شفقنا افغانستان – حضرت آیتالله العظمی مکارم شیرازی در درس خارج فقه خود بیان کرد: بر اساس ظاهر آیه 196 سوره بقره «فَمَنْ تَمَتَّعَ بِالْعُمْرَةِ إِلَى الْحَجِّ فَمَا اسْتَيْسَرَ مِنَ الْهَدْيِ» هدی از غیر انعام ثلاثه انصراف دارد یا اینکه لا اقل قدر متیقن از هدی همان انعام سه مورد میباشد.
به گزارش خبرنگار شفقنا حضرت آیتالله مکارم شیرازی در ادامه سلسله جلسات درس خارج فقه خود با موضوع «قربانی در حج» بیان کرد: بحث ما در قربانی در حج بود و بیان کردیم که قربانی فقط برای حج تمتع است و در عمره و حج افراد قربانی واجب نیست و این مساله اجماعی است که آیه 196 سوره بقره اشاره اجمالی دارد زیرا در این آیه بیان شده است این قربانی برای کسانی است که اهل مکه نباشند و آنهایی که از راه دور برای انجام عمل حج میآیند که وظیفهیشان حج تمتع است و کسانی که از راه دور نمیآیند و وظیفه آنها حج افراد است موظف به قربانی نیستند.
وی افزود: علاوه بر آیه روایات فراوانی وجود دارد که تصریح به این مطلب دارند. یکی از این روایات صحیحه معاویه ابن عمار در کتاب وسائل الشیعه جلد 14 ص 80 اولین باب از ابواب ذبح است « مُعَاوِيَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الْمُفْرِدِ قَالَ لَيْسَ عَلَيْهِ هَدْيٌ وَ لَا أُضْحِيَّةٌ» از آن حضرت سوال کردند در مورد کسی که حج افراد به جای میآورد ایشان فرمودند برای کسی که حج افراد به جای میآورد نه قربانی حج و نه غیر آن بر او واجب نیست. حدیث دیگر در این باب حدیث ابراهیم اعرج است که البته حدیث مشکل در سند و روایت دارد اما در مجموع ایرادی برای بیان آن وجود ندارد « حَمَّدِ بْنِ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنِ ابْنِ مُسْكَانَ عَنْ سَعِيدٍ الْأَعْرَجِ قَالَ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع مَنْ تَمَتَّعَ فِي أَشْهُرِ الْحَجِّ ثُمَّ أَقَامَ بِمَكَّةَ حَتَّى يَحْضُرَ الْحَجَّ فَعَلَيْهِ شَاةٌ وَ مَنْ تَمَتَّعَ فِي غَيْرِ أَشْهُرِ الْحَجِّ ثُمَّ جَاوَرَ (بِمَكَّةَ) حَتَّى يَحْضُرَ الْحَجَّ فَلَيْسَ عَلَيْهِ دَمٌ إِنَّمَا هِيَ حَجَّةٌ مُفْرَدَةٌ وَ إِنَّمَا الْأَضْحَى عَلَى أَهْلِ الْأَمْصَارِ» کسی که در ماههای حج میخواهد عمره به جای بیاورد (در اینجا منظور از تمتع انجام عمره است به دلیل قرینهای که در قسمت دوم روایت وجود دارد) اگر ماند تا زمان حج رسید و حج به جا آورد باید گوسفند را قربانی کند و اگر کسی در غیر ماههای حج عمره به جای آورد سپس مجاور مکه شد تا زمان حج رسید و حج را نیز به جا آورد این قربانی ندارد چون حج او افراد است چون عمرهاش در غیر زمان حج بوده است.
این مرجع تقلید شیعیان اظهار کرد: حدیث قاسم ابن محمد حدیث دیگری است که در باب دوم نقل شده است « الْحُسَيْنِ بْنِ سَعِيدٍ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِيٍّ عَنْ أَبِي إِبْرَاهِيمَ ع قَالَ سَأَلْتُهُ عَنْ غُلَامٍ أَخْرَجْتُهُ مَعِي فَأَمَرْتُهُ فَتَمَتَّعَ ثُمَّ أَهَلَّ بِالْحَجِّ يَوْمَ التَّرْوِيَةِ وَ لَمْ أَذْبَحْ عَنْهُ أَ فَلَهُ أَنْ يَصُومَ بَعْدَ النَّفْرِ قَالَ ذَهَبَتِ الْأَيَّامُ الَّتِي قَالَ اللَّهُ أَ لَا كُنْتَ أَمَرْتَهُ أَنْ يُفْرِدَ الْحَجَّ قُلْتُ طَلَبْتُ الْخَيْرَ قَالَ كَمَا طَلَبْتَ الْخَيْرَ فَاذْهَبْ فَاذْبَحْ عَنْهُ شَاةً سَمِينَةً وَ كَانَ ذَلِكَ يَوْمَ النَّفْرِ الْأَخِيرِ » غلامی داشتم و همراه خودم بردم و حج تمتع به جا آورد یوم ترویه قصد تمتع کرد و قربانی برایش نکردم آیا میشود بعد از نفر روزه بگیرد؟ امام فرمود بعد از نفر که نمیشود روزه بگیرد. سه روز از روزه را باید در همان میگرفت چرا نگفتی حج افراد به جا بیاورد که قربانی نخواهد. معنایش این است که به او میگفتی حج تمتع به جا نیاورد تا قربانی برای او انجام نمیدادی. بنابراین روایت به وضوح بیان میکند که اگر میخواستی قربانی نکنی میگفتی حج تمتع به جا نمیآورد.
