شفقنا افغانستان – استخراج معادن و منابع زیرزمینی افغانستان تحت ادارهی طالبان بهشدت جریان دارد؛ وضعیتی که مخالفان طالبان آن را تاراج ثروت افغانستان میخوانند. به نظر میرسد که طالبان به دنبال تأمین بودجه خود از معادن افغانستان است. این گروه دربارهی میزان عواید و چگونگی مصرف بودجه خود گزارش نمیدهد، اما آنچه روشن است، عواید بیحساب و کتاب طالبان از معادن افغانستان قابل توجه است، در حالی که فقر و بیکاری در افغانستان فراگیر است و نیمی از جمعیت این کشور به کمکهای بشردوستانه وابسته است.
به گزارش شفقنا افغانستان، آمار منتشرشده نشان میدهد که طالبان تنها روز سهشنبه در سه ولایت، بیش از 14 میلیون افغانی فقط از فروش سنگهای قیمتی و نیمهقیمتی بهدست آورده است.
به گفتهی مقامهای محلی طالبان در نورستان، ۱۱ هزار و ۶۸۷ کیلوگرم سنگ قیمتی و نیمهقیمتی به ارزش 113 میلیون و 569 هزار افغانی فروخته شده است.
رییس معادن طالبان در نورستان گفته است که این سنگها شامل کنزیت، بیروج، بلور و مارگنیت است و از معادن ماوی در ولسوالی دوآب استخراج شده بود.
به گفتهی او، از فروش این سنگها، ۱۱ میلیون و ۳۵۶ هزار افغانی به خزانهی ادارهی طالبان واریز شده است.
در همسایگی نورستان، در کنر نیز دیروز بیروج به ارزش 22 میلیون افغانی فروخته شده است.
عبدالغنی مصمم، سخنگوی والی طالبان در کنر، وزن سنگهای فروختهشده را 474 کیلوگرام اعلام کرده است.
به گفتهی او، این مقدار سنگ در یک مزایده به ارزش 22.3 میلیون افغانی فروخته و از فروش آن ۲.۲ میلیون افغانی به خزانه عواید طالبان واریز شده است.
ریاست معادن و پترولیم طالبان در پنجشیر هم از فروش هفت هزار و ۵۱۳ قیراط زمرد استخراجشده از معادن این ولایت خبر داده است.
گفته شده که این مقدار زمرد به ارزش شش میلیون و ۷۵۹ هزار و ۶۷۱ افغانی در یک مزایده فروخته شده است. طالبان از زمرد 10 درصد عواید میگیرد و با این حال، عواید این گروه از فروش دیروز بیش از 675 هزار افغانی بوده است.
فروش این چند قلم سنگ قیمتی، بخشی از معادن افغانستان است.
سنگهای قیمتی و نیمهقیمتی
افغانستان دارای ۱۷ نوع مواد معدنی کمیاب به مقدار تخمینی ۱.۴ میلیون تُن است.
این کشور در طول تاریخ منبع اصلی لاجورد بوده است؛ سنگ آبی تیره و نیمهقیمتی که از بدخشان استخراج میشود.
همچنین یاقوت و زمرد در ولایتهای بدخشان و پنجشیر وجود دارد که مقدار تخمینی آن مشخص نشده است.
همینطور، سنگ مرمر هرات که یکی از مرغوبترین سنگهای تزیینی جهان شناخته میشود، عمدتاً در ولسوالی چشت این ولایت قرار دارد.
سنگ تالک افغانستان نیز به درجه یک بودن خود در جهان شهرت دارد. استفاده مهم از این سنگ، تولید پودر بچه است و معدن بزرگ آن در ولایت ننگرهار در شرق کشور قرار دارد. گفته میشود که تقریباً تمام سنگ تالک افغانستان به پاکستان صادر میشود.
استخراج بیرویه طلای افغانستان
در کنار سنگهای قیمتی، استخراج فلزات گرانها از جمله طلا نیز در افغانستان تحت کنترل طالبان جریان دارد.
مقدار معدن طلای افغانستان حدود ۲۷۰۰ کیلوگرم تخمین زده شده است که ارزش آن تقریباً به ۱۷۰ میلیون دالر میرسد.
گفته میشود که معادن مهم طلا در ولایتهای بدخشان و تخار در شمال شرق، مقر غزنی، حصارک ولایت لوگر، ناحیه زرکشان قلات ولایت زابل و منطقه قرهدغن ولایت بغلان وجود دارد.
