شفقنا افغانستان- هر زمان که صحبت از شبه نظامیان اسلام گرای شهر بن غازی می شود، خطوط چهره یوسف بن یوسف درهم می رود. او که یکی از اعضای شورای شهر مصراته است می گوید: “زمانی که شبه نظامیان انصار شریعت تلاش کردند که به شهر ما نفوذ کنند ما هم دادگاه های خیلی کوتاه مدت تشکیل دادیم. در حال حاضر شبه نظامیان آنها در زندان های ما هستند”. بن یوسف که در سنین میانسالی بسر می برد با آن موهای خاکستری و آن سبیل باریک اعتقاد دارد که سرشاخ شدن با قوی ترین شبه نظامیان لیبی البته درس هایی نیز به همراه داشته است: “آنها از آن زمان دیگر به فکر نفوذ به مصراته نیفتاده اند”.
اما در شرق لیبی یعنی در آن سوی خلیج سرت، شبه نظامیان انصار شریعت از ماه ها پیش همراه با دیگر گروه های تروریستی تلاش دارند که حضور نمایندگان دولت مرکزی را هر چه کمرنگ تر کنند. در سال گذشته 90 نفر از نیروهای امنیتی به قتل رسیدند و از آغاز سال جاری تا به امروز نیز 15 نفر از افسران ارتش و پلیس قربانی حملات شبه نظامیان شده اند. این که آیا شبه نظامیان در پشت حمله به نخست وزیر مستعفی یعنی “عبداله التحانی” قرار داشته اند یا نه مساله ای است که هنوز روشن نیست. در طرابلس پایتخت لیبی چنان مناسبات سیاسی غیرشفافی حکم می راند که نتیجه آن افزایش روز به روز شایعه هاست.
به همین دلیل دیپلمات های غربی مقیم طرابلس نیز برای تخمین شمار نفرات و قدرت شبه نظامیان این کشور فقط بر پایه همین شایعات گمانه زنی می کنند. بر این اساس شمار پیکارجویان گروه های شبه نظامی به 270000 نفر می رسد که بسیاری از آنان حتی حقوق خود را نیز از دولت می گیرند. اما بن یوسف یا همان عضو شورای شهر مصراته می گوید:” رسانه های غیرحرفه ای کاری به غیر از دروغ پردازی و نفاق افکنی ندارند و مشکل اصلی لیبی هم همین است”. بن یوسف اعتقاد دارد که بر خلاف شایعات موجود تنها “دو تا سه نفر” از 28 نفر عضو شورای شهر مصراته عضو اخوان المسلمین لیبی هستند و همین مساله نشان می دهد که تبلیغات و سیاه نمایی پس از آن دیکتاتوری چهل ساله تا چه اندازه قدرت دارد.
اما “حمید بشاقا” مدیر فرودگاه بین المللی مصراته نظر دیگری دارد:” وضعیت می تواند بهتر از این شود. آینده از آن ماست”. این خلبان سابق ضمن تایید نگرانی های بن یوسف با نگاهی بسیار خوشبینانه تر می گوید:” مصراته در مرکز لیبی است و لیبی در مرکز آفریقا و آفریقا در نقطه ای کانونی میان دنیای جدید و قدیم قرار دارد. در سراسر این قاره تنها جمعیت شش میلیونی لیبی است که از درآمد حاصل از فروش بزرگ ترین ذخایر نفتی منطقه زندگی می کند. مشکل این جاست که لیبی در حال حاضر به حیاط خلوت پر از هرج و مرج تونس معروف شده است. اگر این درست باشد پس ما هم می توانیم بگوییم که تونس حیاط خلوت فقیر لیبی است”.
