شفقنا افغانستان-“نبرد میان نیروهای کرد و عناصر وابسته به گروه داعش جنگ بر سر هویت و کنترل مناطق بوده و قابل توجه آنکه جنگجویان کرد سوری وابسته به یگان های مدافع خلق زودتر از نیروهای پیشمرگ اقلیم کردستان عراق، خود را به منطقه سنجار، سکونتگاه تاریخی ایزدیان رسانده و مهم تر از آن اینکه برای نخستین بار در تاریخ، جنگجویان کرد از مناطق کردنشین کشورهای مختلف در نبردی که برخی از کردها آن را نبرد افتخار و عزت نامیدند، در یک خندق و در کنار هم به جنگ پرداختند، این چنین بود که جنگ باعث افزایش جریان هویت قومی کردها در منطقه ای شده که نزدیک به 100 سال پیش توافقنامه سایکس – پیکو آن را در مرزهایی جغرافیایی محبوس کرده که گروه داعش پیش از خود کردها برای از بین بردن آن دست به کار شده است.”
به گزارش سرویس ترجمه “شفقنا”، “خورشید دلی”، تحلیلگر سیاسی سوری و مدیر پیشین دفتر شبکه خبری “العالم” در “دمشق” در مقاله ای تحلیلی که تحت عنوان “کردها و گروه داعش، جنگ های هویت و کنترل” روی پایگاه اینترنتی شبکه خبری “الجزیره” قرار گرفته، با اشاره به تحولات اخیر عراق از جمله تسلط عناصر وابسته به گروه تروریستی “داعش” بر مناطق زیادی در شمال و غرب این کشور، استقرار نیروهای پیشمرگ اقلیم کردستان در تمامی مناطق مورد مناقشه با دولت مرکزی و در گرفتن درگیری های شدید میان آنها در نتیجه حمله عناصر “داعش” به مناطقی از قبیل “سنجار”، تاکید کرده که در این جنگ علاوه بر اینکه دو طرف در تلاش هستند کنترل مناطق مختلفی را در دست بگیرند، کردها به دنبال تحکیم هویت قومی خود نیز می باشند، جایی که در مقاله خود آورده است:
«آن گونه که برخی ها تصور می کنند، جنگ میان گروه “داعش” یا همان “دولت اسلامی” و کردها با تسلط عناصر وابسته به گروه مذکور بر شهر “الموصل”، مرکز استان “نینوی” و پس از آن پیشروی به سوی شهر “اربیل”، پایتخت اقلیم کردستان عراق شروع نشده، بلکه این درگیری بیش از یک سال پیش از آن و به دنبال تلاش “داعش” برای پیشروی در مناطق کردنشین واقع در شمال شرق سوریه و تسلط بر شهر “راس العین” یا همان “سری کانی” در نزدیکی مرزهای ترکیه آغاز شد، جایی که در آن هنگام این گروه با مقاومت شدید جنگجویان کرد وابسته به “یگان های مدافع خلق” (YPG) روبرو شد.
با این حال، مسئله تازه در این رابطه همان آماده باش کشورهای غربی برای دفاع از اقلیم کردستان عراق می باشد که به احتمال زیاد تنها موفقیت آمریکا در عراق پس از حمله به این کشور در سال 2003 میلادی به شمار می آید، جایی که دفاع از اقلیم کردستان، راه برون رفت آمریکا از مشکل راهبردی و اخلاقی خود در عراق در زمینه رویارویی با پیشروی گروه “داعش” و کشتار و ویرانی همراه آن به نظر می رسد و این در حالی است که جنگ کنونی به نبردهای تعقیب و گریزی با هدف تسلط بر مناطق دارای همپوشانی نژادی، مذهبی و قومی که در اصل حاوی منابع نفت و آب و گنج های تاریخی نیز هستند، تبدیل شده است.
“جنگ هایی برای تسلط”
پس از آنکه عناصر وابسته به گروه “داعش” شهر “الموصل” را به کنترل خود درآوردند، نیروهای پیشمرگ کرد نیز به سرعت بر شهر “کرکوک” تسلط پیدا کرده و رهبری اقلیم کردستان عراق نیز اعلام کرد که ماده 140 از قانون اساسی این کشور که مربوط به سرنوشت مناطق مورد مناقشه دولت اقلیم و دولت مرکزی از جمله استان نفت خیز “کرکوک” می باشد، عملا به اجرا درآمده است، با این حال در آن هنگام “نوری المالکی”، نخست وزیر وقت عراق، کردها را به توطئه با گروه “داعش” در شهر “الموصل” جهت تجزیه این کشور متهم کرد.
