خبرگزاری شیعیان افغانستان(شفقنا افغانستان)
حجت الاسلام والمسلمین دکتر احمدعلی نیازی در گفت و گوی اختصاصی با خبرنگار شفقنا افغانستان، وجود خاستگاههای تخاصم در درون جامعه، جهل و ناآگاهی و فقر اقتصادی را عوامل آسیب زا برای همزیستی مسالمت آمیز در جامعه افغانستان عنوان کرد.
مفهوم همزیستی مسالمت آمیز
این پژوهشگر علوم اسلامی مقصود خود را از همزیستی مسالمت آمیز، به رسمیت شناختن حقوق دینی، اجتماعی و سیاسی پیروان مذاهب دیگر، در قلمرو یک سرزمین و احترام به عقاید و آرای دیگران و پرهیز از توهین، تحقیر و دست یازیدن به خشونت دانست. سپس افزود: امروزه زندگی مسالمت آمیز برخوردار از مبناهایی حقوقی است که مورد پذیرش میثاقهای بین المللی قرار گرفته اند. مهمترين واژه اي که در زبان عربي معادل کلمه ي «همزيستي مسالمت آميز» به کار می رود واژه ي «التعايش السلمي» است و در زبان انگليسي عنوان«Peaceful coexistence.» برای بیان آن مفهوم استفاده می شود.
مبانی همزيستي مسالمت آميز
حجت الاسلام و المسلمین نیازی گفت: در اسلام زندگی مسالمت آمیز بین همه مسلمانان بر مبنای اخوت دینی به سبب اشتراک در اصول، مبانی، اهداف و منافع، یک امر مسلم و مورد قبول است؛ بلکه می توان گفت: فراتر از پیروان یک کیش و مذهب، گستره اصل زندگی مسالمت آمیز، شامل پیروان ملل و مذاهب دیگر نیز می شود. اسلام برای کسانی که در قلمرو جامعه اسلامی و در بین مسلمانان زندگی می کنند و دست به توطئه و تخریب نمی زنند، حقوق انسانی و شهروندی قائل است. شریعت جاودانه اسلام، مصونیت کامل جان، مال و ناموس و حق بهره مندی از مزایای جامعه اسلامی را برای اقلیتهای دینی به رسمیت می شناسد و سایر تفاوتها نظیر اختلاف در زبان، رنگ و قومیت اصلاً در اسلام مطرح نمی شود. ملاک عام برای حرمت نهادن در گام نخست، انسانیت و در گام بعدی برای برخورداری از برخی حقوق(مانند: حق داشتن مناصب مهم قضایی و سیاسی)، ملاک اعتقادی و همکیشی مورد قبول اسلام است. با وجود این تأکید و اهتمام اسلام به همزیستی مسالمت آمیز، بسیاری از جوامع اسلامی دچار مشکلند و از این ناحیه آسیبهایی را متحمل می شوند. در افغانستان نیز با وجود همزیستی طوائف، مذاهب و قومیتهای مختلف، آسیبهایی مطرح است که به تسالم و تعاون و همکاری ضربه می زند.
عوامل آسیب زا برای همزیستی مسالمت آمیز در جامعه افغانستان
دکتر نیازی نخستین عامل آسیب زا و ضربه زننده به همزیستی مسالمت آمیز را وجود خاستگاههای تخاصم در درون خود جامعه افغانستان برشمرد و اظهار کرد: متاسفانه جامعه افغانستان علی رغم زندگی مسالمت آمیزی که مردم مایلند داشته باشند، در اثر نفوذ و تهاجم بیگانگان و دشمنان مردم افغانستان، دچار نزاع و تفرقه و اختلاف بوده است، این یک واقعیت انکارناپذیر است که در حال حاضر در جامعه افغانستان اقوام و مذاهب مختلفی وجود دارند؛ وجود اقوام و مذاهب مختلف امری طبیعی است؛ اما ایجاد درگیری و تنش مسئله ای تحمیلی است که زمینه های آن در افغانستان وجود داشته است؛ اما این زمینه ها بر اثر تحریک خارجی به فعلیت رسیده و به جنگ، نزاع و درگیریهایی در افغانستان منجر شده است.
