حجت الاسلام والمسلمین حمیدرضا شریعتمداری در گفت وگو با شفقنا اظهار داشت: فلسفه اصلی اربعین حفظ پیام عاشورا و امتداد نهضت سیدالشهدا (ع) است یعنی ما اگر برای نهضت امام حسین (ع) چند مرحله قائل شویم، یکی از مراحل مهم، از عصر عاشورا شروع می شود و دوران اسارت و انتقال پیام سیدالشهدا(ع) به سرزمین های مختلف بهویژه منطقه شام که از تعالیم اهلبیت علیهمالسلام دور بودند که یکی از نقاط عطفش «اربعین» است، در سال اول بوده باشد یا در سال دوم بعد از عاشورا.
وی تصریح کرد: اربعین نقطه عطفی در حفظ و یادآوری و نگهداشت پیام عاشورا در قالب آیین سوگواری و عزاست تا نگذارند خونهایی که در کربلا به زمین ریخته شده است، به هدر رود.
آئین های مختلف عزاداری می توانند پیام های انسانی و اخلاقی نهضت سیدالشهدا را منتقل کنند
وی با تأکید بر حفظ میراث عظیم عاشورا گفت: قالبی که می تواند این میراث را در همه ادوار و مراحل و برای همه طبقات مردم و جامعه فهم پذیر و جذاب کند، آیینهای عزاداری است. طبعا آیینهایی که فقط معطوف به گریه و برانگیختن احساس و عاطفه نباشد، بلکه در کنار ابعاد احساسی و عاطفی، مضامین بلند و عمیق نهضت سیدالشهدا(س) همچون عزت و ظلمناپذیری و دیگر پیام های انسانی و اخلاقی را منتقل کند.
وی خاطرنشان کرد: اربعین در دوران معاصر به یک همایش عظیم انسانی با ابعاد بسیار بزرگ فرادینی و فرامذهبی تبدیل شده است که هم مضامین اربعین ۶۱ هجری را در خود نگاه داشته و هم ابعادی تازهتر و گستردهتر یافته است یا دقیقتر آنکه آن مضامین ویژه دارای ابعاد گستردهتری شده است.
وی عنوان کرد: پیادهروی اربعین حتی اگر گفته شود که آیین جدیدی است و ریشه در سنت اسلامی و شیعی ندارد، اما با توجه به اینکه نوع آیینها به جنبه شکلی عزاداریها مربوط می شود، هیچ اشکالی ندارد که آیینی تازه پابگیرد یا آیینهای گذشته، شکل تازهای پیدا کند. در همایش اربعین، ازجمله، هم خیرخواهی و نیکوکاری متبلور است، هم نوعدوستی و انسان دوستی بهمعنای فنی و عامِّ آن.
پیادهروی اربعین یک حرکت کاملا انسانی با ابعاد بسیار بزرگ فرادینی است
وی تاکید کرد: پیادهروی اربعین یک حرکت کاملا انسانی است که میتواند به بهترین شکل، پیام اسلام و عاشورا را به جهانیان منتقل کند، همچنانکه در درون جامعه اسلامی و به طور خاص در جامعه شیعی میتواند یک صمیمیت و الفتی را ایجاد کند و ما را به ابعاد کمی فراموششده اخلاقی، انسانی و معنویِ دین نزدیکتر کند.
عضو هیئت علمی دانشگاه ادیان و مذاهب گفت: اربعین ۶۱ یا ۶۲ هجری مختصاتی دارد که مختص امام حسین (ع) است. آن حضرت در میان اصحاب کسا اختصاصاتی دارد و حتی روایاتی داریم که بیان می کند چرا برای سیدالشهدا(ع) بیشتر از امامان قبلی عزاداری می شود. گفته میشود که چون ایشان آخرین بازمانده ۵ تن آل عباست و با شهادت ایشان این مجموعه مبارک تمام میشود. از این روست که مسلمانان و شیعیان اهتمام بیشتری به عزاداری حضرت نشان میدهند. به همین دلیل، اربعین هم اختصاص به امام حسین (ع) دارد البته مراسماتی مانند هفتم و سوم و سال و….شاید شواهدی در متون شیعی داشته باشد، اما این آیینها بیشتر به سنتهای شیعیان بهویژه ایرانی ها باز می گردد.
وی در عین حال گفت: در منابع دینی و بهویژه سنت عرفانی اسلامی، «اربعین» و «چهل روز» به خودی خود دارای جایگاهی است، اما اربعین یک امام از امامان اهل بیت (ع) اختصاصیِ سیدالشهداست.