تنها چند هفته از این مسئله گذشته بود که عناصر وابسته به گروه “داعش” در حال پیشروی به سوی شهر “اربیل” بودند و استحکامات نیروهای پیشمرگ در مناطقی از قبیل “مخمور”، “سنجار” و “زمار” نیز فرو می ریختند، این در حالی است که پیشروی گروه “داعش” برای خود اقلیم کردستان عراق و سراسر جهان شوک آور بود به ویژه آنکه این پیشروی با ارتکاب جنایت های فجیعی در حق “ایزدیان” و سایر اقلیت های کهن عراق از قبیل “آشوریان”، “صابئین مندائی” و “شبک” همراه شد.
در همین راستا، رهبری اقلیم کردستان عراق که درگیر اختلافات روزافزون با دولت مرکزی این کشور و نبرد دستیابی به استقلال بود، راهی جز انتقال از حالت دفاع از اقلیم و عدم دخالت نظامی در خارج از آن به حالت حمله و هجوم نداشت، چرا که به دنبال پیشروی گسترده عناصر وابسته به گروه “داعش”، اقلیم کردستان در معرض تهدید قرار گرفته و در نتیجه وارد جنگی زمینی با این گروه شد که آن را همچون نبرد دفاع از جهان و مبارزه با تروریسم نشان داده و از کشورهای غربی درخواست کمک فوری کرد، کشورهایی که به نوبه خود به سرعت به درخواست مسئولان اقلیم کردستان پاسخ مثبت داده و سلاح های پیشرفته ای در اختیار نیروهای پیشمرگ کرد قرار دادند، آمریکا نیز پس از آنکه هنگام عقب نشینی از خاک عراق گفته بود که دیگر به این کشور باز نمی گردد، بار دیگر دست به عملیات نظامی در خاک عراق زده و حملاتی هوایی بر علیه گروه “داعش” انجام داد.
بر روی زمین، نبرد میان نیروهای کرد و عناصر وابسته به گروه “داعش” همچون جنگ بر سر هویت و کنترل مناطق بود و قابل توجه آنکه جنگجویان کرد سوری وابسته به “یگان های مدافع خلق” زودتر از نیروهای پیشمرگ اقلیم کردستان عراق، خود را به منطقه “سنجار” در استان “نینوی”، سکونتگاه تاریخی “ایزدیان” رسانده و مهم تر از آن، اینکه برای نخستین بار در تاریخ، جنگجویان کرد از مناطق کردنشین کشورهای عراق، سوریه، ایران و ترکیه در خاک “سنجار”، در یک خندق و در کنار هم به جنگ پرداختند، آن هم در نبردی که برخی از کردها آن را نبرد افتخار و عزت نامیدند.
این چنین بود که جنگ باعث افزایش جریان هویت قومی کردها در منطقه ای جغرافیایی شده که نزدیک به 100 سال پیش توافقنامه “سایکس – پیکو” (توافق مخفیانه بریتانیا و فرانسه در سال 1916 میلادی و طی جنگ جهانی اول جهت تجزیه امپراتوری عثمانی که به تقسیم سوریه، عراق، لبنان و فلسطین میان این دو کشور منجر شد) آن را در مرزهایی جغرافیایی محبوس کرده که گروه “داعش” پیش از خود کردها برای از بین بردن آن دست به کار شده است.
شاید دولتمردان اقلیم کردستان عراق در ابتدا بر این باور بودند که آنچه روی داده یک توطئه منطقه ای برای از بین بردن رویاهای این اقلیم جهت دستیابی به استقلال بوده، اما آنها خیلی زود خود را در شرایط جدیدی یافتند که گروه “داعش” آن را به وجود آورد، جایی که تسلط عناصر وابسته به این گروه بر شهر “الموصل” معادله سیاسی جدیدی در “بغداد” به دنبال داشت که به کنار رفتن “نوری المالکی” و روی کار آمدن “حیدر العبادی” به عنوان نخست وزیر جدید عراق و حمایت جامعه بین الملل، کشورهای عربی و ایران از وی منجر شد، مسئله ای که پل های ارتباطی سیاسی میان دولت اقلیم کردستان و دولت مرکزی عراق را بار دیگر برقرار ساخت، آن هم به این دلیل که مبارزه با گروه “داعش” به عنوان تهدیدی برای هر دو طرف، در اولویت قرار دارد.