با این حال بن یوسف نیز در مواردی خوشبینی خود را از دست نداده و عقیده دارد که با وجود همه اختلاف ها در یک مورد یعنی در این مورد که گروه هایی چون انصار شریعت که پس از انقلاب علیه دیکتاتوری قدرتمند شدند “دشمن لیبی” محسوب می شوند. نه تنها نیروهای پلیس و ارتش بلکه حقوقدانان و روزنامه نگاران و فعالان حقوق بشر نیز اقدامات این گروه تروریستی وابسته به القاعده را زیر نظر دارند. پس از سقوط محمد مرسی، رییس جمهور اسلام گرای مصر بسیاری از هواداران تحت تعقیب اخوان المسلمین به لیبی گریختند و این مساله بر هرج و مرج ها دامن زده است. افزون بر آن بسیاری از جهادگران لیبیایی که در جنگ داخلی سوریه شرکت داشتند نیز به کشور بازگشته و آتش افروزی می کنند. و بدین صورت است که در شهری مانند بن غازی در شرق مرزهای مصر که مهد انقلاب علیه دیکتاتوری معمر قذافی به شمار می آمد امروزه وضعیت به گونه ایست که دو سال و نیم پس از پیروزی انقلاب فضای آزادی برای بی قانونی و هرج و مرج فراهم شده و اثری از حضور دولت به چشم نمی خورد.
حتی در مصراته نیز وضعیت تقریبا این گونه است. این شهر دویست کیلومتر از پایتخت و 550 کیلومتر از بن غازی فاصله دارد. مصراته را می توان مثالی روشن از وضعیت حاکم در لیبی به شمار آورد، همان بندری که در دوران قذافی به عنوان اولین منطقه آزاد تجاری لیبی لقب گرفت. امروزه مردم مصراته این ضرب المثل را تکرار می کنند: “مرگ در راه وطن زیباست اما زندگی برای وطن زیباتر است”. در پایتخت یعنی طرابلس نیز همه خیابان ها به نوعی به موزه کهنه سربازان انقلاب و جنگ سالاران بدل شده و همچنان مسلسل های سنگین و نارنجک ها در گوشه و کنار شهر دیده می شود.
جنگ سالاران حتی موزه ای رسمی از دوران انقلاب نیز در طرابلس برپا کرده اند. هنوز هم دیوارهای این موزه و نمای بسیاری از ساختمان های پایتخت پر از سوراخ های گلوله هاست و تنها رستوران ها و تریاها بازسازی شده است. در این رستوران ها از غذاهای ایتالیایی تا ترکی سرو می شود. در این بهار داغ طرابلس خبری از حضور نظامیان و پلیس در خیابان ها نیز وجود ندارد و شبه نظامیان در پشت دیوارهای بلند پادگان های خود سنگر گرفته اند. در مقابل ورودی یکی از این پادگان ها وانتی که بر پشت آن یک مسلسل سنگین نصب شده است دیده می شود.
اما در منطقه تجاری نزدیک میدان ساعت در مرکز مصراته جنب و جوش زیادی جریان دارد. در این جا می توان آخرین مدل های موبایل و گران ترین تلویزیون ها را خرید و مردم مصراته همچنان به سنت های تجاری خود افتخار می کنند. از سوی شهرداری پلاکاردهای بزرگی در گوشه و کنار نصب شده است که بر روی آنها این جملات را می توان خواند: “باید از خودمان شروع کنیم و خودمان شهرمان را تمیز نگه داریم. باید به عقاید دیگران احترام بگذاریم و نه به سلاح های آنها”. اما تنها چند قدم آن سوتر پوستر بزرگی در قابی از گل به چشم می خورد که مردی مسلسل به دست را نشان می دهد.
حتی اگر تصاویر آن مردان مسلح نیز بر روی بیلبوردها و پلاکاردهای شهر نباشد باز هم این واقعیتی است که قدرت واقعی دوران پس از قذافی حداقل در شهری چون مصراته در کف همان شبه نظامیان و جنگ سالاران است. مصراته مهم ترین شهر لیبی در ساحل مدیترانه به شمار می آید و بزرگ ترین گروه های شبه نظامیان نیز در همین شهر بسر می برند. نمایندگان آن پارلمان موقت در طرابلس نیز بدون موافقت نمایندگان مصراته قادر به کاری نیستند. حتی فرودگاه طرابلس نیز تحت کنترل شبه نظامیان به اصطلاح کوهستانی قرار دارد، همان شبه نظامیانی که از کوه های زیتان می آیند.
