شفقنا افغانستان- “عمران فیروز” در مطلبی نوشت: افغانستان بیش از هر کشور دیگری در جهان توسط هواپیماهای بدون سرنشین بمباران شده است. بااینوجود، به نظر میآید جهان در سکوت ویرانی آن را به تماشا نشسته است.
وسایل نقلیه به طور کامل نابود شده بودند. از بدن امیر چهارساله که یکی از مسافران آن بود نیز چیزی نمانده بود. در ماه اپریل ۲۰۱۳، حملهی هواپیماهای بدون سرنشین ایالات متحده منجر به کشته شدن این کودک و ۱۳ نفر دیگر در ولایت کنر در شرق افغانستان شد.
کاکای ۲۵ سالهی امیر بهنام عبدالواحد نیز درمیان قربانیان بود. نقیبالله، پدر امیر، میگوید: «من نتوانستم این خبر را تحمل کنم. من همهی حواسم را در آن لحظه از دست داده بودم. ناگهان، تصویر برادر و پسرم پیش چشمانم آمد، در حالیکه اشکهایم را نمیتوانستم متوقف کنم.»
درواقع، نقیبالله پسر خود را برای مراقبتهای پزشکی به شهر اسدآباد برده بود. او به برادرش عبدالواحد گفته بود که پسرش را با خود به شهر برگرداند و خودش در آنجا مانده بود. این آخرینباری بود که او پسر و برادرش را زنده دید.
زمانی که او با خانه تماس گرفت تا از بهسلامت رسیدن آنها اطمینان حاصل کند، به او گفته شد که آنها نرسیدهاند. مردم به او گفتند که هر دو نفر آنها توسط حملهی هواپیمای بدون سرنشین کشته شدهاند. پس از آن، مقامات دولتی اصرار داشتند که امیر و عبدالواحد جنگجویان طالبان بودهاند. بهگفتهی نقیبالله، آنها گفته بودند اثبات خلاف این حرف برعهدهی او است.
نقیبالله با عصبانیت میگوید: «این عجیب و نفرتانگیز بود که آنها ادعا میکردند برادر و پسرم، یک کودک چهارساله، از شبهنظامیان مسلح بودهاند.»
تا امروز، هیچکس نمیداند که چرا امیر، عبدالواحد و ۱۲ نفر دیگر، که همه غیرنظامیان بودند، هدف حمله قرار گرفتند. بااینهمه، پس از سال ۲۰۰۱، حملات هواپیماهای بدون سرنشین تبدیل به بخشی از زندگی روزمره در افغانستان شده است.
قربانیان ناشناخته
بهگزارش ادارهی خبرنگاری تحقیقی، سازمانی مستقر در لندن، افغانستان «بیش از تمام کشوهای جهان توسط هواپیماهای بدون سرنشین بمباران شده است». در سالهای ۲۰۰۱ تا ۲۰۱۳، حداقل ۱۶۷۰ حملهی هواپیماهای بدون سرنشین در این کشور صورت گرفته است.
در موارد بسیاری، مشخص نیست که چه کسانی قربانی این حملات هستند. اطلاعات دقیقی درمورد اثرات این حملات، بهویژه آمار تلفات، وجود ندارد. دلایل متفاوتی برای این وضعیت میتواند ذکر شود.
از یکطرف، ظاهراً رسانهها تا حد زیادی جنگ هواپیماهای بدون سرنشین و قربانیان آن را نادیده گرفتهاند – نه تنها در افغانستان، بلکه همچنین در پاکستان، یمن و سومالی. علاوه بر آن، اغلب بهنظر میآید که هیچ ارادهی سیاسی برای شفافیت در این زمینه وجود ندارد. در افغانستان، این مسأله بهویژه پس از سرکارآمدن حکومت وحدت ملی در سال ۲۰۱۴، بهوضوح دیده میشود.
از آن زمان تاکنون، رییسجمهور افغانستان اشرفغنی هنوز حتا یک کلمه در رابطه با حملات هواپیماهای بدون سرنشین و تلفات غیرنظامیان نگفته است. درعوض، گزارشها فقط حاکی از جلسات منظم چای رییسجمهور با مقامات نظامی ایالات متحده هستند. غنی در نخستینروزهای ریاستجمهوریاش بهسرعت توافقنامهی امنیتی دوجانبه با ایالات متحده را به امضا رساند. حامد کرزی، سلف او، زمانی که دریافت این توافقنامه به سربازان ایالات متحده معافیت از مجازات اعطا میکند و در نتیجه خبر از خشونتهای بیشتر آمریکاییها در افغانستان میدهد، ازجمله حملات وحشیانهی شبانه و حملات هواپیماهای بدون سرنشین، از امضای این توافقنامه خودداری کرد.
ایمیلفیضی، سخنگوی رییسجمهور سابق افغانستان، میگوید: «رییسجمهور بهشدت مخالف استفاده از هواپیماهای بدون سرنشین بود. برخلاف دولت کنونی، هیچگونه توافقی با کرزی در رابطه با استفاده از هواپیماهای بدون سرنشین مسلح در افغانستان وجود نداشت. رییسجمهور سابق علناً این حملات را محکوم کرد.»
اگرچه کرزی یکی از مخالفان سرسخت «فرشتههای مرگ» بود، نامی که در برخی از مناطق افغانستان توسط مردم به هواپیماهای بدون سرنشین داده شده است، گزارشهاییکه بهشکل منظم توسط ارتش ایالات متحده منتشر شدند ثابت میکنند که بسیاری از این حملات در طول دوران ریاستجمهوری او صورت گرفتهاند.
