شفقنا افغانستان- یکی از بزرگ ترین مشکلات و نگرانی ها در میان جامعه اسلامی، تفرقه و برخی اختلافات میان پیروان دو مذهبِ تشیع و تسنن است. این اختلافات در حوزه های مختلف اجتماعی، سیاسی، فرهنگی در کشورهای اسلامی منجر به بروزمشکلاتی شده است. با توجه به رشد کمی و کیفی علوم اسلامی و رشد مراکز دین پژوهی، علما و آگاهان مذاهب اسلامی ریشه های این اختلافات را در چه مسایلی می دانند؟ جامعه روحانیت و قشر آگاه، چه پاسخ و راهکاری برای این چالش دارند؟
احمدعلی طاهری، استاد حوزه علمیه، محقق و پژوهشگر مذاهب اسلامی و نویسنده کتابهایی چون رجعت یا حیات دوباره، خلفای پیامبر اعظم (ص)، وضوی پیامبر اعظم (ص)، نماز پیامبر اعظم (ص)، حضرت مهدی (ع) در روایات شیعه و سنی (پاسخ به شبهات) در گفتگو با شفقنا این مسایل را به بررسی گرفته است.
متن گفت و گوی شفقنا با حجت الاسلام و المسلمین طاهری را در زیر می خوانید:
شفقنا: لطفا در رابطه با فعالیت ها و پژوهش هایی که در زمینه ی آشنایی با مذاهب اسلامی داشته اید برای خوانندگان مطالبی را بیان نمایید.
طاهری: بنده تقریبا از سال های 1379 بعد از پایان یک دوره درس خارج در حوزه علمیه قم، وارد مسایل آشنایی با مذاهب اسلامی شدم و با توجه به اهمیت و حساسیت این مباحث، به این فکر افتادم که منشاء اختلاف مسلمانان و عوامل وحدت مسلمانان چیست؟ در واقع یکی از مسایلی که هر مسلمان متعهد را رنج می دهد این اختلافات است و بنابراین در صدد شدم که کاری انجام بدهم و شروع به تحقیقات نمودم.
اولین کتابی که نوشتم، یک کار مقارن میان منابع اهل تشیع و تسنن هست و به مساله اختلافی-اعتقادی میان برادران اهل شیعه و سنی پرداخته شده به نام «رجعت یا حیات دوباره» هست. در کتاب دوم با نام خلفای پیامبر اعظم (ص)، اینجانب با استفاده از روایاتی که در منابع اهل سنت وجود دارد یعنی بیشتر از 270 روایت و اسناد مختلف را مطالعه نموده و چگونگی تفسیر این روایات از سوی برادران اهل سنت را مورد مطالعه قرار دادم.
در سال 1384 وقتی که به مکه مشرّف شدم و در بازگشت در مدینه، مساله ای مشاهده کردم که برایم سوالی ایجاد کرد. بنده شاهد بودم که در مسجدالنبی، مسلمانان بیش از 10 نوع اختلاف در حرکات ظاهری شان دارند و سوالی در ذهنم ایجاد شد که وقتی در یک مسجد که پیامبر اکرم (ص)، فقط در یک صورت نماز خواندند حال چرا مسلمانان دچار اختلاف شده اند؟ در همین راستا، دو کتاب با عنوان های «وضوی پیامبر اعظم (ص)» و «نماز پیامبر اعظم (ص)» نوشتم و در تمامی این کتب تلاش شده که از منابع معتبر اهل سنت استفاده شود و اگر از منابع شیعه نیز استفاده شده، بیشتر به عنوان موید بوده است.
در سال های اخیر نیز کتابی از یکی از نویسندگان وهابی نوشته شد با این موضوع که شبهه حضرت مهدی(عج) از دیدگاه اهل سنت و تشیع، ربطی به حضرت مهدی شیعیان ندارد و این کتاب با تیراژ بسیار بالا و به زبان های مختلف ترجمه شده و به طور رایگان در اختیار زائرین در عربستان قرار گرفت. وقتی که این کتاب بدست من رسید و پس از مطالعه آن، در پاسخ به این شبهات، کتابی را با عنوان «حضرت مهدی (ع) در روایات شیعه و سنی» نوشتم که پاسخی به این سوالات است. فعلا هم مشغول تحقیق و تدریس در یکی از حوزه های علمیه هستم.