البته این بدین معنا نیست که جنگهای شدید مذهبی در افغانستان وجود داشته است، در افغانستان مردم اعم از شیعه و سنی، اقوام، مذاهب و زبانهای مختلف در برابر بیگانگان موضع واحد داشته اند. برای مثال: در برابر تجاوز انگلیس در حدود یک قرن پیش همه مردم افغانستان موضع واحد داشته و برای قطع استعمار انگلیس جهاد کردند یا وقتی که کشور اسلامی افغانستان از طرف شوروی مورد تجاوز و اشغال قرار گرفت، همه متحد شدند و جنگیدند. بنابر این می بینیم که اصل درگیری نبوده است، بلکه اصل زندگی مسالمت آمیز و همکاری بوده است.
اما بر اثر نبود یک حکومت مقتدر، زمینه نفوذ عوامل فرصت طلب بیرونی و طمع برخی قدرتهای منطقه ای و فرامنطقه ای باعث ایجاد برخی اختلافات شده است. پس یکی از چالشها وجود جنگها و درگیریهایی است که متاسفانه در افغانستان رخ داده است.
وی افزود: عامل دوم، بحث جهل و ناآگاهی مردم است؛ عمده مردم افغانستان آگاهی درستی نسبت به مسائل دینی، سیاسی و اجتماعی ندارند. اکثریت مردم افغانستان از تحصیلات عالی محروم بوده و بسیاری از آنها بیسوادند؛ بنابر این، جهل مردم سبب می شود که عده ای به راحتی بتوانند از این ناآگاهی سوء استفاده کنند. عامل سوم هم، فقر است که باعث می شود مردم تسلیم بسیاری از فشارهای کشورهای منطقه ای و فرامنطقه ای شوند و تعدادی از مردم افغانستان تحت نفوذ آنان قرار بگیرند و برای منافع آنها کار نمایند. همه این عوامل سبب مختل شدن همزیستی مسالمت آمیز جامعه افغانستان می شوند.
راهکارهای مقابله با عوامل آسیب زای همزیستی مسالمت آمیز
حجت الاسلام والمسلمین دکتر نیازی راهکار مقابله با این چالشها را توسعه آموزش عمومی، عقلانیت و مقابله با افراطیت مذهبی دانست و تشریح کرد:
یکی از مشکلات موجود در افغانستان که زمینه ساز مسائل متعددی است، نبودن زیربنای آموزش درست در کشور است. در سالهای اخیر توسعه آموزش در کشور مشاهده می شود؛ اما این آموزشها هم از نظر کمی فراگیر نیستند و بسیاری از مردم دسترسی به آموزش ابتدایی و متوسطه ندارند و هم از نظر کیفی بسیار نامطلوبند؛ آموزش نادرست سبب می شود تا همچنان مردم در جهالت باقی بمانند، همچنین نبودن نیروی آگاه و متخصص سبب فقر اقتصادی بیشتر شده و از نظر همزیستی مسالمت آمیز نیز یک مانع بزرگ به حساب می آید. وقتی که مردم آگاهی و تحلیل درست از دین، منافع ملی و انتظارات متقابل از جامعه و دولت و… نداشته باشند، سبب می شود تا به راحتی مورد تحریک عوامل فرصت طلب قرار گیرند.
عقلانیت، راه مقابله با افراطیت مذهبی
دکتر نیازی افراطیت مذهبی را چالش عمده در امروز افغانستان و منطقه برشمرد و گفت: امروز در افغانستان افراطیون مذهبی در بین مردم نفوذ کرده و روز به روز اندیشه های افراطی در حال گسترش است. وقتی صحبت از نفوذ بیگانگان می شود، شاید تصور شود که فقط کشورهای غربی نفوذ می کنند که البته این مسئله وجود دارد و بخش عمده ای از مواجه شدن افغانستان با مشکلات اساسی بر می گردد به همین نفوذ غربیها و ابرقدرتهای بین المللی در طول دورانهای مختلف، اما مبحث نفوذ افراطیت مسئله ای به مراتب مهمتر و قابل توجه می باشد.
