شفقناافغانستان– آیات فراوانی از قرآن کریم به اثبات معاد و چگونگی آن پرداخته است و یکی از حقایقی که از آیات الهی فهمیده میشود، جسمانی بودن معاد است. یعنی در آخرت ما علاوه بر نعمتها یا عذابهای روحی، نعمتها و عذابهای جسمانی نیز مواجه هستیم
معاد باوری یعنی اعتقاد به سرایی غیر از دنیا، جایگاهی که در آن انسانها نتیجه اعمال خویش را میبینند، نتیجهای که بازتاب اعمال آنهاست که به دلیل اعمال شایسته یا لذتبخش است و یا به سبب ارتکاب اعمال ناشایست، دردناک است. به هر جهت وجود نعمتها و لذات در آخرت و همین طور عذاب و مجازات در آن سرا را همگان پذیرفته و قبول کردهاند؛ اما پرسشی که مطرح میشود این است که این عذابها یا نعمتها جسمانی است یا تنها جنبه روحانی دارد؟ آیا شواهدی از قرآن وجود دارد که ما با توجه به آن آیات جسمانی بودن پاداش یا عذاب الهی را اثبات کنیم؟
در پاسخ به این پرسش چهار مطلب باید بیان شود، که به آن میپردازیم.
درک نعمت یا عذاب در قیامت
به گزارش شفقنا به نقل از رهروان ولایت انسان برای حس درد و رنج یا درک لذت نیاز به روح دارد. یعنی این روح است که پایه اولیه درک کردن موجودات می شود. اگر روحی وجود نداشته باشد حسی هم نخواهد بود. به علاوه آنکه برخی از درکها مختص روح است. مثل درک عشق و محبت، یا فهم رضایتمندی و خشنودی و… . از طرفی هم بزرگترین نعمت بهشتیان درک رضایتمندی الهی از آنان ذکر شده است: «وَعَدَ اللَّهُ الْمُؤْمِنِینَ وَالْمُؤْمِنَاتِ جَنَّاتٍ تَجْرِی مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِینَ فِیهَا وَمَسَاکِنَ طَیِّبَهً فِی جَنَّاتِ عَدْنٍ وَرِضْوَانٌ مِنَ اللَّهِ أَکْبَرُ ذَلِکَ هُوَ الْفَوْزُ الْعَظِیمُ [توبه/۷۲] خداوند به مردان و زنان با ایمان باغهائی از بهشت وعده داده که نهرها از زیر (درختان) آنها جاری هستند، جاودانه در آن خواهند ماند و مسکن های پاکیزه ای در بهشتهای عدن (نصیب آنها ساخته) و رضا (و خشنودی) خدا (از همه اینها) برتر است!، و پیروزی بزرگ همین است.» ولی اینکه در قیامت برخی از نعمتها یا عذابها جنبه روحی دارد، وجود عذاب و لذتهای جسمانی را نفی نمیکند. همانطور که در این آیه آمده خداوند ابتدا نعمتهایی جسمانی را ذکر کرده و سپس نعمت روحانی بهشتیان را متذکر شده است.
امکان معاد جسمانی در قرآن
اینکه بدن ما پس از نابودی در این دنیا، دوباره برای حیات اُخروی متولد و خلق شود؛ از ابتدا محل تردید و شک و شبهه بوده است. حتی مورد هجوم کافران نیز قرار گرفته و آن امری محال از طرف منکران قیامت شمرده شده است. آنها استخوانهایی پوسیده را بر باد میدادند و میگفتند چه کسی اینها را دوباره حیات میبخشد؟ قرآن شبهه آنان را مطرح و به آنان پاسخ داده است: « وَ ضَرَبَ لَنَا مَثَلًا وَ نَسِیَ خَلْقَهُ قَالَ مَنْ یُحْیِی الْعِظَامَ وَ هِیَ رَمِیمٌ قُلْ یُحْیِیهَا الَّذِی أَنْشَأَهَا أَوَّلَ مَرَّهٍ وَهُوَ بِکُلِّ خَلْقٍ عَلِیمٌ [یس/۷۸-۷۹] و براى ما مثلى آورد و آفرینش خود را فراموش کرد گفت چه کسى این استخوانها را که چنین پوسیده است زندگى مى بخشد بگو همان کسى که نخستین بار آن را پدید آورد و اوست که به هر [گونه] آفرینشى داناست». پس با توجه به این آیه برپایی معاد جسمانی برای خداوند شدنی و کاملاً امکانپذیر است.
