شفقناافغانستان-این روزها ویروس کرونا خواب از چشمان طیف وسیعی از مردمان جهان ربوده است. این ویروس که به هیچ کسی رحم ندارد، جهان را به یک شوک عظیمی در آورده است. این ویروس همهگیر، سبب شد که دانشگاهها، مکاتب، نشستهای کلان، حج عمره و هزاران برنامهی دیگر در جهان مختل شود. در حالی که شهروندان دیگر کشورها تلاش مینمایند، تا مراقبتهای جدی را در مقابله با این مرض اتخاذ نمایند، اما شهروندان عادی افغانستان با توجه به طیف وسیع تبلیغات رسانههای دیداری، شنیداری، نوشتاری و رسانههای اجتماعی، کمتر به مراقبتهای وقایهای این ویروس خطرناک توجه میکنند. هر چند حکومت در روزهای اخیر با توجه به میزان شیوع این مرض، قدمهایی برداشت، ولی این شهروندان عادی کشور هستند که دچار مشکلات کلانی خواهند شد.
شیوع ویروس کرونا در افغانستان اما چند واقعیت انکارناپذیر و درسهایی برای حکومتداری در همین آغاز راه آموختانده و نیاز است تا حکومت شیوهی مدیریتی و نوع نگاهش را در سیستم اداری و حکومتداری تغییر بدهد. شیوع این ویروس سبب شد تا مکاتب، دانشگاهها، نهادهای حکومتی و بسیاری از شغلها کاملاً تعطیل یا نیمهتعطیل شود و سبب سکتهگی در کارها گردد. با توجه به ظرفیتی که در نهادها وجود دارد، بسیاری از تصامیم کلانی که گرفته شده است، متأسفانه کارایی چندانی ندارد و بیشتر جنبهی نمایشی دارد و بعد از مهار این ویروس، خواهیم دید که نبود سیستم پاسخگو چقدر میتواند، هزینههای زمانیمان را افزایش دهد و بر ما آسیب برساند.
- سیستم متمرکز و تمرکزگرایی مطلق: سیستم متمرکز قدرت در کشور سبب شد، تا حداقل دو الی سه هفته نگرانیهای ادارهی محلی هرات که مرکز ورود بیماران مشکوک به کرونا از ایران بود، نادیده گرفته شود و بعد از سر و صداهای زیاد، بالاخره با مداخلهی مستقیم رییس جمهور به این موضوع تا حدودی به این مورد رسیدهگی صورت گرفت. این اول راه است اگر وضعیت وخیمتر شود، سیستم متمرکز و دسترسی نداشتن والیان و مقامات محلی به منابع و امکانات نمیتواند جلو فجایع بزرگتر را بگیرد؛ در حالیکه اگر منابع و قدرت در دسترس حکومتهای محلی باشد، میتواند پیشگیر خیلی از مشکلات باشد. ویروس کرونا در کنار مسایل موجود سیاسی، بر ما یاد داده است که سیستم متمرکز در موارد عاجل و اضطراری پاسخگو نیست و باید در این مورد در چانهزنیهای سیاسی بحث صورت بگیرد.
- سیستم فرسودهی معارف و تحصیلات عالی: ویروس کرونا درست زمانی همه را زمینگیر و خانهنشین کرده که قرار بود در افغانستان سال تعلیمی و تحصیلی جدید در سوم حمل آغاز شود، ولی به دلیل شیوع این بیماری مکاتب، دانشگاهها و نهادهای آموزشی تا ۳۱ حمل سال جاری به حکم ریاست جمهوری تعطیل شدند. ولی به وزارتها و نهادهای مربوط هدایت داد شد که دروس مکاتب و دانشگاهها را به صورت آنلاین و از طریق رسانههای همهگانی برگزار کنند. برگزاری آنلاین و رسانهی برنامههای درسی امر نیک است، ولی در چنین شرایطی نبود زیرساختهای انترنتی قوی و ناآشنایی زیادتری از آموزگاران مکاتب، دانشگاهها، دانشآموزان، دانشجویان و خانوادهها در بزرگشهرها از چالشهای عمده به شمار میرود، چه برسد به مناطق دوردست و مناطقی که دسترسی به انترنت و خدمات مخابراتی ندارند. در چنین زمانی که از هر خانواده چند نفر شامل مکتباند و قرار است تا دروس مکاتب از طریق رسانههای همهگانی پخش شود، مؤثر و قابل رویت نخواهد بود. این خوب خواهد بود تا روند تدریسی یا آموزش از طریق رسانهها همهگانی شود، چون یکی از وظایف اساسی رسانهها در یک جامعه، آموزش و پرورش است. نیاز است حکومت در همآهنگی با رسانههای همهگانی روند آموزش را از طریق رسانهها همهشمول سازد تا از طرفی رسانهها هم تولید محتوای بهتر برای مخاطبان ارایه دهند و از طرف دیگر وابستهگی فامیلها را به رسانههای خارجی کمتر سازد.
- نبود سیستم اداری آنلاین در ادارات دولتی و خصوصی: سیستم اداری و کاغذپرانی که در ادارات دولتی حاکم است، نمیتواند با رخصتی نیمروزه، چندساعتی و غیره از بین رود. بر اساس فیصلهی کمیسیون اصلاحات اداری و خدمات ملکی کشور ساعات کاری از ساعت ۸ صبح تا ۱ بعد از ظهر تنظیم شده و کارمندانی که سنشان از ۵۸ به بالا و خانمهای که وضع حمل دارند را به صورت جبری رخصت کند. تجربهای که از ادارات دولتی داریم، ایناست که در سیستم کاغذپرانی دولتی حتا اگر پایینترین مامور روزی در شعبهی کاریاش حضور نداشته باشد، همکاران وی در همان اداره حاضر نیستند تا جواب مراجعین را ارایه کنند، چه رسد به این که کارمندان به صورت جبری رخصت و برایشان گفته شود از راه دور و در خانه کار کنند، در حالی که هیچ نوع سیستم آنلاین یا سیستمی که کارمند بتواند از راه دور کار نماید در ادارات دولتی و خصوصی کشور وجود ندارد و به شدت سیستم کاغذپرانی مطلق در کشور حاکم است. در عین حال، نهادهای خصوصی آنچنان که باید متوجه صحت کارمندانشان باشند، نیستند و حتا حاضر به رخصتی کارمندانشان نیستند، چه رسد به این که کارمندان از بیمهی صحی و خیلی از مواردی که در قانون کار وجود دارد بهرهمند شوند.
آنچه در این یادداشت نگاشته شد، نگرانیهایی است که باید بعد از رفع چالش ویروس کرونا در افغانستان روی آن تمرکز شود و نباید از کنار آن به سادهگی گذشت. ساده گذشتن از موارد یادشده، در آینده میتواند چالشزا باشد. حکومت نباید برای رو پوش گذاشتن به چنین موضوعاتی از آن گذر کند. حکومت جدید باید روی آنلاینسازی، سیستم اداری دولت، دانشگاهها، مکاتب و غیره تمرکز کند. شهروندان هم نیاز است تا برای رسیدن به نتیجهی آیدهآل برای این مأمولها، دادخواهی کنند.
منبع: 8 صبح
