آیا ترتیب رمی جمره، قربانی و تقصیر در حج واجب است؟/پاسخ آیت الله مکارم شیرازی

خبرگزاری شیعیان افغانستان(شفقنا افغانستان)

حضرت آیت‌الله العظمی مکارم شیرازی در درس خارج فقه خود بیان کرد: اگر چه ما دو طائفه روایات که دلالت بر وجوب و استحباب ترتیب بین سه عمل رمی جمره، قربانی و تقصیر داریم اما به نظر می‌رسد بهترین راه جمع بین این دو طائفه از روایات این باشد که روایات دال بر استحباب را حمل بر جهل و نسیان کنیم و حکم به وجوب ترتیب بدهیم.

حضرت آیت‌الله مکارم شیرازی در ادامه سلسله جلسات درس خارج فقه خود با موضوع «قربانی در حج» روز شنبه، 17 خرداد ماه با اشاره به جنایات داعش بیان کرد: به نظر می‌رسد داعش گروهی وحشی انسان نما باشد این گروه و حامیان آنها که جنایاتشان در تاریخ بی نظیر است باید با دعای مسلمانان هر چه زودتر نابود شوند.

وی در ادامه درس خارج فقه خود بیان کرد: بحث در ترتیب بود و بیان کردیم که ما دو گروه روایت در مورد ترتیب بین رمی جمره عقبه، قربانی و تقصیر وجود داشت برخی این ترتیب را وجوب بیان کرده بودند و برخی دیگر از این ترتیب به عنوان استحباب یاد کرده بودند. روایاتی که دال بر وجوب بود در جلسات گذشته بیان شد. روایات دال بر استحباب عمدتا در باب 39 از ابواب قربانی بیان شده است که در میان آنها چند صحیحه است که ما را مستغنی از دیگر روایات می‌کند.

آیت‌الله مکارم شیرازی اظهار کرد: اولین روایت روایت چهارم از باب 39 می‌باشد که صحیحه ابن دراج است که بیان شده است «عَلِيِّ بْنِ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ‏ جَمِيلِ بْنِ دَرَّاجٍ قَالَ سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الرَّجُلِ يَزُورُ الْبَيْتَ قَبْلَ أَنْ يَحْلِقَ قَالَ لَا يَنْبَغِي إِلَّا أَنْ يَكُونَ نَاسِياً ثُمَّ قَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص أَتَاهُ أُنَاسٌ يَوْمَ النَّحْرِ فَقَالَ بَعْضُهُمْ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي حَلَقْتُ قَبْلَ أَنْ أَذْبَحَ وَ قَالَ بَعْضُهُمْ حَلَقْتُ قَبْلَ أَنْ أَرْمِيَ فَلَمْ يَتْرُكُوا شَيْئاً كَانَ يَنْبَغِي أَنْ يُؤَخِّرُوهُ إِلَّا قَدَّمُوهُ فَقَالَ لَا حَرَجَ.» ابن دراج می‌گوید از امام صادق (ع) در مورد مردی سوال کردم که قبل از انجام مراحل سه گانه یعنی رمی و قربانی و تقصیر به زیارت بیت می‌رود یعنی ترتیب را رعایت نکرده است زیارت بیت کرده است امام فرمود مشکلی نیست و این خودش نشان دهند استحباب است اما شاهد ما بقیه روایت است که حضرت فرمود گروهی از مردم در روز قربانی خدمت حضرت رسول رسیدند و بعضی از آنها به حضرت گفتند یا رسول الله ما حلق و تقصیر کردیم قبل از این بخواهیم قربانی را ذبح کنید یعنی مرحله سوم را قبل از مرحله دوم انجام دادند و بعضی دیگر گفتند ما حلق کردیم قبل از اینکه بخواهیم رمی جمره کنیم یعنی سومی را اول انجام دادم و اینکه همه چیزهایی که جلو انداخته بودند یا عقب انداخته بودند را سوال کردند که حضرت فرمودند اشکالی ندارد یعنی هر چه جلو یا عقب انداختید در ترتیب حچ تمتع مشکلی ندارد. اما آنچه در این روایت جای سوال است این است که این افراد از روی جهل انجام دادند یا نه که ممکن است دلالت بر جهل هم بکند.