در حال حاضر استخراج طلا به گونه بیرویه در بدخشان و تخار جریان دارد.
وزارت معادن و پترولیم طالبان میگوید که بیش از ۱۰۰ هزار نفر در بدخشان بهصورت مستقیم و غیرمستقیم در زرشویی مشغول کار هستند.
بهگفتهی این وزارت، استخراج طلا در ولسوالیهای شهر بزرگ، یاوان، کوهستان، راغستان، خواهان و ارغنجخواه بدخشان جریان دارد.
گفته میشود که طالبان معادن طلا در بدخشان و تخار را به شرکتهای چینی واگذار کرده و این شرکتها بهگونهی بیرویه در حال استخراج طلا هستند.
استخراج بیرویه با نگرانی کارشناسان و اعتراض مردم نیز همراه است.
نجیبالله سدید، پژوهشگر حوزه آب، میگوید که رودخانه پنج در مرز افغانستان و تاجیکستان، بهدلیل حفاری برای استخراج طلا، به سمت تاجیکستان تغییر مسیر داده است.
او در پیامی در ایکس نوشته است که افغانستان هزینهی بالایی برای استخراج طلا در رودخانه پنج میپردازد.
سدید تخریب محیط زیست را «شدید» توصیف کرده و گفته است که رودخانه پنج که زمانی مرز بین افغانستان و تاجیکستان بود، اکنون در برخی مناطق بهدلیل حفاریهای عظیم معدنی، کاملاً به سمت تاجیکستان تغییر مسیر داده است.
اخیراً باشندگان منطقهی سمتی چاهآب تخار به استخراج بیرویهی معادن طلا و آسیب کندنکاری به منابع آب اعتراض داشتند و اعتراض آنان از سوی طالبان سرکوب و سه نفر از معترضان کشته شدند.
استخراج نفت افغانستان
طالبان میدانهای نفتی افغانستان را هم به شرکتهای خصوصی برای استخراج واگذار کردهاند.
بر اساس گزارش رسمی سال ۲۰۱۹ وزارت معادن افغانستان، تخمین زده شده است که در میادین و چاههای نفت افغانستان حدود ۱.۶ میلیارد بشکه نفت خام، ۱۶ تریلیون فوت مکعب گاز طبیعی و ۵۰۰ میلیون بشکه مایعات گازی وجود دارد. بنابراین تنها ارزش نفت خام افغانستان معادل ۱۰۷ میلیارد دالر است.
بخش عمده میادین نفت افغانستان در شمال این کشور قرار دارد. ولایتهای سرپل و فاریاب دارای سه میدان نفتی به نامهای «قشقری»، «بازار کمی» و «زمردسای» است که بنا به آمار رسمی مقدار نفت تثبیتشده در این حوزه حدود ۸۷ میلیون بشکه تخمین شده است.
ذخایر طبیعی گاز افغانستان هم در مناطق خواجه گوگردک، یتیمتاق، خواجه بولان و جرقدوق در جوزجان و بخشهایی از ولایتهای بلخ و سرپل وجود دارد.
طالبان در سال 2023 قرارداد استخراج حوزه نفتی آمو دریا را برای ۲۵ سال با یک شرکت چینی سپرده بود، اما در ماه جوزای سال جاری خورشیدی به دلیل آنچه تخلفات مکرر شرکت قراردادی گفته شد، آن را فسخ کرد.
حوزه آمو دریا با مساحتی حدود چهار هزار و ۵۰۰ کیلومتر مربع، بخشهایی از ولایتهای سرپل، جوزجان و فاریاب را در بر میگیرد و از بزرگترین حوزههای نفتی افغانستان به شمار میرود.
بر اساس مفاد قرارداد، شرکت چینی متعهد شده بود که در سال نخست ۱۵۰ میلیون دالر و در سه سال آینده ۵۴۰ میلیون دالر در این پروژه سرمایهگذاری کند.
علیرغم لغو قرارداد با این شرکت، طالبان در سال جاری چند بار از فروش نفت خام به ارزش دهها میلیون دالر خبر داده است. دستکم در دو نوبت، به ارزش 15 میلیون دالر نفت خام فروخته شده است.
استخراج معادن نمک
طالبان معادن نمک افغانستان را نیز به استخراج گذاشتهاند.