* با درنظرداشت کارهای ارزشمند تحقیقاتی که انجام داده اید، لطفا بفرمایید که منشا اختلافات مسلمانان راچگونه درک کرده اید؟
طاهری: زمانی که در مدینه در رابطه با اختلاف میان مسلمانان از یکی از علمای اهل سنت سوال کردم که اگر یک غیرمسلمان از من و شما به عنوان دو روحانی و عالم دین سوال کند که کدام یک از نمازهای ما مطابق با نماز پیامبر اعظم است چه می گوییم، ایشان جواب دادند که متاسفانه پس از رحلت پیامبر، مسلمانان گرفتار فتنه شدند. نقل حدیث، کتابت روایات به گونه متعدد از سوی پیروان آن حضرت انجام شد، اگر کسی یک روایت از رسول اکرم (ص) نقل می کرد دیگران به آن عمل می کردند و این یک امتیاز محسوب می شد، بنابراین دیگران هم با این طرز تفکر که از قافلۀ نقل روایت عقب نمانند دست به نقل روایات بی اساس زدند.
در زمان بعد از رحلت پیامبر از این نقل حدیث و کتابت روایت به شدت جلوگیری شد. اولین کتاب حدیثی اهل سنت کتاب در سال 148 هجری قمری نوشته شد و پس از آن در حدود یک قرن، نوشتن این حدیث ها ممنوع شد. پس از آن وقتی که قرار بر جمع آوری احادیث شد چون منبع مکتوبی وجود داشت مجبور به رجوع از شنیده های صحابه شده و نقل قول ها منجر به تضاد در برخی موارد گردید.
در مجموع، اختلاف مسلمانان جزو اختلافات صغروی ست. اختلاف در نبوت، توحید و اصول دین نیست. مثلا آیا در زمان حضرت پیامبر چنین روایتی صادر شده یا نه؟ این موارد اختلاف است. در مقام راه حل نیز می بایست علمای دو مذهب، تامل کنند که یک بازبینی اساسی و تجدید نظر در مواردی که مورد اختلافی با توجه به منابع و اسناد موثق انجام گیرد. می توان گفت که در این صورت، بسیاری از اختلافات حل خواهد شد و این یک مساله ی مبارک خواهد بود.
من بر این باور هستم که ما علمای اهل سنت و تشیع، باید قطع نظر از گذشته ها و بدون توجه به این اختلاف های جزیی، باید یک تجدید نظر داشته باشیم. برای عملکرد شیعه از اصول و فروع، هرچه که شیعه عمل می کند منطبق بر یکی از مذاهب اهل سنت است. دوکتاب فقه مقارن که من نوشته ام (وضوی پیامبر اعظم و نماز پیامبر اعظم) تقریبا از منابع اهل سنت استفاده کردم و موارد اختلافی اهل تشیع و تسنن را از منابع اهل سنت بررسی کردم و این منابع، مقبول و مورد استناد علمای اهل سنت هستند.
* به نظر شما چه عوامل و موانعی سد راه وحدت میان مسلمان شده است؟
طاهری: می دانید که معنای دعوت به وحدت میان شیعه و سنی این نیست که برادران اهل تسنن از مذهب خود دست بکشد یا برادران اهل تشیع این کار را بکنند؛ هر کس با مطالعه در مذهب خود، چنانچه علم بر حقانیت آن پیدا کرده است، بر او حجت است و باید عمل کند، ولی معنای وحدت شیعه و سنی این است که ما باید همدیگر را تحمل کنیم و همدیگر را بپذیریم. در مقابلِ دشمنانِ مشترک، از اصول و کیان مشترک خود در اسلام (توحید، نبوت، قرآن، معاد، کعبه و بسیار موارد دیگر) که چندین برابر اختلافات ما هستند، دفاع کنیم. طوری که عرض شد، اختلافات ما جزیی و صغروی است. خود مذهب اهل سنت، غیر از مذاهب فراوانی که به طور غیر رسمی دارند و در کتاب های ایشان از صاحبان فتوای اهل سنت اسم برده شده است، دارای چهار مذهب رسمی اند که همگان بر آن باور دارند و اختلافی وجود ندارد.