رسانهها جریان رسمی دولتی را گسترش میدهند
بااینحال، در طی ماههای گذشته، گزارشها در رابطه با حملات هواپیماهای بدون سرنشین در افغانستان درحال افزایش است. همانگونه که در مورد امیر یا عبدالواحد گفته شد، مقامات دولت افغانستان و یا نمایندگان ارتش بارها تأکید کردهاند که قربانیان، جنگجویان طالبان یا شبهنظامیان گروه دولت اسلامی یا القاعده بودهاند. در بیشتر موارد، رسانهها فقط نقل قول مقامات را تکرار کرده و دیدگاه یکطرفه از حوادث را گسترش میدهند. آنها بهندرت در رابطه با هویت واقعی قربانیان تحقیق میکنند.
جک سرل که سالها حملات هواپیماهای بدون سرنشین در افغانستان را بررسی کرده است میگوید: «در تجربهی من، پولیس و مقامات ارتش و مقامات دولت محلی، بهطور کلی منابع اصلی خبرنگاران برای چنین اطلاعاتی هستند. اما اغلب مشخص نیست خود آنها اطلاعات خود را از کجا دریافت میکنند. خطوط مختلف ارتباطی و حلقههای زیادی درون حلقهها وجود دارند که اطمینان از اینکه درحقیقت چه کسی در افغانستان کشته میشود را دشوار میسازند. اغلب همه میتوانند از اینکه کسی کشته شده است آگاه شوند، اما متأسفانه، مانند همیشه، چالش اینجاست که بدانند آنها چه کسانی بودهاند و چه کردهاند.»
براساس گزارشهای اخیر نمایندگی سازمان ملل متحد در افغانستان (یوناما)، بیش از ۱۱۰۰۰ غیرنظامی در سال ۲۰۱۵ در این کشور کشته و زخمیشدهاند. اگرچه گروههای شبهنظامی و ارتش افغانستان مسئول ۹۸ درصد این تلفات دانسته میشوند، ۲ درصد آن به نیروهای بینالمللی نسبت داده میشود که عمدتاً درنتیجهی حملات هوایی اتفاق افتاده است.
همچنین این گزارش روشن ساخته است که میزان کشته شدن افراد ملکی توسط حملات هوایی ایالات متحده در افغانستان نسبت به سال ۲۰۰۸ به بالاترین رقم رسیده است. گزارش ادارهی خبرنگاری تحقیقی نشان میدهد که بهطور متوسط در هر چهار حمله توسط هواپیماهای بدون سرنشین در سال ۲۰۱۵ یک غیرنظامی کشته شده است. براساس گزارش سازمان ملل متحد، تلفات غیرنظامی که نیروهای نظامی بینالمللی یا نیروهای هوایی افغانستان باعث آن بودهاند ۸۳ درصد در سال ۲۰۱۵ افزایش یافته و به رقم ۲۹۶ نفر رسیده است که ۱۴۹ مورد آن منجر به مرگ شده است. پنجاهوهفت درصد این رقم درنتیجهی اقدامات نیروهای بینالمللی بوده است.
اما تمرکز گزارش سازمان ملل بر روی هواپیماهای بدون سرنشین نیست. همچنین دادههای دولت ایالات متحده نیز حملات هوایی کلاسیک و حملات هواپیماهای بدون سرنشین را ازهم جدا نکرده است. بههمین دلیل روشن نیست که در واقع چند حمله توسط هواپیماهای بدون سرنشین در افغانستان صورت گرفته است.
علاوه بر این، یوناما بهشیوهیی بسیار محافظهکارانه این شمارش را انجام میدهد و حداقل نیاز به سه منبع مختلف دارد. بههمین جهت، اعضای خانوادههای قربانیان هواپیماهای بدون سرنشین، مانند نقیبالله، میگویند که بستگان آنها حتا در این شمارش وارد نشدهاند. همچنین، باید در نظر گرفت این تبدیل به مسألهی رایجی درمیان اکثریت رسانهها شده است که تمام قربانیان را بهعنوان افراد مظنون به تروریست یا شبهنظامی بودن توصیف کنند و نه بهعنوان افراد غیرنظامی.
منتقدان این گزارش سازمان ملل میگویند که بدون حضور خبرنگاران و فعالان حقوق بشر در بسیاری از مناطق جنگزدهی این کشور، قتلها اغلب گزارشناشده باقی مانده و هرگز وارد سوابق رسمی نمیشوند.
وحید مژده، تحلیلگر سیاسی در کابل، میگوید: «اکثر مناطق جنگزدهی افغانستان، بهویژه مناطقیکه حملات هواپیماهای بدون سرنشین بهطور منظم در آنها اتفاق میافتند، مورد بازدید خبرنگاران و فعالان قرار نمیگیرند. آنها بیش از حد خطرناک در نظر گرفته میشوند، مناطق مرده.»
ازسویدیگر، ثبت تلفات غیرنظامیان تنها از سال ۲۰۰۹ آغاز شده است؛ هشت سال پس از آغاز جنگ غرب در افغانستان. بههمین دلیل است که اکثریت عظیمی از قربانیان همچنان نامعلوم باقی خواهند ماند.
نویسنده:عمران فیروز
ترجمه: معصومه عرفانی/ اطلاعات روز
انتهای پیام
برای عضویت در کانال تلگرام شفقنا افغانستان لینک زیر را کلیک کنید:
https://telegram.me/shafaqnews