وی ادامه داد: روایت دیگر روایت پنجم این باب است که صحیحه معاویه ابن عمار از امام صادق (ع) است که می‌فرماید: « عنْ أَبِي عَلِيٍّ الْأَشْعَرِيِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ يَحْيَى عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع فِي رَجُلٍ نَسِيَ أَنْ يَذْبَحَ بِمِنًى حَتَّى زَارَ الْبَيْتَ فَاشْتَرَى بِمَكَّةَ ثُمَّ ذَبَحَ  قَالَ لَا بَأْسَ قَدْ أَجْزَأَ عَنْهُ» معاویه ابن عمار در مورد کسی که فراموش کرد قربانی‌اش را در منا ذبح کند تا اینکه خانه خدا را زیارت کرد بعد از آن در مکه حیوانی را خرید و قربانی کرد که امام (ع) در پاسخ فرمودند اشکالی ندارد. این روایت مربوط به صورت نسیان است. ولی ممکن است کسی بگوید که اگر حکم، واقعی باشد بین نسیان و غیر نسیان فرق نیست کما اینکه اگر کسی فراموش کند و وضو نگیرد نمازش باطل است و فرقی ندارد که عمدا وضو نگیرد یا نسیانا. روایت دیگر روایت بزنطی از امام جواد (ع) است که در روایت آن سهل وجود دارد که مورد بحث است سند او می‌فرماید: «عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ‏ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي نَصْرٍ قَالَ قُلْتُ لِأَبِي جَعْفَرٍ الثَّانِي ع جُعِلْتُ فِدَاكَ إِنَّ رَجُلًا مِنْ أَصْحَابِنَا رَمَى الْجَمْرَةَ يَوْمَ النَّحْرِ وَ حَلَقَ قَبْلَ أَنْ يَذْبَحَ فَقَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص (لَمَّا كَانَ يَوْمُ النَّحْرِ) أَتَاهُ طَوَائِفُ مِنَ الْمُسْلِمِينَ فَقَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ ذَبَحْنَا مِنْ قَبْلِ أَنْ نَرْمِيَ وَ حَلَقْنَا مِنْ قَبْلِ أَنْ نَذْبَحَ فَلَمْ يَبْقَ شَيْ‏ءٌ مِمَّا يَنْبَغِي أَنْ يُقَدِّمُوهُ إِلَّا أَخَّرُوهُ وَ لَا شَيْ‏ءٌ مِمَّا يَنْبَغِي أَنْ يُؤَخِّرُوهُ إِلَّا قَدَّمُوهُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص لَا حَرَجَ لَا حَرَجَ» این روایت نیز ممکن است مربوط به حالت جهل باشد و نتوانیم حالت عمد را بر آن قیاس کنیم. زیرا ممکن است که چون اولین حجی بود که با رسول خدا (ص) انجام می‌دادند و بسیاری از مسائل را نمی‌دانستند و رسول خدا (ص) نیز بر آنها سخت نمی‌گرفت.

این مرجع تقلید تصریح کرد: آخرین روایت در این مسئله صحیحه معاویه ابن عمار است که روایت یازدهم از این باب است «مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع فِي رَجُلٍ نَسِيَ أَنْ يَذْبَحَ بِمِنًى حَتَّى زَارَ الْبَيْتَ فَاشْتَرَى بِمَكَّةَ ثُمَّ نَحَرَهَا قَالَ لَا بَأْسَ قَدْ أَجْزَأَ عَنْهُ» این روایت نیز مربوط به حالت نسیان است. در این روایت فرد، نه ترتیب را رعایت کرد و نه مکان را (زیرا می‌بایست در منی ذبح می کرد و حال آنکه ظاهر روایت این است که در مکه خرید و همان جا ذبح کرد) و نه زمان را (زیرا ظاهر این است که ایام منی نیز تمام شده بود و او بعد از ایام تشریق برای اعمال زیارت به مکه رفته بود. در این روایت از عبارت (لا بأس) استفاده شده است که قرینه بر این است که (لا حرج) در روایات فوق هم به همین معنا است.

وی ادامه داد: در این جا سه وجه جمع وجود دارد؛ وجه اول این است که طائفه‌ی ثانیه مربوط به نسیان و جهل است و در واقع استثنائی از طائفه ی اولی است که مطلقا ترتیب را لازم می‌داند. در نتیجه با روایات طائفه ی ثانیه، روایات طائفه‌ی اولی را تخصیص می‌زنیم. راه جمع دوم این است که طائفه اول را حمل بر استحباب کنیم یعنی به قرینه طائفه دوم طائفه دوم از روایات را حمل بر استحباب کنیم و ظاهر کلام فقهای متقدم نیز همین است. راه دیگر جمع این است که حمل بر حکم تکلیفی و وضعی کنیم بگوییم روایات وجوب حکم تکلیفی را بیان می‌کنید ولی روایات مستحب یا طائفه دوم در بیان حکم وضعی است. به این اعتبار اگر کسی ترتیب را رعایت نکرد حجش صحیح است اما گناه کرده است. اما به نظر می‌رسد بهترین راه جمع همان وجه نخست باشد یعنی ما طائفه مستحب را به جهل و نسیان حمل کنیم.

آیت‌الله مکارم بیان کرد: فرع دوم از مسئله یازدهم زمان قربانی است که چه زمانی باید حاجی قربانی را انجام دهد. امام خمینی (ره) سه احتیاط در این مسئله دارد ایشان می‌فرماید احتیاط این است که قربانی فقط روز عید انجام شود و اگر تاخیر بیاندازد عمدا یا به خاطر عذری احتیاط این است که ایام تشریق یعنی سه روز بعد از روز عید قربانی کند و اگر در آن زمان نیز عمدا یا عذرا تاخیر انداخت باید تا آخر ذی الحجه قربانی کند. البته بعد از ذی الحجة نیز قول ضعیفی نقل شده است که می‌توان ذبح کرد و حتی قبل از روز عید هم قول ضعیفی از اهل سنت وجود دارد که می‌توان ذبح کرد.

انتهای پیام

www.afghanistan.shafaqna.com