وی ادامه داد: این مساله روشن یک روایت معارض دارد که آن حدیث دوم باب یک از ابواب ذبح است این حدیث معتبر از عیسی ابن قاسم است « صَفْوَانَ بْنِ يَحْيَى عَنِ الْعِيصِ بْنِ الْقَاسِمِ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّهُ قَالَ فِي رَجُلٍ اعْتَمَرَ فِي رَجَبٍ فَقَالَ إِنْ كَانَ أَقَامَ بِمَكَّةَ حَتَّى يَخْرُجَ مِنْهَا حَاجّاً فَقَدْ وَجَبَ عَلَيْهِ هَدْيٌ فَإِنْ خَرَجَ مِنْ مَكَّةَ حَتَّى يُحْرِمَ مِنْ غَيْرِهَا فَلَيْسَ عَلَيْهِ هَدْيٌ» امام در مورد کسی که عمره را در ماه رجب انجام داد و در مکه ماند تا اینکه حج به جا آورد باید قربانی بدهد. مساله اینجاست که حجش در این شرایط حج افراد است و آنچنان که بیان شد در حج افراد قربانی واجب نیست. تعارض در اینجا که ظاهر این روایت بیان میکند که حج افراد قربانی لازم دارد و این خلاف آن چیزی است که بیان شد. برای رفع این تعارض سه جواب بیان شده است. اول اینکه قربانی را حمل بر استحباب کنیم. دوم این است که این شخص تجدد احرام کرده به قصد تمتع و دوباره عمره به جا آورده و عمره تمتع انجام داده است. سوم حمل بر تقیه کنیم چون این فتوا موافق فتوای ابوحنیفه و اتباعش میباشد.
آیتالله مکارم شیرازی تصریح کرد: دلیل اینکه ما این روایت را میخواهیم توجیه کنیم با وجود اینکه خلاف ظاهر روایت میباشد این است که مساله عدم وجوب قربانی برای غیر حج تمتع یک اصل مسلم است و این را میتوان از ظاهر قرآن و روایات متعددی که در این باب رسیده و همچنین اجماع استنباط کرد. فرع دوم عبارت امام (ره) این را بیان میکند این است که قربانی باید یا گوسفند باشد یا شتر یا گاو و قربانی کردن غیر از این سه مورد قبول نیست. ظاهرا این مساله نیز از مسائلی است که اجماع علما در مورد آن وجود دارد. در جلد ششم کتاب ریاض ص 411 آمده است که شرط است که قربانی یا گوسفند باشد یا شتر و یا گاو بدون هیچ اختلافی در علمای اسلام همانطور که در کتاب صریح مدارک بیان شده است و همچنین ظاهر علامه درکتاب منتهی و در بین جماعتی از علما اجماع منقول در این مساله وجود دارد. در جلد 19 کتاب جواهر ص 135 نیز آمده است « ويجب أن يكون من النعم: الإبل والبقر والغنم بلا خلاف أجده فيه، بل الاجماع بقسميه عليه، بل هو کالضروری بین المسلمین» این عبارت شبیه همان عبارت قبلی است اما یک نکته اضافی دارد و آن این است که صاحب جواهر معتقد است که این مساله بین مسلمین ضروری است و هیچ کس غیر از این سه حیوان را برای ذبح نمیآورند.
وی ادامه داد: دلیل اینکه قربانی منحصر به این سه حیوان است یکی این است که این مساله سیره مسلمین بوده است و هیچ کس در هیچ تاریخی بیان نکرده است که کسی غیر از این سه را قربانی کرده باشد. دلیل دوم انصراف است آیه 196 سوره بقره میگوید:« فَمَنْ تَمَتَّعَ بِالْعُمْرَةِ إِلَى الْحَجِّ فَمَا اسْتَيْسَرَ مِنَ الْهَدْيِ» این آیه با انصراف یا قدر متیقن اشاره به این سه حیوان دارد و اطلاق در این آیه شامل همه حیوانات نمیشود. دلیل سوم این مطلب آیه 28 سوره حج است « لِيَشْهَدُوا مَنافِعَ لَهُمْ وَ يَذْكُرُوا اسْمَ اللَّهِ في أَيَّامٍ مَعْلُوماتٍ عَلى ما رَزَقَهُمْ مِنْ بَهيمَةِ الْأَنْعامِ فَكُلُوا مِنْها وَ أَطْعِمُوا الْبائِسَ الْفَقير» بر اساس این آیه میتوان استنباط کرد که مراد از ذکر خداوند، بردن نام او هنگام ذبح است.
انتهای پیام