اربعین اختصاصی سیدالشهداست اما پیاده روی اربعین به شکل امروزی پدیده ای نوظهور است
وی افزود: مهمترین روایتی که در نکوداشت اربعین است، روایتی از امام حسن عسکری (ع) است که یکی از علائم مؤمن را «زیارت اربعین»(به معنای حضور در مزار امام یا خواندن زیارت آن حضرت) میداند. اما پیادهروی اربعین با شکلی که در این سالها انجام میگیرد، پدیده نوظهوری است و کسی نمی تواند آن را سنت کهن شیعی بداند و برای آن بخواهد شواهد روایی پیدا کند.
شریعتمداری گفت: آنچه در این همایش اتفاق می افتد مربوط به جنبهی آیینی و شکلی است. ما در شکل سوگواری و عزاداریها آزاد هستیم و این توقیفی نیست. فقط باید مراقب باشیم که در این آیینها کاری خلاف شرع یا مایهی وهن دین و مذهب نباشد.
مراقبت کنیم آئین های اربعین مایه تفرق در جامعه اسلامی نباشد
وی بیان کرد: همانطورکه نهضت سیدالشهدا (ع) نه یک نهضت شیعی بلکه یک نهضت اسلامی برای حفظ ارزشها و آرمانهای اسلامی و موجودیت اسلام بوده است، طبعا اربعین و آیینهایش هم باید معطوف به اصل اسلام باشد و مایهی تفرق در جامعه اسلامی نباشد. آیینهای عزاداری گرچه شیعی هستند، اما ما آنها را باید مانور قدرت و همایش اقتدار اسلام قرار دهیم. امروزه میبینیم که پیادهروی اربعین اختصاص به شیعیان ندارد و بقیه مذاهب اسلامی را هم شامل می شود. در عراق، مسیحیان و شَبَکها و ایزدیها هم مشارکت می کنند. این نشان می دهد که همانطور که اصل نهضت حسینی فرامذهبی، و آرمان نهضت، آرمان اسلامی و انسانی است و همانطور که عزاداریها هم مخصوص شیعیان نیست، اربعین هم باید همانطور فهم و پیاده شود.
وی ادامه داد: رویداد عاشورا پدیدهای فراشیعی و فرامذهبی است و به تعبیر دیگر، حرکتی است که گرچه بر دوش شیعیان است، اما هدف آن به سود همه مسلمانان و بلکه همه بشریت است.
به یادداشتن آنچه در غزه می گذرد روح تازه ای به کالبد اربعین می دمد
وی، ظلم ناپذیری، عزت اسلامی، مقاومت ایمانی، ادب و ارزشهای اخلاقی را پیامهای نهضت حسینی دانست و گفت: ما در اربعین میخواهیم این پیام ها را جهانشمول کرده و به همه جهانیان عرضه کنیم.
وی با اشاره به وقایعی که اینک در غزه میگذرد، اظهار داشت: امروزه اگر میخواهیم حسینی و زینبی عمل کنیم میبایست هوادار مردم بی دفاع و مظلوم غزه باشیم. این نگاه، روح تازهای در اربعین میدمد و این حرکت را معنادارتر و هدفمندتر میکند.
ملاحظات و مراقبت هایی که در پیاده روی اربعین لازم است
عضو هیئت علمی دانشگاه ادیان و مذاهب عنوان کرد: در پیاده روی اربعین یکسری ابعاد مادی و تمتعاتی وجود دارد؛ یکی از ملاحظات این است که مراقب باشیم این جنبه ها بر ابعاد معنوی و معنایی غلبه پیدا نکند مثلا گرفتار پرخوری یا خودخواهی نشویم، وقتی با مهمان نوازی عراقیها روبرو میشویم به حداقلها اکتفا کنیم، یکدیگر را مراعات کنیم و فرصتها را در اختیار افراد نیازمندتر قرار دهیم، سعی کنیم با دیگر زائران ارتباط برقرار کنیم، ارزش های اخلاقی را به یکدیگر منتقل کنیم و یادآور شویم، به محیط زیست آسیب نزنیم، بهداشت را رعایت کنیم، هرنوع زحمت اضافی را به میزبانان تحمیل نکنیم، درمورد اربعین و امام حسین (ع) مطالعه داشته باشیم، همافزایی فکری و فرهنگی داشته باشیم و فاصله عرب و عجم را کم کنیم و در یک کلام، بگذاریم ابعاد انسانی و اخلاقی و معنویِ پیادهروی و زیارت پررنگتر باشد.
