مهجوريت عالمي چون آقاعلي زنوزي تاسف بار است البته از اين قبيل حكما در جهان اسلام كم نداريم كه همچنان در بين ما ناشناخته هستند، در حالي كه كمتر فيلسوف غربي است كه آثارش در كشورمان ترجمه نشده باشد اما حكيمي مانند آقاعلي زنوزي كه به تحقيق بعد از صدرالمتالهين در اين 400 سال نظيرش نيامده است و حكيمي به دقت، بلندنظري و موشكافانه انديشيدن آقاعلي زنوزي تا امروز پا به عرصه وجود نگذاشته است اما كتاب هاي او متاسفانه كمتر خوانده شده است و البته آثار كمي دارد اما بسيار عميق نوشته شده است.
به گزارش شفقنا افغانستان، غلامحسين ابراهيمي ديناني، استاد فلسفه اسلامي دانشگاه تهران در اعتماد نوشت: آقاعلي زنوزي دو مساله را مطرح كرده است كه در طول تاريخ هيچ كس درباره آن سخن نگفته است يكي درباره معاد و ديگري در مورد «ربط». اگر مساله «ربط» را نفهميم مهم نيست اما مساله «معاد» چون اعتقادي است بايد حل شود. همه اديان الهي به معاد باور دارند اما به طور يكسان به آن نمي انديشند. اينكه كجا مي رويم مهم ترين سوال عام و خاص است. همه فلسفه ملاصدرا در خدمت اثبات معاد جسماني است البته همه مراجع ملاصدرا را قبول ندارند اما امام خميني (ره) او را قبول داشت و صدرايي فكر مي كرد و به هر حال اختلاف نظر وجود دارد.
زنوزي ديدگاه قابل توجه و تاملي درباره «معاد» دارد. آنهايي كه به معاد جسماني باور دارند اكثرا موحدين عالم هستند از مسلمان گرفته تا مسيحي و يهودي و غيره اما مدرس زنوزي با حفظ مباني ملاصدرا حرف جديدي مي زند. همه مي گويند كه روح به بدن مي آيد اما او مي گويد اين بدن است كه به سراغ روح مي رود و بدن مشتاق به روح است. همين خاك هاي قبرستان به سراغ روح مي روند و هر خاك و بدني روح خود را مي شناسد البته برخي علما اين نظريه را رد مي كنند از جمله مرحوم رفيعي قزويني.
دكتر ديناني در ادامه مساله «ربط» را ساده ترين و در عين حال پيچيده ترين مساله دانست كه مرحوم آقاعلي زنوزي به آن پرداخته است و افزود: آقاعلي زنوزي روي مساله «ربط» فكر كرده است. كانت، فيلسوف بزرگ غربي است و من كانتي نيستم اما او نقطه عطف تاريخ است و همه هنرش اين است كه مي گويد وجود محمول نيست اما بايد بدانيم كه تمام حكماي ما سال ها قبل از كانت به اين رسيده بودند كه وجود محمول نمي شود و هميشه «ربط» است اما با وجود سوالات متعدد و شبهاتي كه درباره «ربط» وجود دارد آقاعلي زنوزي سعي مي كند اين مساله را حل كند.
بعد از ملاصدرا حكيمي به دقت نظر زنوزي پا به عرصه وجود نگذاشت نه شرقي و نه غربي. من با نظرات فلاسفه غرب آشنا هستم اما تاكيد مي كنم كه ما از فلاسفه خود غافليم. من پيرامون اين دو مساله كه آقاعلي زنوزي به آن پرداخته است، دو كتاب«معاد» و « وجود رابط و مستقل در فلسفه اسلامي» را نوشته ام كه از قديمي ترين كتاب هاي من و البته كم خوانده ترين آنهاست. زنوزي يك فيلسوف و حكيم بزرگ است و اين فرد تاكنون در مهجوريت بوده است و اميدوارم اين بزرگداشت مقدمه يي براي تدريس كتب وي در دانشگاه ها باشد.
احياي آثار حكما و فلاسفه به زبان روز از جمله راه هاي مقابله با تهاجم فرهنگي است. اگر بتوانيم افكار حكمايي چون آقاعلي زنوزي را به غرب نشان دهيم ديگر آنها ما را عقب مانده نمي خوانند: من فلسفه غرب خوانده ام اما بايد بگويم كه عمق حرف هاي آقاعلي زنوزي بيش از عمق حرف هاي فلاسفه غرب است.
ما مدام از تهاجم فرهنگي صحبت مي كنيم اما آيا با نصيحت و موعظه مي توان با آن مقابله كرد؟ خير. بايد با تهاجم فرهنگي با فرهنگ مقابله كرد نه با زور. ما مي توانيم با آثاري از حكما و فلاسفه خود در مقابل بخش اعظم اين تهاجمات بايستيم.