شفقناافغانستان- حجت الاسلام و المسلمین دکتر مهدی مهریزی همزمان با آغاز ماه محرم ۱۴۴۷ در بخش دوم از سلسله نوشتارهایی که در اختیار شفقنا قرار داد، «عاشورا و نبردهای پیش دستانه» را مورد بررسی قرار داد و عنوان کرد:
یکی از مسایلی که در حادثه عاشورا بسیار برجسته است، مطلبی است که امروزه به «نبردهای پیش دستانه» تعبیر می شود. به نظر می رسد در حادثه عاشورا، این نبردهای پیش دستانه یا نبردهای پیشگیرانه مطرود است و مورد پذیرش و قابل قبول نیست. امروزه می گویند که اگر یک کشوری یا فردی احتمال می دهد که از ناحیه دیگری مورد آسیب و گرفتاری قرار بگیرد، می تواند قبل از اینکه آن کشور یا فرد اقدام کند، پیشگیری و پیش دستی کند و جلوی آن را بگیرد. در همین سالهای اخیر در برخی از جنگ هایی که در دنیا اتفاق افتاد، استدلال همین بود و نیز جنایتی که اسرائیل در این ایام در کشور ما انجام داد، هم منطق این چنینی دارد؛ عاشورا با این منطق مخالف است و این نوع نبرد، جنگ و درگیری را مطرود می داند و نمی پسندد.
در این خصوص سه مورد در قضایای عاشورا دیده می شود که ذکر کنم:
یکی داستانی است که در زمان ورود امام حسین(ع) و یارانشان به سرزمین کربلا اتفاق افتاد، وقتی امام حسین(ع) با لشکر حر مواجه می شود، زهیر یکی از همراهان امام(ع) به حضرت خطاب می کند: «يابن رسول اللّه إن قتال هؤلاء أهون علينا من قتال من يأتينا من بعدهم؛ با اینها راحت می توان جنگ کرد، بعد از این چنان لشکری می آید که ما نتوانیم از پس آن برآییم. فلعمري ليأتينا ما لا قبل لنا به؛ بهتر است، اینها که جمع شان محدود و اندک است را از بین ببریم، فقال الحسين ما كنت أبدأهم بقتال؛ امام حسین(ع) فرمودند: من شروع کننده نبرد نیستم.»
داستان دوم روز عاشورا اتفاق می افتد، قبل از اینکه جنگ شروع شود، شمر بن ذی الجوشن نزدیک خیمه ها می آید و خطاب به امام حسین(ع) تعبیر بی ادبانه ای به کار می برد و می گوید: «يا حسين أتعجلت بالنار قبل يوم القيامة؛ با دستانتان خود را در آتش نبرد قرار می دهید پیش از اینکه روز قیامت صورت بگیرد. امام حسین(ع) فرمودند: چه کسی است؟ فکر می کنم شمر بن ذی الجوشن باشد، گفتند: بله! حضرت فرمودند: تو به آتش سزاوارتر هستی.» در این هنگام مسلم بن عوسجه خواست تیری را به سمت شمر پرتاب کند، اما امام(ع) او را منع کرد. مسلم ابن عوسجه می گوید: تیر من به خطا نمی رود و اگر اکنون که در حال صحبت است، او را هدف بگیرم، از دست می رود. دعني حتى أرميه، فإنه الفاسق من أعداء الله وعظماء الجبارين؛ این فرد فاسق از بزرگترین دشمنان خدا و بزرگترین سمتگران است. وقد أمكن الله منه؛ حال که خداوند فرصت را فراهم کرده، یک تیر بزنم تا خلاص شود. فقال له الحسين عليه السلام: لا ترمه فإني أكره أن أبدأهم بقتال؛ حضرت فرمودند: من نمی خواهم شروع کننده نبرد و جنگ باشم.»