پس از آنکه عناصر وابسته به گروه “داعش” بیشتر مناطق واقع در دشت “نینوی”، شهرستان “سنجار”، بخش “زمار” و سد “الموصل” در استان “نینوی” و همچنین شهر “جلولاء” در استان “دیالی” را به کنترل خود درآوردند، همکاری میان اقلیم کردستان، دولت مرکزی عراق و دولت آمریکا به معنای “ساعت صفر” برای نیروهای پیشمرگ کرد جهت متوقف ساختن پیشروی های این گروه در جبهه های درگیری در دشت “نینوى” و استان های “دیالى”، “کرکوک”، و “صلاح الدین” بود، جایی که نیروهای پیشمرگ با حمایت هوایی جنگنده های آمریکایی و عراقی، کنترل بیشتر مناطق مذکور را بار دیگر در دست گرفتند و جنگ زمینی میان آنها و عناصر “داعش” نیز به نبردهای تعقیب و گریز از منطقه ای به منطقه ای دیگر تبدیل شد.
“حمایت کشورهای غربی از کردها”
در حال حاضر بسیاری از تحلیلگران در مورد راز عجله و شتاب کشورهای غربی و به ویژه آمریکا در کمک رسانی به اقلیم کردستان عراق در رویارویی با گروه “داعش” در مقابل تعلل “واشنگتن” در پاسخ گویی به درخواست های مشابه دولت مرکزی عراق هنگام تسلط این گروه بر شهر “الموصل” و تهدید آن به پیشروی به سوی “بغداد”، پرسش های زیادی را مطرح می کنند.
در واقع، دستور “باراک اوباما”، رئیس جمهوری آمریکا مبنی بر انجام حملات هوایی بر علیه گروه “داعش”، حمایت بریتانیا، فرانسه و آلمان از اقلیم کردستان عراق و تصمیم کشورهای اروپایی برای اعطای تسلیحات پیشرفته به نیروهای این اقلیم را در پی داشته و پیش از آن نیز شورای امنیت سازمان ملل متحد قطعنامه شماره 2170 را برای مبارزه با تروریسم گروه “داعش” تصویب کرده بود.
هر چند که دخالت کشورهای غربی در عراق با شعارهای بشردوستانه و اخلاقی از قبیل دفاع از اقلیت های مذهبی و نژادی و مبارزه با تروریسم و خطر گروه های تکفیری صورت گرفت، اما “باراک اوباما” به صراحت اعلام کرد که هدف از حملات هوایی آمریکا، حمایت از منافع این کشور می باشد و با وجود آنکه وی ماهیت این منافع را مشخص نکرد، اما روشن است که حمایت از منافع نفتی و سرمایه گذاری های هنگفت شرکت های نفتی آمریکایی از قبیل “اکسون موبیل” و “شیفرون” در اقلیم کردستان عراق که صادرات نفت به خارج را آغاز کرده و برای افزایش بی سابقه تولید نفت طی سال های آینده برنامه ریزی می کند و همچنین محافظت از حضور نظامی آمریکا در این اقلیم که بر اساس برخی گزارش های رسانه ای چندین هزار نیروی این کشور در “اربیل” مستقر هستند، از اصلی ترین اهداف این حملات هوایی می باشند.
در سطح سیاسی نیز دخالت نظامی آمریکا در عراق یک مسیر دیپلماتیک برای ترسیم نقشه سیاسی جدیدی در این کشور پس از کنار رفتن “نوری المالکی” ایجاد کرده و احتمال دارد سرآغاز همکاری آمریکا با برخی کشورهای منطقه در رابطه با آینده سیاسی عراق باشد.
در مجموع می توان گفت که دخالت نظامی آمریکا در عراق پیامدهای مثبتی برای نیروهای پیشمرگ کرد به دنبال داشته که برخی از آنها عبارتند از:
1- فراهم کردن پشتیبانی هوایی برای نیروهای پیشمرگ جهت انجام حملات زمینی بر علیه عناصر وابسته به گروه “داعش”.
2- بالا بردن روحیه نیروهای کرد به ویژه آنکه روحیه آنها در ابتدا و پس از تسلط عناصر وابسته به گروه “داعش” بر مناطق گسترده ای از شهرستان “سنجار” آن هم طی تنها دو روز، به شدت پایین آمده بود.
3- مجهز کردن نیروهای پیشمرگ کرد به مقادیر مناسبی از سلاح های پیشرفته آن هم در حالی که دولت مرکزی عراق طی سال های گذشته همواره از چنین کاری جلوگیری کرده بود.
4- ایجاد نوعی همبستگی بین المللی با اقلیم کردستان عراق و حمایت از این اقلیم در جنگ بر علیه گروه “داعش” به ویژه آنکه عناصر وابسته به این گروه دست به جنایت های فجیع و کشتارهای دسته جمعی بر علیه کردها و به خصوص “ایزدیان” زده اند.
