از تصمیم گیری در این زمینه به دلیل حساسیت ها، خودداری کرده اند و هیچگاه اظهارنظر علنی در این زمینه نکرده اند.
در سال 1398 خورشیدی، پس از 24 ساعته شدن رفت و آمد از گذرگاه تورخم میان افغانستان و پاکستان، تابلوی در این گذرگاه نصب شد که در آن عبارت «مرز تورخم میان افغانستان و پاکستان» نصب شده بود، واکنش برانگیز است.
ریاست جمهوری افغانستان در واکنش به این مسئله گفت: «لوحهای که در ساحهی صفری تورخم نصب شده، از طرف پاکستانیها است و ما طبعاً آن را به رسمیت نمیشناسیم.»
صدیق صدیقی، سخنگوی ریاست جمهوری پیشین افغانستان همچنین گفت: ««حکومت و دولت افغانستان این صلاحیت را ندارد که تصمیم سیاسی راجع به خط دیورند بگیرد. این تصمیم و فیصله مربوط به مردم افغانستان است. موقف رییسجمهوری افغانستان نیز بر همین مبنا و بعد تاریخی این خط بوده است.»
طالبان نیز تا اکنون حاضر به پذیرش رسمیت خط دیورند به عنوان مرزی رسمی میان افغانستان و پاکستان نشده اند و اظهارات وزیر امور سرحدات، اقوام و قبایل این گروه نشان می دهد، آنان نیز حساسیت این مسئله در اذهان عامه مناطق مرزی افغانستان به خوبی درک می کنند.
با وجود این، کشورهای جهان و سازمان ملل متحد خط دیورند را به عنوان مرز رسمی میان افغانستان و پاکستان به رسمیت می شناسند و هیچ کشوری تا اکنون از داعیه حاکمان افغانستان در این مورد حمایت نکرده است.