مسلمانان تصور می کنند که ما هیچ وجه مشترکی نداریم ولی واقعیت این است که ما در همه چیز مشترکات داریم و اختلافات مان در مواردی جزیی است. همانگونه که عرض شد در داخل مذهب اهل سنت، چهار مذهب رسمی وجود دارد و در موارد جزیی با هم نقاط افتراق دارند اما به مشترکات توجه دارند و وحدت دارند. یعنی شناسایی موانع، موجب شناخت وحدت می شود. تحمل همدیگر باید صورت گیرد و از دامن زدن به اختلافات در شبکه های جهانی و منابر و مکان های عمومی، که موجب تحریک و تعصب مخاطبین و مستمعین ناآگاه و کم سواد نگردد نیز باید جلوگیری گردد؛ چون این افراد اگر از اختلاف خبر دارند، از ریشه های آن بی خبر اند. اما در حوزه های علمیه جای بحث، نقد و بررسی در این موارد هست و به صورت علمی و پژوهشی که عالمان در موارد اختلافی با هم به بحث بنشینند. ما باید برای مسلمانان این احساس را پدید بیاوریم.
مسلمان متعهد و دلسوز به مردم، هیچ گاه به اختلافات و مسایل تفرقه انگیز میان شیعه و سنی دامن نمی زنند. در سیره شخصیت های اسلامی در گذشته مرحوم اقبال لاهوری، مرحوم سید جمال الدین افغانی، مراجع شیعه هیچ کدام از اختلافات صحبت نکرده اند. در میان عالمان مذهب تسنن نمونه هایی وجود دارند مثل مرحوم شیخ شلطوط -رییس دانشگاه الازهر در زمان آیت الله بروجردی- ایشان فتوا داد که پیروی از مذهب تشیع، همانند مذهب تسنن حجت است.
* شما عوامل تفرقه و نفاق را بیان کردید، در رابطه با عناصر و تحکیم وحدت و مولفه های اتحاد میان دو مذهب مسلمان، به چه مفاهیم و توصیه هایی اشاره می کنید؟
طاهری: مشکلات اختلافات مذهبی ما در گذشته افغانستان، منشاء سیاسی و یا ناآگاهی داشته است. ما شناخت از همدیگر نداریم و به جدیت نیازمند آشنایی با یکدیگر هستیم. شیعه و سنی از همدیگر اعمال و اعتقاداتی می شناسند که حقیقت ندارد و این مسایل که از حقیقت، فاصله ها دارد، کار دشمنان تفرقه انگیز است. در واقع دشمنان مشترک ما سعی کرده اند تا یک دیوار بلند بیگانگی میان ما ایجاد کنند.
در سطح جهانی یکی از مفاهیم و عوامل مهم وحدت تشیع و تسنن، مرجعیت شیعه است. استناد ما به حدیث ثقلین از احادیث معتبر است و بصورت متواتر نقل شده که پیامبر(ص)، کتاب و اهل بیت را برای مسلمانان به مثابه دو راهنما قرار داده است. بعد حضرت فرمود مادامی که به هر دو متمسک بشوید شما هرگز گمراه نخواهید شد و این دو از هم جدا نمی شوند تا این که این دو (کتاب الله و عترتی) در کنار حوض کوثر برمن وارد شوند. من در مقدمه کتاب خلفای پیامبر ذکر کرده ام که مثلا پرداختن به این که چه کسی بعد از پیغمبر خلیفه اعلام شد، دردی از ما دوا نمی کند. ما به عنوان یک مسلمان که 1400سال بعد از پیامبر زندگی می کنیم، بیاییم اعمال خود را مطابق بر اعمال پیامبر قرار دهیم. در محبت اهل بیت، هیچ کس انکاری ندارد و مساله مرجعیت را باید مهم شمرد.
ما یک دشمن مشترک داریم و اگر بر مسلمانان مسلط شوند، هیچ گاه در دشمنی شان، شیعه و سنی را از هم جدا نخواهد کرد و ضربه به تمام پیکره اسلام می خورد . وقتی قرآن های ما سوزانده می شود و کاریکاتور پیامبر کشیده می شود از سوی غرب، هدف، اسلام و تمامی مسلمانان اعم از شیعه و سنی هست. ما می توانیم که در کنار هم زندگی اسلامی داشته ابشیم. کاری کنیم که پیغمبر ما از ماراضی باشد و فردای قیامت اگر در محضر ایشان حاضر شدیم بتوانیم بگوییم که ما در راستای وحدت میان مسلمانان چه تاثیرگذاری ای داشته ایم.
انتهای پیام