به گزارش شفقنا، سخنان استاد مطهری درباره شب های قدر بشرح زیر است:
چرا شب قدر دقیقا مشخص نیست؟
حال، شب قدر کدام شب است؟ در روایات تعیین نکردهاند که شب قدر [دقیقا [کدام شب است و تعمدی در کار بوده. در راز اینکه چرا شب قدر را تعیین نکردهاند، علما حرفها زدهاند. آیا شب قدر شب نوزدهم است یا شب بیست و یکم و یا شب بیست و سوم؟ یکی از تعابیری که در روایات است این است که در شب نوزدهم یک سلسله مسائل تعیین میشود، بعد در شب بیست و یکم اینها ابرام میشود«۱» و بعد در شب بیست و سوم به مرحله امضا میرسد.
احتمال دیگر در علت تعیین نکردن شب قدر این است که شب قدرِ هر سال به آن امام تعلق دارد و بستگی دارد به وضع امام در آن سال؛ یک سال ممکن است امام در شب نوزدهم دورهاش را به پایان برساند و در این شب نزول ملائکه بر او بشود، و سال دیگر ممکن است در شب بیست و یکم یا بیست و سوم. علیالظاهر از شب نوزدهم زودتر نمیشود و این کار بالاخره یا در شب نوزدهم یا در شب بیست و یکم و یا در شب بیست و سوم صورت میگیرد.
دخیل بودن انسان کامل در مقدّرات عالم
آنوقت آیا انسان کامل در مقدرات عالم و لا اقل در مقدرات انسانها دخالتی دارد؟ کمتر کسی میتواند باور کند انسان، این موجود کوچک، روحش لوح تقدیر الهی باشد. ولی ما که نمیتوانیم باور کنیم به این دلیل است که انسان کامل را نمیشناسیم. روح انسان کامل لوح تقدیر الهی است؛ یعنی در آنجا این نزول و این اندازهگیری [صورت میگیرد.[ البته قضا و قدر الهی مرتبه بالاتری در عالم عِلوی دارد، چون تقدیر مراتبی دارد. یک مرتبه تقدیر، نفس و روح و قلب انسان کامل است. این است که میگوییم شب قدر شب انسان کامل است.
در شب قدر قرآن نازل شد و پیغمبر هر سال شب قدر داشته است و هر امامی هر سال شب قدر دارد و هیچ وقت زمین از انسان کامل خالی نیست و به همین دلیل هیچ سالی از شب قدر خالی نیست. و شب قدر هم از ماه رمضان بیرون نیست.
ما راجع به شب قدر تا این مقدار را میتوانیم به کمک قرائنی که از خود قرآن کریم و از اخبار و روایات و دعاها داریم و با منطق برهانی هم جور درمیآید، بدانیم که شب قدر در ماه رمضان است و شبی است که میان زمین و آسمان، میان مُلک و ملکوت یک ارتباطی برقرار میشود، به تعبیر قرآن: «درهای آسمانها به روی زمین باز میشود»«۱» و اصلا طبیعت و ماوراء طبیعت در آن وقت یکی میشود، از راه وجود امام و در وجود امام که هم وجود مادی و مُلکی دارد و هم وجود ملکوتی و ماورائی
شب قدر بهتر است از هزار ماه
قرآن به طور اجمال و سربسته این مطلب را برای ما بیان کرده: «قرآن را در شب قدر نازل کردیم و تو چه میدانی شب قدر چیست!». این «تو چه میدانی!» البته خطاب به پیغمبر است، ولی مثل خیلی از خطابهای دیگر مقصود، مردم است. یعنی انسان چه میداند که شب قدر چیست! حال، چه چیزی از این یک شب بهتر است از هزار ماه؟ ارزش عبادتش. برای ما هم ارزش عبادتش بیشتر است از هزار ماهی که در آن، شب قدر نباشد. ما در نماز میخوانیم: «اِیاک نَعْبُدُ وَ اِیاک نَسْتَعینُ». عبادت وقتی با حالت جمعی باشد بیشتر بالا میرود. وقتی روحهای دیگر حالت عِلوی پیدا کردهاند، بر روحهای تاریک مثل روحهای ما هم اثر میگذارد. اینکه سحرها برای عبادت بهتر است و روح انسان در سحر برای عبادت آمادهتر است و بیشتر حضور قلب دارد، یک مقدار برای این است که در آن وقت پاکانی و روحهای بزرگ و قویی هستند (قدر متیقّنش وجود مقدس حضرت حجت) که در حال عبادتند. امروز درباره عالم ماده ثابت شده که وقتی کسی فکر میکند موج فکریاش به آن سر دنیا میرسد، تا چه رسد به امواج روحی، که ما نمیتوانیم درک کنیم. شعاع روح آنها بر دیگران هم اثر میگذارد.
حال اگر شب شب قدر باشد، شبی باشد که امام در چنین هیجانی و در چنین حالت قربی است و جوّ روحی عالم به گونهای است که درهای زمین و آسمان به روی یکدیگر باز شده، در آن شب افرادی مثل ما هم اگر ولو ذرهای هماهنگی نشان بدهیم، فیضی که میتوانیم ببریم برابر است با هزار سال شب دیگر که بخواهیم عبادت کنیم؛ یعنی آن جوّ روحی که در آن شب به وجود میآید آنقدر بالابرنده است و برای احیاء و زنده داشتن شب مناسب است که برتری دارد بر هزار ماهی که شبهای سادهای داشته باشد و این وضع در آن شبها وجود نداشته باشد.
پس ما از قرآن این قدر میفهمیم که ما قرآن را در شب قدر نازل کردیم. نمیدانی شب قدر چه شبی است! از هزار ماه بالاتر است. مفسرین گفتهاند «هزار ماه» به عنوان تکثیر است، نه اینکه هزار و یک ماه بهتر باشد [از این شب.[ یعنی کثرت شبها هرگز به پای این شب نمیرسد، هزار ماه را هم اگر حساب کنید به این شب نمیرسد، چرا؟ مگر در این شب چه خبر است؟ تَنَزَّلُ الْمَلائِکةُ وَ الرّوحُ فیها.
روح
روح در قرآن حقیقتی است مافوق ملائکه. از امیرالمؤمنین علی (ع) در مورد روح سؤال کردند، فرمود: روح حقیقتی است که از ملائکه برتر و بالاتر است. لذا قرآن حساب او را از ملائکه جدا میکند. تَنَزَّلُ الْمَلائِکةُ وَ الرّوحُ فیها بِاِذْنِ رَبِّهِمْ ملائکه و روح در این شب با اجازه پروردگارشان فرود میآیند.
