شفقنا افغانستان – ترکمنستان و طالبان از زمان تسلط دوباره این گروه بر افغانستان، تعامل گسترده اقتصادی داشتهاند و در تلاش بودهاند که سطح روابط سیاسی خود را نیز ارتقا دهند.
به گزارش خبرگزاری شفقنا افغانستان، در تازهترین مورد، وزارت خارجه طالبان اعلام کرده است که ترکمنستان دیپلمات معرفی شده از سوی این گروه را بهعنوان کاردار سفارت افغانستان در «عشقآباد»، پذیرفته است.
عبدالقهار بلخی، سخنگوی وزارت خارجه طالبان در ایکس اعلام کرده است رشید مردوف، معاون شورای وزیران و وزیر خارجه ترکمنستان اعتماد نامه فضل محمد صابر، دیپلمات این گروه را بهعنوان کاردار سفارت افغانستان پذیرفته است.
او به نقل از وزیر خارجه ترکمنستان نوشته است: «ترکمنستان و افغانستان(طالبان) در حال برنامه ریزی برای اجرای پروژه های بزرگ هستند. بنابراین ارتقای سطح روابط دیپلماتیک اقدامی ضروری است.»
این رویداد پس از گفتگوهای اخیر وزارت خارجه طالبان و سفیر ترکمنستان در کابل رخ داده است. بر اساس اعلامیههای وزارت خارجه طالبان در جریان یک هفته اخیر، خواجه عوضووف، کاردار سفارت ترکمنستان در کابل دوبار با امیرخان متقی، سرپرست وزارت خارجه طالبان دیدار و گفتوگو کرده است.
در این دیدارها در مورد روابط دوجانبه و پروژههای بزرگ اقتصادی میان افغانستان و ترکمنستان گفتوگو شده است.
«تلاش برای توسعه روابط سیاسی و اقتصادی»
ترکمنستان از آغازین روزهای تسلط دوباره طالبان بر افغانستان، تلاش کرده است که با این گروه روابط گرم سیاسی و اقتصادی برقرار کند.
در ۳۰ اکتوبر سال ۲۰۲۱ میلادی، درست دو و نیم ماه پس از تسلط طالبان بر افغانستان، رشید مردوف، وزیر خارجه ترکمنستان به کابل سفر کرد و با مقامهای طالبان در مورد پروژههای اقتصادی و روابط سیاسی گفتوگو کرد.
او در این سفیر از جمله با ملا محمد حسن آخند، رییسالوزرای طالبان، معاونان او و شماری از اعضای کابینه طالبان دیدار مشترک داشت و درباره همکاری کشورش در زمینه کمکهای بشردوستانه به افغانستان و تطبیق پروژههای مشترک میان دو کشور صحبت کرد.
عبدالسلام حنفی، معاون رییسالوزرای طالبان در این دیدار گفت ک«ما خواهان آغاز پروژههای ملی میان دو کشور در زودترین فرصت ممکن هستیم، زیرا تمام شرایط لازم از جمله امنیت مطمئن برای تطبیق آنها فراهم شده است.»
از آن زمان تا کنون، هیأتهای از بخشهای مختلف، به دو کشور سفر کردهاند و در موارد مختلف باهم گفتوگو کردهاند.
گفتوگوهای مقامهای دو کشور عمدتاً متمرکز بر راهاندازی سه پروژه مهم «تاپی»، «تاپ» و خط آهن هرات – تورغندی بوده است.
خط لوله انتقال گاز ترکمنستان از افغانستان به پاکستان و هند، بزرگترین پروژه میان چهار کشور و از عمدهترین پروژههای انتقال انرژی آسیای میانه است که هزینه اجرای آن تا ۱۰ میلیارد دالر برآورد شده است و پیشبینی میشود که تا ۴۰ میلیارد دالر برسد.
این پروژه در سال ۲۰۱۸ میان رهبران چهار کشور امضا شد، اما چالش عمده راه اندازی آن در افغانستان، مسئله امنیت بود، زیرا بخش عمدهی از این پروژه در افغانستان از مناطق تحت کنترل طالبان میگذشت.
پس از تسلط طالبان بر افغانستان، راه اندازی عملی این پروژه همواره یکی از محورهای گفتوگوهای دو طرف بوده است، از جمله در دو دیدار اخیر سرپرست وزارت خارجه طالبان و سفیر ترکمنستان.