این گروه استخراج سه معدن نمک در دشت لیلی ولسوالی قرمقول فاریاب را به مدت ۱۵ سال و به ارزش ۲۴ میلیون دالر به یک شرکت خصوصی واگذار کرده است.
بهگفتهی این گروه، افغانستان سالانه ۳۰۰ هزار تُن نمک ضرورت دارد، در صورتیکه معادن فاریاب درست استخراج شوند، نیاز کشور برآورده میشود.
استخراج معادن زغالسنگ
بربنیاد اطلاعات وزارت معادن و پترولیم، ۸۰ منطقه در کشور معدن زغالسنگ دارد که در حال حاضر از ۱۷ منطقه استخراج زغالسنگ جریان دارد.
ولسوالی دره صوف سمنگان از مهمترین معادن زغالسنگ کشور دانسته میشود. همینطور معادن بزرگ زغالسنگ در سرپل، بغلان، بامیان و هرات نیز وجود دارد.
در افغانستان زغالسنگ استفاده صنعتی ندارد و تنها خانوادهها در زمستان از آن برای گرمایش استفاده میکنند. در کنار تأمین این نیاز از معادن، زغالسنگ افغانستان صادر میشود.
مشتری اصلی زغالسنگ افغانستان، پاکستان است. طبق گزارشها، استخراج و صادرات زغالسنگ افغانستان پس از حاکمیت طالبان افزایش نیز یافته است.
طالبان هم از استخراج زغالسنگ عواید دارد و هم از صادرات آن تعرفه میگیرد.
وزارت مالیه طالبان در اواخر 1401 اعلام کرده بود که درآمد تعرفه گمرکی صدور زغالسنگ افغانستان به پاکستان افزایش داشته است.
این وزارت گفته بود در ده ماه نخست 1401 خورشدی «۱۲ میلیارد و ۱۴۳ میلیون افغانی» (۱۳۶.۴ میلیون دالر) درآمد گمرکی بهدست آورده است.
در سال 1400، قبل از تسلط طالبان بر افغانستان، درآمد تعرفه صادرات زغالسنگ یک میلیارد و ۸۹۳ میلیون افغانی بود.
استخراج سرب و جست
طالبان معادن سرب و جست در ولایتهای بامیان، هرات و قندهار را نیز به شرکتها برای استخراج واگذار کردهاند.
وزارت معادن و پترولیم طالبان به تازگی اعلام کرد که ۱۴ هزار و ۷۰ تُن سرب و جست ولایت بامیان را از طریق داوطلبی به یک شرکت خصوصی فروخته است.
این وزارت سال گذشته از فروش هزار و ۴۶۰.۶۴ تُن سرب و جست استخراجشده از معدن «بیبی گوهر» ولسوالی خاکریز قندهار خبر داده بود.
دو سال قبل هم طالبان از آغاز استخراج معدن سرب و جست «زردآلوگک» در ولسوالی ادرسکن هرات خبر داده بودند.
ثروت تریلیونی زیر پای مردم گرسنه
افغانستان سرشار از منابع طبیعی و مواد معدنی است. براساس تخمینی که در سال ۲۰۱۰ انجام شد، ارزش ذخایر طبیعی افغانستان تا «سه تریلیون دالر» میرسد.
این کشور تاکنون نتوانسته است که از این معادن و منابع طبیعی خود بهره ببرد.
در این چهار سال گذشته که طالبان در قدرت هستند، استخراج معادن افغانستان به گونه گسترده جریان داشته است، اما هیچ تغییری در وضعیت مردم و اقتصاد کشور نیامده است. فقر و بیکاری فراگیر است.
بر اساس اعلام دفتر سازمان ملل در امور هماهنگی کمکهای بشردوستانه، در سال جاری میلادی ۲۱.۹ میلیون نفر در افغانستان نیاز به کمکهای بشردوستانه دارند.
اوچا گفته است نهادهای بشردوستانه رسیدگی به ۱۷.۵ میلیون نفر را در اولویت قرار دادهاند و برای رسیدگی به آنان به ۱.۷۲ میلیارد دالر بودجه نیاز است.
سال پیش میلادی نهادهای بشردوستانه بارها از کاهش شدید بودجه بشردوستانه شکایت کردند و گفتند که مجبور شدهاند میلیونها نیازمند را در افغانستان از فهرست دریافتکنندگان کمکها حذف کنند.
