شفقنا افغانستان – پروژه انتقال گاز ترکمنستان از طریق افغانستان به پاکستان و هند موسوم به «تاپی» دیروز باردیگر از سوی مقامهای طالبان و ترکمنستان افتتاح شد؛ پروژهای هنوز روشن نیست که اینبار به سرانجام میرسد یا خیر.
به گزارش خبرگزاری شفقنا افغانستان، ملا محمد حسن آخند، رییسالوزرای طالبان در اولین سفر رسمی خارجی خود در مدت سه سال، دیروز به منطقه «سلیم چشمه» ترکمنستان رفت تا همراه با قربان قلی بردی محمداف، رهبر ملی ترکمنستان، پروژه تاپی و چند پروژه فرعی دیگر را افتتاح کند.
ملا حسن آخند در مراسم افتتاح مجدد این پروژه گفت: «امروز روزی است که پس از سالها انتظار آنرا داشتیم و بعد از سپری نمودن مشکلات و سختیها زمینه افتتاح این پروژه های بزرگ تحقق یافت.»
قربان قلی بردی محمداف نیز گفت که «امروز یک روز تاریخی برای دو کشور است و صفحه جدید در روابط دو کشور باز میشود. روابط افغانستان و ترکمنستان تاریخی است، احترام متقابل، برابری، برادری و حسن همجواری میان دو کشور نمونه برجسته میباشد.»
این پروژه که گاز ترکمنستان را از طریق افغانستان به پاکستان و هند انتقال میدهد، بدون حضور مقامهای آن دو کشور باردیگر افتتاح شد و در اعلامیهها و بیانیهها هیچ اشارهای به آن دو کشور نشد.
«ایده تاپی چه زمانی مطرح شد؟»
بعد از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی در سال ۱۹۹۱ میلادی و استقلال کشورهای آسیای میانه، ترکمنستان درصدد صدور منابع سرشار گازش به جنوب آسیا شد.
از همین زمان بود که طرح انتقال خط لوله گاز از طریق افغانستان به پاکستان و هند مطرح شد و دو شرکت «بریداس» آرژانتینی و «یونوکال» آمریکایی برای اجرایی این طرح رقابت را آغاز کردند.
پس از تسلط طالبان بر افغانستان برای اولینبار در سال ۱۹۹۶ میلادی، شماری از مقامهای این گروه به ترکمنستان سفر کردند و مقامهای ترکمنستان ایده انتقال گاز به جنوب آسیا را مطرح کردند.
مقامهای ترکمنستان به طالبان گفته بودند که »ترکمنستان این طرح را به عنوان یک تحفه به مردم افغانستان میدهد که این کشور را از شر شوروی رها کرده است.»
شرکت نفتی یونوکال، برای بدست آوردن این پروژه در سال ۱۹۹۷ میلادی، با همکاری زلمی خلیلزاد، طالبان را به شهر هیوستون در ایالت تگزاس آمریکا دعوت و با این گروه در مورد راه اندازی این پروژه مذاکره کرد.
در آن زمان آمریکا عملا در تلاش بود تا با بدست آوردن این پروژه، طالبان را به شریک اقتصادی خود تبدیل کند، اما مذاکرات زمانی برهم خورد که القاعده در سال ۱۹۹۸ به دو سفارت آمریکا در آفریقا بمب گذاری کرد و به دلیل نزدیکی رهبران طالبان و القاعده، آمریکا این گروه را تحریم کرد.
یونوکال که به امید بدست آوردن این پروژه دفتر خود را به ریاست عبدالسلام عظیمی، رئیس پیشین قوه قضائیه افغانستان در کابل باز کرده بود، بعد از فشار فزاینده آمریکا به دلیل رفتار طالبان با زنان و نقض حقوق بشر دوباره بست و افغانستان را ترک کرد.
سرانجام پس از حملات یازدهم سپتامبر و حملهی آمریکا به افغانستان و سرنگونی طالبان، پرونده این پروژه تحت حاکمیت اول طالبان بسته شد.
«دولت جدید افغانستان و افتتاح تاپی»
پس از سرنگونی طالبان و روی کار آمدن حکومت نظام «جمهوری اسلامی افغانستان»، برگزاری انتخابات و رییسجمهور شدن حامد کرزی، بحثها در مورد راه اندازی پروژه تاپی میان کشورهای شامل این پروژه باردیگر آغاز شد.
سرانجام دسامبر سال ۲۰۱۰ میلادی اولین موافقتنامه پروژه تاپی میان حامد کرزی، رییسجمهور پیشین افغانستان و مقامهای ترکمنستان، پاکستان و هند در عشقآباد، پایتخت ترکمنستان امضا شد.
در زمان امضای این موافقتنامه سران چهار کشور ابراز امیدواری کردند که این طرح در سال ۲۰۱۴ میلادی آغاز و در سال ۲۰۱۷ تکمیل شود، ولی این رویا بر روی کاغذ قرارداد باقی ماند.
اما یک سال پس از آن، در دسامبر سال ۲۰۱۵ میلادی، اولین کلنگ این پروژه با حضور اشرف غنی، رییس جمهور افغانستان، نواز شریف، نخستوزیر پاکستان، قربان قلی بردی محمداف، رییسجمهور ترکمنستان و حامد انصاری معاون رییسجمهور هند در خاک ترکمنستان زده شد و این پروژه رسما آغاز شد.
رهبران این چهار کشور اعلام کردند که کار این پروژه تا ماه دسامبر سال ۲۰۱۹ میلادی به پایان خواهد رسید.
در سال ۲۰۱۸ میلادی رهبران چهار کشور کار عملی این پروژه را در هرات افغانستان افتتاح کردند و اشرف غنی، رییسجمهور پیشین افغانستان وعده داد که از هیچ اقدامی برای اجرایی این پروژه فروکاست نخواهد کرد.
اما وعدهی او وعده ماند، حکومتش سقوط کرد، خودش پابرهنه فرار کرد و طالبان باردیگر بر افغانستان مسلط شدند.
«افتتاح دوباره»
طالبان و ترکمنستان که بر ای اولینبار در دهه ۱۹۹۰ میلادی برای اجرایی شدن این پروژه مذاکره کرده بودند، امسال باردیگر این پروژه را افتتاح کردند.
مقامهای پاکستان و هند، دو شریک عمده این پروژه در مراسم دیروز حضور نداشتند و هنوز روشن نیست که آنان به چه دلیلی در این مراسم حضور نداشتهاند.
پروژه تاپی برای افغانستان مزیتهای اقتصادی فروان دارد و میتواند به توسعه اقتصادی و فراهم کردن زمینهی اشتغال در این کشور کمک کند.
بر اساس آمارهای رسمی، قرار است افغانستان با راه اندازی این پروژه سالانه حدود ۴۰۰ میلیون دالر حق ترانزیت و پنج میلیارد متر مکعب گاز دریافت کند.
علاوه بر این، قرار است چندین پروژه فرعی همانند برق و خط آهن نیز در کنار این پروژه در افغانستان اجرایی شود.
پروژه تاپی در افغانستان در طول بیست سال اخیر به دلیل ناامنی و حملات طالبان اجرایی نشد، اما آیا این پروژه این بار که طالبان خود آن را افتتاح کردهاند، به سرانجام خواهد رسید؟
هزینه هنگفت، تنش میان طالبان و پاکستان، تنش میان هند و پاکستان و وضعیت نابسامان منطقه باعث میشود چشمانداز آینده برای اجرایی شدن این پروژه روشن بهنظر میرسد.