ظاهراً طالبان در برابر راه اندازی این پروژه بزرگ، خواستار «باج» بیشتر از سوی ترکمنستان بوده است؛ از جمله ارتقای سطح روابط سیاسی.
پذیرش دیپلمات طالبان برای سفارت افغانستان در عشقآباد، نشان میدهد که ترکمنستان تسلیم این خواست طالبان شده است، اما سرنوشت پروژه تاپی هنوز ناروشن است.
در سال ۱۴۰۲ خورشیدی، وزیر خارجه ترکمنستان در دومین سفر خود به افغانستان زیر کنترل طالبان، به ولایت هرات رفت و از ساحه پروژه تاپی در این ولایت بازدید و با امیر خان متقی سرپرست وزارت خارجه طالبان نیز در هرات دیدار و گفتگو کرد.
وزارت خارجه طالبان در آن زمان گفت که «در این گفتگوهای یک روزه آغاز پروژه تاپی در خاک افغانستان، توسعه ایستگاه راه آهن بندر تورغندی، توسعه تجارت و ترانزیت دوجانبه و افزایش انتقال برق از ترکمنستان به افغانستان مورد بحث قرار خواهد گرفت.»
در طول این سه سال، بارها در مورد آغاز عملی پروژه تاپی در افغانستان صحبت شده است، اما هنوز این پروژه عملا در خاک افغانستان به جریان نیفتاده است. آیا پذیرش دیپلمات طالبان از سوی ترکمنستان راه برای آغاز عملی این پروژه همواره خواهد کرد؟
بخش انتقال برق ترکمنستان از طریق افغانستان به پاکستان نیز یکی از پروژههای مهم است که ارزش آن بیش از ۱.۶ میلیارد دالر گفته شده است، اما سالهاست که کار عملی آن همچنان معطل است.
علاوه بر این، افغانستان یکی از بزرگترین مشتریان برق ترکمنستان است و بخش بزرگی از برق مورد نیاز خود را از این کشور وارد میکند و همچنین کار خط آهن هرات – تورغندی را نیز ترکمنستان به عهده گرفته است.
معطل ماندن این پروژه های بزرگ اقتصادی باعث شده است که ترکمنستان در سه سال گذشته به صورت جدی تلاش کند تا سرنوشت این پروژهها را روشن کند و زمینه برای اجرایی شدن آن را در بدل تعامل سیاسی و دیپلماتیک با طالبان فراهم کند.
«سکوت در مورد وضعیت حقوق بشر»
افغانستان از زمان تسلط دوباره طالبان، «بدترین بحران بشری جهان» را تجربه میکند و شهروندان این کشور شاهد نقض بیسابقه حقوق بشری شان از سوی طالبان بودهاند.
اما در سه سال اخیر، ترکمنستان در مورد وضعیت حقوق بشر در افغانستان سکوت کرده است و هیچگاه مثل سایر کشورهای جهان، از سیاستهای طالبان در این زمینه انتقاد نکرده است.
یکی از بدترین موارد نقض حقوق بشر در افغانستان از سوی طالبان، ممنوعیت آموزش و کار دختران و زنان در این کشور بوده، اما دفاع از حق آموزش و کار زنان افغانستان هیچگاه در استراتژی ترکمنستان در قبال طالبان جایی نداشته است.
مواردی چون تشکیل حکومت فراگیر در افغانستان، رعایت حقوق اقلیتهای قومی و مذهبی و تشکیل یک حکومت دموکراتیک و مشروع نیز در محراق توجه سیاست ترکمنستان برای افغانستان تحت کنترل طالبان قرار نداشته است.
بسیاری از شهروندان افغانستان توقع دارند که کشورهای جهان، به وضعیت اسفبار حقوق بشر در این کشور در تعاملات شان با طالبان بپردازند و خواستهای شهروندان این کشور را درنظر بگیرند.
اما در سیاست خارجی ترکمنستان در قبال افغانستان در سه سال اخیر، بدست آوردن رضایت طالبان و رسیدن به اهداف اقتصادی و تجاری، اولویت اصلی بوده است و موضوعات دیگری چون نحوه حکومت داری و حقوق بشر، در حال حاضر جایی در سیاست خارجی این کشور در قبال افغانستان ندارد.
بسیاری از مردم افغانستان چنین رویکرد «منفعت طلبانه» را خلاف ارزشهای جهان شمول، روابط حسنهی مردم با مردم و تعهدات بینالمللی کشورها میدانند و در مورد پیامدهای آن هشدار میدهند.
