شفقناافغانستان-ترکیه به عنوان یک کشور اسلامی عضو پیمان ناتو و همچنین یکی از کشورهای قابل اعتماد برای دولتمردان افغانستان، یکی از بازیگران اصلی در روند حمایت از تحولات ده سال اخیر در افغانستان شمرده میشود.
آگاهان به این باورند که روابط درازمدت فرهنگی و تاریخی، وجوه اشتراک دینی و تا حدودی قومی میان دو کشور و همچنین منافع مشترک منطقهای، از دیگر دلایل روابط گرم افغانستان و ترکیه است. نگاههای دولتمردان دو کشور همواره بر این وجوه اشتراک بوده است.
در تازه ترین مورد ترکیه وعده کمک پانزده میلیون دالر را برای حمایت از نیروهای امنیتی افغانستان اعلام کرد.
گفته میشود که از این مبلغ سیزده میلیون آن برای خریداری وسایط نظامی، و دو میلیون آن برای آموزش نیروهای ارتش و پولیس افغانستان، اختصاص داده خواهد شد.
ذکریا بارکزی، جنرال کنسول افغانستان در استانبول ترکیه به اسپوتنیک گفته است که ترکیه پس از تحول جدید، نقش برازنده در عرصههای سیاسی، امنیتی و اقتصادی داشته است. وی میگوید که ترکیه چندین مورد میزبان نشست همکاریهای اقتصادی بوده که در این نشستها روی انکشاف اقتصادی تجارت، ترانزیت، ساخت زیربناها و انکشاف منابع بشری در افغانستان بحث شده است و نتیجه خوب نیز در پی داشته و ترکیه همواره در زمینههای مختلف با افغانستان همکاریهای همه جانبه را انجام داده است.
کمک مالی ترکیه به ارتش افغانستان
“افغانستان و ترکیه با هم روابط چندین قرن را دارند، و ارتباط افغانستان به حیث مرکز تجارت و ترانزیت آسیای میانه و جنوب آسیا و ترکیه منحیث پل ارتباطی چندین قاره میتواند که نقش به سزای در شکل دادن جیوپلوتیک منطقه ایفا کند و ترکیه برای فعلا در افغانستان فوق العاده فعالیت دارد خصوصا این فعالیتهایشان در بخشهای سرمایه گذاریها است که به طور مثال از زیر بناهای بند کجکی یاد آوری کنیم و همچنان پروژه تاب (لین برق افغانستان به ترکمنستان و به پاکستان) که در مجموع یک نیم میلیارد دالر سرمایه گذاری صورت خواهند گرفت و این یکی از پروژههای مهم در منطقه است. و در بعد سیاسی ترکیه میتواند که با مناسبات نزدیک که با پاکستان دارد در پروسه صلح افغانستان نیز بسیار مفید تمام شود. اما برای فعلا میزان تجارتی میان افغانستان و ترکیه به سطح بسیار بلند نیز و ما انتظار زیاد داریم به خاطر اینکه حجم تجارت میان افغانستان و ترکیه در حدود 130 میلیون دالر است که صد میلیون دالر صادرات ترکیه به افغانستان است و در حدود 30 میلیون دالر واردات افغانستان به ترکیه است. هر دو کشور تواناییهای فوق العاده به خاطر گسترش مناسبات تجارتی و اقتصادی دارد و شما بهتر میداند که راه لاجورد نیز به افغانستان از طریق ترکیه به اروپا وصل میشود و با در نظر داشت موافقتنامه آخیر آذربایجان این راه کوتاهتر میشود و با زیر ساختهای که ایجاد خواهد شد افغانستان میتواند یک راه مطمین برای خود داشته باشد وزیر خارجه ترکیه در آغاز گفتگوهای صلح بین الافغانی در دوحه واضع اعلام کرد که جنگ کردن و صحبت کردن منطقی نیست و از موقف دولت افغانستان حمایت کرد و همچنان در کنفرانس ژنیف ترکیه 75 میلیون دالر برای افغانستان وعده همکاری کرد. در بخش کمکهای انسانی و تجهیز نیروهای امنیتی ترکیه نقش به سزای دارد، و همچنان میخواهم بگویم که ترکیه پس از تحول جدید، نقش برازنده در عرصههای سیاسی، امنیتی و اقتصادی داشته است. وی میگوید که ترکیه چندین مورد میزبان نشست همکارهای اقتصادی بوده که در این نشستها روی انکشاف اقتصادی تجارت، ترانزیت، ساخت زیربناها و انکشاف منابع بشری در افغانستان بحث شده است و نتیجه خوب نیز در پی داشته و ترکیه همواره در زمینههای مختلف با افغانستان همکاریهای همه جانبه را انجام داده است.”