5- تمامی مسائل مذکور نشان دادند که برخلاف رابطه همیشگی میان کردها و جهان غرب که بر اساس آن، غربی ها تنها از یک زاویه امنیتی و موقت با کردها تعامل داشته و آنها را به چشم یک ملت و قومیت دارای حقوق و مناسب برای ایجاد منافع مشترک نگاه نمی کردند، در حال حاضر در کشورهای غربی لابی قدرتمندی در حمایت از کردها به وجود آمده است.
“پیامدهای جنگ”
بدون شک دخالت نظامی کشورهای غربی به همراه عملیات نیروهای پیشمرگ کرد مانع از پیشروی عناصر وابسته به گروه “داعش” در عراق شده و نبرد میان آنها را به مرحله جدیدی برده است که مهم ترین شاخصه های آن، جلوگیری از پیشروی “داعش”، وارد کردن ضرباتی کشنده به این گروه و ایجاد شرایط لازم برای دستیابی به اهدافی سیاسی در رابطه با چیدمان صحنه سیاسی عراق می باشد به گونه ای که نوعی تعادل میان اهل تشیع و اهل تسنن در زمینه حکمرانی برقرار گردد و اختلافات گسترده میان دولت مرکزی عراق و دولت اقلیم کردستان نیز که در دوران نخست وزیری “نوری المالکی” رو به افزایش نهاده بود، بار دیگر بر اساس مکانیزم های قانون اساسی حل وفصل شود.
در واقع می توان گفت که گروه “داعش” در نتیجه تسلط بر مناطق گسترده ای از خاک عراق و سوریه و برپایی شبه کشوری از شهرک “منبج” در استان “حلب” در نزدیکی مرزهای میان سوریه و ترکیه تا اطراف شهر “بغداد” که پایتختی بسیار مهم برای کشورهای عرب حوزه خلیج (فارس) و ایران به شمار می آید، در دام گستردگی جغرافیایی خود افتاده است.
در کنار افتادن در دام گستردگی جغرافیایی، مسئله توافق سیاسی در عراق نیز راه را بر روی فرآیند سیاسی در این کشور باز کرد و در نتیجه، اهمیت بعد اجتماعی که گروه “داعش” در گفتمان سیاسی خود بر علیه دولت “نوری المالکی” بدان تکیه می کرد، رو به کاهش نهاده است.
این در حالی است که بسیاری از تحلیلگران این مسئله را دور از ذهن نمی دانند که هدف آمریکا از دخالت نظامی اخیر در عراق این باشد که ضربه ای بر نفوذ ایران در این کشور وارد کند و در کنار این ضربه، پل ارتباطی جدیدی با دولت مرکزی عراق و دولت اقلیم کردستان نیز برقرار سازد که از طریق آن علاوه بر از بین بردن گروه “داعش” در این کشور، شرایط لازم برای در پیش گرفتن سیاستی متفاوت از سوی دولتمردان “بغداد” در قبال بحران سوریه فراهم کند.
ضمن تاکید بر این مسئله که نابودی گروه “داعش” در عراق آن هم پس از پیشروی های گسترده این گروه و دستیابی به توان نظامی و تجربیات جنگی زیاد، بسیار سخت می باشد اما روشن است که پیروزی های برق آسای “داعش”، جهان را نسبت به خطر این گروه، لزوم تحرک بر علیه آن و پایان دادن به روند صعودی اش در عراق آگاه ساخته و تمامی این مسائل نیز بدان معنی هستند که “داعش” هم اکنون یک گزینه بیشتر پیش روی خود نمی بیند که آن نیز حرکت عناصر مسلح این گروه به سوی شمال یعنی خاک سوریه می باشد.
در پایان باید گفت که تسلط عناصر وابسته به گروه “داعش” بر شهرک “دابق” در شمال استان “حلب” و تشدید نبردهای آنها در مناطق شمالی و شرقی سوریه یعنی در استان های “حلب”، “الرقه” و “دیر الزور”، چیزی جز آغاز فصل مهاجرت این گروه از شمال عراق به سوریه نمی باشد و این در حالی است که تحولات اخیر برای اقلیم کردستان عراق یک داستان موفقیت دیگر، راهی برای تحمیل شرایط بیشتر بر دولت مرکزی این کشور و یا حتى گذرگاهی به سوی استقلال به شمار می آید.»
ترجمه از “شفقنا”
انتهای پیام
www.afghanistan.shafaqna.com