سرنوشت پروژه تاپی در افغانستان؛ «از ناکامی حکومت پیشین تا تمایل طالبان به ادامه کار» /گزارش شفقنا افغانستان

شفقنافغانستان – پروژه انتقال گاز از کشور ترکمنستان به افغانستان، پاکستان و هند، موسوم به تاپی، یکی از  بزرگترین پروژه‏های اقتصادی در منطقه است که حدود سه دهه از کار ساخت آن می گذرد اما تاکنون به بهره برداری نرسیده است.

به گزارش خبرگزاری شفقنا افغانستان، پس از تسلط گروه طالبان بر افغانستان، کار عملی این پروژه در افغانستان، متوقف شد.

اما اخیرا، امیرخان متقی، سرپرست وزارت خارجه طالبان در سفر به ترکمنستان، اعلام کرده است که طالبان آمادگی دارد تا کار این پروژه در افغانستان از سرگرفته شود.

گفتگوها در مورد انتقال گاز از ترکمنستان به افغانستان و پاکستان، در دهه 1990 آغاز شد و در سال 2003 میلادی با حمایت مالی بانک انکشاف آسیایی عملا در مرحله مذاکرات جدی گرفت قرار گرفت.

در سال 2008 میلادی کشور هند نیز به این پروژه پیوست و بخش‌های از کار آن در خاک ترکمنستان و افغانستان، عملا آغاز شده بود.

با اجرایی شدن این پروژه حیاتی، قرار است که 33 میلیارد متر مکعب گاز از کشور ترکمنستان و از طریق افغانستان به پاکستان و هند صادر شود.

افغانستان به عنوان یک کشور ترانزیتی، نقش قابل توجهی در اجرایی شدن آن دارد و با حق ترانزیتی که بدست می‌آورد، می‌تواند بخش بزرگی از مشکل کمبود گاز خود را برآورده کند.

«ناکامی حکومت پیشین و تمایل طالبان»

کار عملی پروژه تاپی در سال 2016 از ترکمنستان آغاز شد و قرار بود که تا سال 2019 میلادی کار این پروژه در همه کشورها تکمیل و بهره برداری از آن آغاز شود.

افغانستان در سال 1396 کار عملی این پروژه در ولایت هرات آغاز کرد، اما نتوانست که مطابق وعده خود، کار این پروژه را به پایان برسد و در نهایت با سقوط نظام جمهوری و تسلط دوباره طالبان بر این کشور، کار این پروژه متوقف شد.

امیرخان متقی، سرپرست وزارت خارجه طالبان در دیدار با رشید مرادوف، وزیر خارجه ترکمنستان آمادگی طالبان را برای آغاز کار پروژه تاپی در افغانستان اعلام کرده و در مورد آمادگی های که این گروه تا کنون در این مورد گرفته است، معلومات داده است.

بر اساس اعلامیه وزارت خارجه طالبان، وزیر خارجه ترکمنستان نیز ابراز امیدواری کرده است که دو کشور بتوانند به زودی کار عملی پروژه تاپی را در افغانستان آغاز کنند.

در اعلامیه‌ وزارت خارجه‌ طالبان آمده است که وزیر خارجه‌ ترکمنستان پروژه تاپی را «یک پروژه بزرگ و دارای اهمیت استراتژیک» برای ترکمنستان دانسته است و افزوده است که آنان کار این پروژه را در کشور خود به اندازه‌ کافی به پیش برده ‌اند و ابراز امیدواری کرده است که تیم ‌های مشترک دو طرف بتوانند کار این پروژه را در خاک افغانستان نیز آغاز کنند‌.

با وجود اعلام آمادگی طالبان برای آغاز کار عملی این پروژه بزرگ در افغانستان، هنوز زمان دقیق آغاز این کار روشن نیست.

طالبان پیش از این نیز بارها اعلام کرده بودند که کار عملی پروژه تاپی در افغانستان «به زودی» آغاز می شود، اما با اکنون که بیش از دو نیم سال از تسلط این گروه بر افغانستان می گذرد، کار پروژه هنوز متوقف است و از سر گرفته نشده است.

«چالش امنیتی»

یکی از عمده ترین موانع آغاز کار پروژه تاپی در افغانستان، مشکلات و چالش های امنیتی است که از زمان تسلط دوباره گروه طالبان بر افغانستان، افزایش یافته است.

حضور گروه های تروریستی متعدد، از جمله داعش، القاعده، تی تی پی و  سایر گروه ها، نگرانی ها در مورد امنیت این پروژه را افزایش داده است و به همین دلیل کشورها کمتر تمایل به سرمایه گذاری در این مورد دارند.

روسیه سال گذشته اعلام کرده بود که در صورت برطرف شدن شماری از نگرانی های امنیتی تمایل دارد که به این پروژه بپیوندد. پس از ابراز تمایل روسیه به پیوستن به این پروژه، دفتر عبدالغنی برادر، معاون اقتصادی رئیس الوزرای طالبان اعلام کرد که این گروه امنیت پروژه تاپی را تأمین می کند.

دفتر آقای برادر، در اعلامیه خود گفت در صورت نیاز برای تأمین امنیت پروژه تاپی، یک واحد ویژه ایجاد خواهد شد.

این در حالی است که در زمانی که نظام جمهوریت در افغانستان حاکم بود، همواره از گروه طالبان به عنوان یک تهدید امنیتی برای اجرای سازی پروژه تاپی نام برده می‌شد.

در آن زمان در موارد متعدد حملاتی علیه کارمندان این پروژه در بخش های مختلف صورت می گرفت که دولت پیشین معتقد بود طالبان پشت این حملات است. از جمله در سال 1397 خورشیدی، جنرال عبدالرازق، فرمانده پیشین پولیس قندهار اعلام کرد که طالبان در ولسوالی میوند این ولایت پنج ماین روب مسیر پروژه تابی را کشته اند و یک ماین روب دیگر را با خود برده اند.

گروه طالبان که پس از تسلط دوباره بر افغانستان، تحت تحریم های اقتصادی قرار دارد و افغانستان را در یک بحران عمیق اقتصادی فرو برده است، در تلاش است تا با استخراج معادن، اخذ مالیه از مردم به بهانه های گوناگون و اجرای شدن پروژه های بزرگ و گرفتن حق ترانزیت، بخشی از مصارف حکومت سرپرست خود را تأمین کند.

اما به نظر می رسد که کشورهای شامل این پروژه بزرگ هنوز اطمینان حاصل نکرده اند که طالبان توانایی تأمین امنیت این پروژه را دارند و در نیت خود برای آغاز کار آن صادق هستند.