مورد سوم داستان مسلم بن عقیل است که در خانه هانی اتفاق افتاد. گفته می شود که شخصی به نام شریک ابن اعور (از دوستان عبیدالله بن زیاد) بیمار می شود و در خانه هانی در بستر می افتد. عبیدالله تصمیم می گیرد که به عیادت او برود، در آن زمان مسلم در خانه هانی بود، شریک او پیشنهاد می دهد در جایی پنهان شود، وقتی عبیدالله برای عیادت می آید، پیش دستی کند و عبیدالله را از بین ببرد، عبیدالله به خانه هانی می آید و عیادت را انجام می دهد، ولی مسلم حرکتی صورت نمی دهد. وقتی عبیدالله می رود، سوال می کنند: مسلم چه شد؟چرا اقدام نکردی و عبیدالله را از بین نبردی؟
مسلم می گوید: اول اینکه حس کردم هانی نمی خواهد در خانه اش این قتل اتفاق بیفتد. و دومین مطلب که شاید مهم تر باشد، سخن پیامبر(ص) است که فرمودند: «الإيمانُ قَيدُ الفَتكِ؛ ایمان جلوی نیرنگ را می گیرد، لا يَفتِكُ مُؤمنٌ؛ مؤمن غافلگيرانه نمى كُشد.» به عبارتی مومن نیرنگ نمی زند و با حیله کسی را به جایی نمی آورد و در کُشتن پیش دستی نمی کند چون ممکن است بعدها به آنها آسیب برسانند و بخواهند آنها را از بین ببرند.
به سخن دیگر آنچه که امروزه به عنوان نبردهای پیش دستانه یا نبردهای پیشگیرانه مطرح می شود و گاهی برای آن فلسفه حقوق درست می کنند و می خواهند از آن دفاع کنند، در منطق عاشورا جایی ندارد و مورد پذیرش نیست و این رفتار امام حسین(ع) و یاران ایشان ریشه در قرآن، سنت پیامبر(ص) و سنت امام علی(ع) دارد.
ریشه این مطلب در قرآن و سوره مائده آمده است؛ (سوره مائده یا آخرین یا از آخرین سوره هایی است که بر پیامبر(ص) نازل می شود و آموزه های ثابت و جاودان قرآن در این سوره جمع شده یعنی نکاتی که در طی ۲۳ سال به صورت پراکنده با فراز و فرودهایی نازل شده، در این سوره به صورت اصول ثابت آمده است.)
قرآن در سوره مائده داستان فرزندان حضرت آدم را ذکر می کند و خداوند خطاب به پیامبر(ص) می فرماید: «اتْلُ عَلَیْهِمْ نَبَأَ ابْنَیْ آدَمَ بِالْحَقِّ إِذْ قَرَّبا قُرْباناً فَتُقُبِّلَ مِنْ أَحَدِهِما وَ لَمْ یُتَقَبَّلْ مِنَ الْآخَرِ قالَ لَأَقْتُلَنَّکَ قالَ إِنَّما یَتَقَبَّلُ اللهُ مِنَ الْمُتَّقینَ» داستان دو فرزند آدم را بهدرستى بر آنها بازگو کن: هنگامىکه هر کدام، کارى براى تقرّب انجام دادند و قربانی کردند؛ امّا از یکى پذیرفته شد، و از دیگرى پذیرفته نشد؛ [برادرى که قربانی اش مردود شده بود، به برادر دیگر] گفت: به خدا سوگند تو را خواهم کشت! [برادر دیگر] گفت: خداوند عمل خوبان و کار پاکیزه را قبول می کند. سپس هابیل به قابیل می گوید: لَئِنْ بَسَطْتَ إِلَيَّ يَدَكَ لِتَقْتُلَنِي مَا أَنَا بِبَاسِطٍ يَدِيَ إِلَيْكَ لِأَقْتُلَكَ؛ اگر تو تصمیم کشتن من را داشته باشی، من پیش دستی نمی کنم.» این آیه نشان می دهد که ریشه سنت پیامبر(ص)، امام علی(ع) و امام حسین(ع)، قرآن است.
در بخش بعدی نمونه هایی از سنت پیامبر(ص) و امام علی(ع) در مغایرت نبردهای پیش گیرانه و پیش دستانه با آموزه های دینی را ذکر می کنم.