افراطیت در سایه جهل به وجود می آید. حضرت علی علیه السلام می فرمایند: «جهل سبب افراط و تفریط می شود». افراطیها به جای اینکه از راه مسالمت آمیز عقاید و باورهای خود را مطرح سازند، وقتی با مخالفت و مقابله روبه رو می شوند و یا تصور می کنند که از راه مسالمت آمیز بیان عقایدشان ممکن نیست، دست به چند کار می زنند: اول اینکه از نظر تئوری دیگران را تکفیر می کنند؛ که نفوذ تکفیریها در افغانستان در سایه گروههای مختلف وجود دارد که همه آگاهی دارند که این گروهها از سوی برخی کشورهای بیرونی تقویت مالی، فکری و سازماندهی می شوند. دوم اینکه از نظر عملی دست به ترور و خشونت می زنند تا آرامش فکری و اجتماعی جامعه افغانستان را به هم بزنند.
اهکار مبارزه با افراطیت بازگشت به عقلانیت است. عقلانیتی که مورد تایید اسلام باشد؛ آیات فراوان قرآن وجود دارد که انسان را دعوت به تعقل و تدبر می نمایند. بنابر این اگر ما بخواهیم درست تعقل و تدبر نماییم و فهم صحیحی از اسلام داشته باشیم، هیچ گاه دیگران را تکفیر نمی کنیم؛ زیرا همه مسلمانان دارای مبانی مشترک هستند و جامعه اسلامی می تواند براساس مبانی مشترک دست به اجتهاد زند و وقتی اختلافات در چارچوب اجتهاد باشد، هرگز از دایره اسلام خارج نیست. این روش و سیره همه عالمان دین بوده اقدام به تکفیر نمی کردند؛ اما افراطیون براساس مبنا قراردادن عقاید برخی از مروجین افراطیت، به راحتی دست به تکفیر دیگران می زنند.
وجود افراطی گری هم در بین اهل سنت و هم در بین شیعیان
پس یک چالش عمده مذهبی بحث افراطیت است که البته ممکن است این افراطیت در بین شیعیان نیز وجود داشته باشد؛ یعنی ما باید خودمان را نیز آسیب شناسی کنیم. در بین شیعیان نیز برخی جریانات وجود دارند که سبب ایجاد تنش می شوند. درست است که ما باید مراسم مذهبی و عزاداریهای خود را انجام دهیم، اما انجام مراسمات دینی ما نباید به گونه ای باشد که به پیروان مذاهب دیگر توهین شود یا فرم اجرا به گونه ای باشد که ایجاد نفرت در مذاهب دیگر نماید.
بسیاری از تندرویهای مذاهب(ممکن است این مذاهب شیعه یا سنی و یا فرقه های دیگر مانند صوفیه و … باشد) زمینه جذب جوانان در گروههای افراطی و تکفیری را فراهم می آورد؛ بنابراین ما باید با رفتار عاقلانه خود افراطی سازی نکنیم و زمینه جذب جوانان در گروههای افراطی تکفیری را فراهم نسازیم، بلکه باید اعتدال و میانه روی داشته باشیم و بحث امت وسط را رعایت کنیم.
با حفظ مبانی مشترک، اجتهاد و با درک موقعیت زمانی و مکانی هم می توانیم به احکام اسلامی عمل کرده و ملتزم به باورهای دینی خود باشیم و هم یک جامعه مسالمت آمیز و آرام داشته باشیم. پس راه برون رفت از افراط، احتیاط، اعتدال و احترام به باورها و ارزشهای کسانی است که ما اعتقادات و باورهای آنان را نمی پذیریم.
البته مواردی که عرض کردم در یک نگاه خوش بینانه نسبت به تکفیریهاست که آنها مسئله مبانی مشترک و اجتهاد به عنوان گریز از تکفیر یکدیگر و احترام متقابل به عقاید یکدیگر درک نمی کنند، بلکه واقعیت این است که در بسیاری اوقات گروههای تکفیری آلت دست دشمنان اسلام بوده و بسیاری از آنان فریب خوردگان سازمانهای اطلاعاتی و استخباراتی کشورهای منطقه ای و فرامنطقه ای برای دشمنی با ملت و جامعه ما می باشند.
انتهای پیام
www.afghanistan.shafaqna.com