انواع نعمتها و عذابهای جسمانی در قیامت
در آیاتی دیگر از قرآن خداوند انواع مختلفی از نعمتها و عذابهای جسمانی را مطرح کرده است. نعمتها و عذابهایی که در اصل بازتابی از اعمال جسم ماست و از این رو جسم، علاوه بر روح میزبان آن میشود. این مجازاتها یا پاداشهای اُخروی انواع مختلفی دارد. گاه بحث پوشش و لباس قیامت است که برای بهشتیان حریر و برای جهنمیان آتش ذکر شده است. گاه بحث خوراک و طعام است که برای بهشتیان مواردی مانند شیر یا عسل و برای جهنمیان زقوم ذکر شده، یا بحث نعمتهای کلی و اصل فضای جسمانی بهشت است که مواردی چون درختان و سایههایی دلچسب آمده و در عذاب جهنمیان فضایی تاریک و وحشت آفرین یاد شده است. به هر حال تمامی اینها جنبههای جسمانی بسزایی دارد که نمیتوان این اصرار الهی را بر جسمانی بودن معاد نادیده گرفت و آن را تمثیلی برشمرد.
نعمتها و عذابهای جسمانی در آیات الهی
در این بخش به برخی از آیات که جنبه جسمانی بودن عذاب و یا نعمتها را در آخرت ذکر میکند؛ میپردازیم:
« جَنَّاتُ عَدْنٍ یَدْخُلُونَهَا وَمَنْ صَلَحَ مِنْ آبَائِهِمْ وَأَزْوَاجِهِمْ وَذُرِّیَّاتِهِمْ وَالْمَلَائِکَهُ یَدْخُلُونَ عَلَیْهِمْ مِنْ کُلِّ بَابٍ [رعد/۲۲] بهشتهاى عدن که آنان با پدرانشان و همسرانشان و فرزندانشان که درستکارند در آن داخل مى شوند و فرشتگان از هر درى بر آنان در مىآیند.»
« إِنَّ اللَّهَ یُدْخِلُ الَّذِینَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ جَنَّاتٍ تَجْرِی مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ یُحَلَّوْنَ فِیهَا مِنْ أَسَاوِرَ مِنْ ذَهَبٍ وَلُؤْلُؤًا وَلِبَاسُهُمْ فِیهَا حَرِیرٌ [حج/۲۳] خدا کسانى را که ایمان آورده و کارهاى شایسته کرده اند در باغهایى که از زیر [درختان] آن نهرها روان است درمى آورد در آنجا با دستبندهایى از طلا و مروارید آراسته مى شوند و لباسشان در آنجا از پرنیان است.»
«فی سِدْرٍ مَخْضُودٍ وَ طَلْحٍ مَنْضُودٍ وَ ظِلٍّ مَمْدُودٍ وَ ماءٍ مَسْکُوبٍ وَ فاکِهَهٍ کَثیرَهٍ لا مَقْطُوعَهٍ وَ لا مَمْنُوعَهٍ [واقعه/۲۸-۳۳] در زیردرختان کُنار بىخار و درختهاى موز که میوههایش خوشه خوشه روى هم چیده است و سایههاى پایدار و آبى ریزان و میوههاى فراوان نه بریده و نه ممنوع.»
«أَذَلِکَ خَیْرٌ نُّزُلًا أَمْ شَجَرَهُ الزَّقُّومِ إِنَّا جَعَلْنَاهَا فِتْنَهً لِّلظَّالِمِینَ إِنَّهَا شَجَرَهٌ تَخْرُجُ فِی أَصْلِ الْجَحِیمِ طَلْعُهَا کَأَنَّهُ رُؤُوسُ الشَّیَاطِینِ فَإِنَّهُمْ لَآکِلُونَ مِنْهَا فَمَالِؤُونَ مِنْهَا الْبُطُونَ ثُمَّ إِنَّ لَهُمْ عَلَیْهَا لَشَوْبًا مِّنْ حَمِیمٍ ثُمَّ إِنَّ مَرْجِعَهُمْ لَإِلَى الْجَحِیمِ [صافات/۶۲- ۶۸] آیا این (نعمتهای جاویدان بهشت) بهتر است یا درخت (نفرت انگیز) زقوم؟! ما آن را مایه درد و رنج ظالمان قرار دادیم. درختی است که از قعر جهنم میروید! شکوفه آن مانند کله های شیاطین است. آنها (مجرمان) از آن می خورند و شکم خود را از آن پر می کنند. سپس روی آن آب داغ متعفنی می نوشند. سپس بازگشت آنها به سوی جهنم است.»
سخن آخر
با توجه به آیات قرآن که به بهشت و جهنم پرداخته است، قیامت و معاد جسمانی است و در آنجا انواع و اقسام نعمتها یا عذابهای جسمانی وجود دارد؛ ولی فهم و درک چگونگی آن به طور کامل برای ما مقدور نیست. به هر ترتیب کلیاتی که فهمیده میشود، جسمانی بودن آخرت را مورد تأیید قرار داده است.
انتهای پیام
www.af.shafaqna.com