و اگرچه که فردی مانند بن یوسف با تاکید می گوید که دوران درگیری های نظامی در لیبی سپری شده است اما واقعیت های موجود خلاف آن را نشان می دهد. بن یوسف 48 ساله سیاستمداری است که در دوران انقلاب لیبی تامین اسلحه را برای مراکز عملیاتی شورشیان سازماندهی می کرد. اما هنگامی که در ماه مارس یک نفتکش قصد داشت به صورت غیرقانونی هزاران تن نفت لیبی را به خارج صادر کند، بن یوسف نیز برای توقف این کشتی چاره ای به غیر از ارتباط دوباره با شبه نظامیان محلی نداشت. و در نهایت همان توپ های ضد هوایی نصب شده بر روی قایق های ماهیگیری بود که آن نفتکش را متوقف ساخت.
بسیاری از جنگ سالاران کوچک لیبی با یکدیگر نیز اختلاف های عمیقی دارند و بدین ترتیب هیچ گروه شبه نظامی تا آن اندازه قدرت ندارد که بتواند دولت را تحت کنترل خود درآورد. اما دولت های لیبی نیز از کارایی لازم برخوردار نیستند. حمله اخیر به نخست وزیر مستعفی لیبی تنها یک ماه پس از فرار سلفش یعنی علی زیدان به خارج از کشور انجام شد. زیدان که یک حقوقدان و از فعالان حقوق بشر محسوب می شود در زمان نخست وزیری توسط شبه نظامیان از محل کارش ربوده و پس از آن بود که متوجه شد دیگر نمی تواند احترام سابق هموطنانش را با خود داشته باشد.
آن رویای وحدت ملی که در تابستان 2012 میلیون ها نفر از مردم لیبی را برای انتخاب نمایندگان کنگره ملی به پای صندوق های رای کشاند، مدت ها است که رخت بر بسته است. نمایندگان پارلمان موقت به دنبال منافع شخصی بوده و نام این پارلمان را لکه دار کرده اند و دولت لیبی هم از اختیارات کافی و توانایی لازم برخوردار نیست. حتی اگر در تابستان امسال انتخابات جدیدی برگزار شود باز هم مشخص نیست که چه اتفاق خاصی خواهد افتاد. بسیاری از مردم لیبی به دلیل دستاوردهای اندک انقلاب بار دیگر به یاد دوران قذافی افتاده اند و شاید به همین خاطر بود که محاکمه فرزند قذافی و ده ها کارگزار رژیم سابق چندان با استقبال عمومی روبرو نگردید.
با این حال افرادی چون بن یوسف همچنان شعارهایی توخالی می دهند. او ادعا دارد که انقلاب دستاوردهای زیادی داشته و می گوید:” جنگی که ما الآن در پیش رو داریم در واقع برای ساختن کشور مفید است. قذافی با فساد خود این کشور را نابود کرد و تنها با آموزش و دانش می توان آن را دوباره ساخت”. اما ظاهرا مصراته به تنهایی این جنگ را پیش می برد و مردان پیرامون بن یوسف قصد دارند که دولت مرکزی را به نهادی زاید بدل کنند. با وجود همه قراردادها و قرارها میان جنگ سالاران و دولت مرکزی هنوز هم طرابلس مقهور خودمختاری این جنگ سالاران است. افزون بر آن نباید قدرت مصراته را دست کم گرفت زیرا به عنوان مثال بزرگ ترین کارخانه سیمان لیبی در این شهر قرار دارد و مواد لبنی لیبی نیز در مصراته تهیه می شود. و این در حالی است که مردم سایر نقاط کشور بدون درآمدهای نفتی اصولا هیچ منبعی برای گذران زندگی در اختیار ندارند.
و هنوز هم بسیاری از بازرگانان مصراته در رویای تبدیل این شهر به دوبی مدیترانه بسر می برند. بی تردید بندر مصراته مهم ترین پایگاه ورود کالاهای مورد نیاز کشور از طریق دریا محسوب شده و علاوه بر آن هواپیماهای باربری حامل کالاهای وارداتی از استانبول و امان و قاهره نیز در فرودگاه این شهر فرود می آیند. بدین ترتیب چنانچه جنگ سالاران کوچک در مصراته به وحدت عمل دست پیدا کنند این امکان را خواهند داشت که سراسر لیبی را تحت کنترل خود درآورند.
منبع: فرانکفورترآلگماینه
ترجمه: محمدعلی فیروزآبادی- شفقنا
انتهای پیام