شفقنا افغانستان- حضرت آیتالله العظمی وحید خراسانی در درس خارج فقه بیان کرد: جای هیچ تردیدی نیست مالی که به وارث میرسد صدق اکتساب نمیکند اما به نظر میرسد به راحتی نمیتوان گفت که این مال صدق فائده میکند بنابراین صدق فائده بر آن مشکوک است.
به گزارش خبرنگار شفقنا حضرت آیتالله وحید خراسانی در درس خارج فقه خود در بیان «صغریات مسأله خمس» با اشاره به متن کلام مرحوم سید محمدکاظم طباطبائی یزدی بیان کرد: نتیجه بحث گذشته این شد که کبری مساله خمس نسبت به مطلق فائده تمام است اکنون براساس کلام مرحوم سید صغریات مساله بیان میشود: «بل الاحوط ثبوته فی مطلق الفائدة فان لم تحصل بالاکتساب کالهبة و الهدیة والجائزة و المال الموصی به» منشا قول ایشان هم این است که در هبه دو قول است: برخی معتقدند که هبه اکتساب است و در مقابل برخی قائلند که کسب نیست.
وی در پاسخ به یکی از طلابی در باب تفاوت بین هدیه و هبه سوال کرده بود، اظهار کرد: هدیه بالاتفاق امری است که صدق اکتساب بر آن معنی ندارد اما هبه از عقود است و متوقف بر ایجاب و قبول.
آیتالله وحید خراسانی با اشاره به ادامه کلام مرحوم سید افزود: یکی از مواردی که در صغریات مسأله خمس در موارد غیر حاصل از اکتساب و بیع قرار دارد مال «موصی به» است. در واقع همان مالی که درباره آن وصیت شده است. مرحوم سید در ادامه کلام خود این بیان را دارد «لایخلو عن قوة» منشا این قید این است دلیل موجود که دارای سند معتبر است دلالت بر مطلق فائده دارد چه در هبه، هدیه، جائزه و…
وی در ادامه ضمن تقسیم نوع وصیت در مال «موصی به» به دو قسم وصیت عهدیه و وصیت تملیکیه تصریح کرد: بین این دو قسم از نظر اعلام فرق است زیرا اولی به این بیان است که؛ وصیت میکنم بعد از من این مبلغ را به فلانی بدهید اما قسم دوم این است که انشاء میکند هذا لفلان بعد وفاتی! بر این اساس، علی رغم اینکه تعلیق در عقود مبطل عقد است اما در این مورد استثناء وجود دارد.
این مرجع تقلید ادامه داد: از آنجائی که در وصیت عهدیه انشاء ملکیت نیست دیگر قبول معتبر نیست اما در وصیت تملیکیه چون انشاء ملکیت شده است بین فقهاء دو نظر وجود دارد. برخی قائلند که از آن جهت که تملیک است پس قبول در آن معتبر است زیرا تملیک تملک میخواهد و تملیک انشائی تملک انشائی لازم دارد. نظر دیگر این است در وصیت تملیکیه قبول به قصد تملک معتبر است و رد به حکم اجماع، مضر به آن است. به هر حال در هر دو صورت وصیت مالی که به « موصی له» داده میشود بالضرورة از مصادیق فائده است بر این اساس خمس بر آن هم ثابت است.
آیتالله وحید خراسانی با اشاره به نظرات محشین عروة از جمله مرحوم آل یاسین که گفته اند«فی قوته نظر ولکنه الاحوط» گفت: وجه نظر مرحوم آل یاسین که از رجال محشین و اعلام است این است که عدم تعرض قدماء نسبت به این مصادیق به عنوان اعراض از احادیث است اما این نظر قبلا بحث شد و پاسخ داده شد.
وی ضمن اشاره به حاشیه مرحوم بروجردی که فرمود «نعم لاینبغی ترک الاحتیاط فیها و فی النذر و فی المیراث من لایحتسب» بیان کرد: تمام ادله ایشان هم تعرض شد و پاسخ داده شد.
این استاد خارج فقه ضمن اشاره به حاشیه مرحوم حائری که گفتهاند: «ان کان لها خطر» تصریح کرد: ایشان از جمله کسانی است که قائلند در همه موارد خمس ثابت است و این را به نحو فتوی بیان کرده است اما در یک مورد قید آورده که آن هم جائزه است. دلیل این قید هم در بیان ایشان صحیحه ابن مهزیار است زیرا در متن روایت «جائزه» با قید «خطیرة» ذکر شده است. لذا مرحوم ایشان در فتوایشان خمس جائزه را با قید خطیره واجب میدانند که حق در مسأله هم همین است.
آیت الله وحید خراسانی در بخشی دیگر از بحث با اشاره به قسمتی دیگر از متن عروة گفت: ایشان به شکل فتوا فرمود که خمس در میراث نیست «نعم لا خمس فی المیراث الا فی الذی ملکه من حیث لا یحتسب فلا یترک الاحتیاط فیه» مگر در موردی که استثناء شده است. و آن مورد در جائی است که مال مربوطه از جائی برای او به ارث رسیده که گمان نداشته است مثل اینکه دارای فامیلی دور در شهر دیگری بوده که از او ارثی رسیده است. لذا ایشان قید «فلایترک الاحتیاط» را در خمس این نوع از ارث بیان میدارند.
وی ضمن اشاره به این نکته که علی رغم این که ارث از مصادیق فائده است اما خمس ندارد گفت: از جهت عدم اکتساب که پر واضح است اما از جهت عدم فائده، منشا آن ادله فائده است چنانکه در صحیحه آمده «والفوائد» صدق فائده باید محرز بشود و در ارث صدق فائده مشکوک است قهرا از مصادیق شبهه مفهومیه نصوص فوائد میشود.
این مرجع تقلید در پایان افزود: منشا این تشکیک هم این است که با وجود اینکه وارث به مالی رسیده اما در مقابل خسارت مرگ پدر یا مادر و… صدق فائده مشکوک است.
انتهای پیام