از سوی دیگر برنا صالحی، آگاه روابط بینالملل در صحبتی با اسپوتنیک افغانستان بیان میکند که ترکیه در قبال افغانستان اهداف استراتیژیکی دارد که کمتر با اهداف و علایق سایر همسایهگان افغانستان و قدرتهای منطقه تضاد منافع مییابد یعنی علایق و اهداف ترکیه در افغانستان طوری نیست که علایق هند و پاکستان در برابر هم و یا ایران و عربستان در برابر هم است.
“روابط افغانستان و ترکیه را میتوان یک رابطهٔ تقریباً همیشه مناسب و حسنه خواند، اگر فراز و فرودهایی هم گاهی با دولتهای بر سر کار در کابل وجود میداشته هیچگاه باعث تخریب رابطهٔ تاریخی و فرهنگی دو ملت نبوده است، طوری که در زمان اشغال افغانستان به واسطهٔ قوای شوروی و مدتی هم در زمان حاکمیت مجاهدین دولت ترکیه یک بار از مجاهدین خلاف دولت کمونیستی کابل و در بار دوم از جنبش ملی اسلامی به رهبری مارشال دوستم حمایت می کرد”.
وی افزود: “اینکه ترکیه میخواهد در سطح بینالمللی نشان بدهد که یکی از بازی گران مهم در قضیه افغانستان در قالب ناتو و منحیث یک کشور اسلامی است، در سطح منطقه و افغانستان هم با راه اندازی فعالیتهای فرهنگی و تجاری نشان میدهد که از سایر همسایههای افغانستان کم نیست. ناگفته نماند که علاقهٔ خاص الخاص ترکیه توجه به حمایت اقلیت ترک تبار افغانستان است. ترکیه در افغانستان در بخش پروژههای تعلیمی که عبارت از ساختمان مکاتب و توسعهٔ مکاتب افغان ترک درافغانستان میباشد تا سرمایه گذاری در پروژههای عمرانی و معادن افغانستان و همین طور صادرات البسه و افلام ترکی میباشد”.
به گفته وی، ترکیه و افغانستان روابط دیرینه فرهنگی و تاریخی با هم دارند و در حال حاضر حدود ۱۸۰۰ سرباز ترکیه تحت فرمان پیمان آتلانتیک شمالی ناتو در افغانستان مستقر هستند و علاوه بر آن، ترکیه در حمایت از بازسازی این کشور، سهم قابل توجهی داشته است.
ترکیه از سال۲۰۰۱ تا امروز در قالب کشورهای عضو ناتو و هم چنان یکی از کشورهای اسلامی همانند سایرین هم نیروهای نظامی اش مصروف تامین امنیت در افغانستان بوده و هم در عرصهٔ سیاسی در چند نوبت میان افغانستان و پاکستان منحیث میانجی عمل کرده است و تعدادی از نیروهای نظامی و غیر نظامی افغانستان را بورسیه داده است.
اوضاع افغانستان محور دیدار مقام های ازبکستان و ترکیه
این آگاه روابط بینالملل گفت: “در سطح بینالمللی هم ترکیه در مورد قضیه افغانستان بازیگر مهمی شمرده میشود. این کشور در پی افزایش خشونتها در افغانستان و تیره شدن روابط کابل و اسلامآباد، میزبان پنج نشست سهجانبه با حضور سران دو کشور به هدف میانجیگری میان افغانها و پاکستانیها بوده است.”
اما روابط میان مارشال دوستم و ترکیه در حال حاضر چگونه است برای دریافت پاسخ این سوال خبرگزاری اسپوتنیک افغانستان با احسان نیرو، سخنگوی مارشال دوستم مصاحبه انجام داده است.
وی گفت: “سفر اخیر که مارشال دوستم به ترکیه داشت سران سیاسی این کشور، رییس جمهور، صدراعظم، وزیر خارجه، وزیر دفاع و شماری دیگر اعضای کابینه متعهد بر همکاریهای صادقانه و همه جانبه برای مردم افغانستان بودند حتی اینها در موضوع صلح پشتیبانی قاطع خود را از این روند اعلام کردند”.
به گفته وی، “مارشال دوستم بر علاوه روابط سیاسی روابط شخصی و دوستانه با سران حکومت ترکیه دارد، و همچنان در بخشهای باسازی در گذشته و اکنون نیز ترکیه ثابت ساخته است، بنابر این روابط مارشال دوستم با ترکیه برای تحکیم روابط ترکیه با افغانستان خیلی موثر بوده است و همیشه مانند پل میان هر دو کشور قرار گرفته اند”.
وی با اشاره به اینکه مردم نیز از روابط مارشال دوستم با سران حکومت ترکیه استقبال میکنند، گفت: “در آخرین موضوع که موضوع تفویض رتبه مارشالی برای دوستم بود، تمام سران حکومت ترکیه پیامهای تبریکی زیادی ارسال کردند و همچنان سفر که صورت گرفته حکومت ترکیه ابراز همکاری کرد و در صورت که نیروهای امریکایی از افغانستان خارج شوند ترکیه اعلام همکاریهای نظامی کرده است”.
ترکیه در بخشهای تعلیمی و تحصیلی نیز کارهای خوب در افغانستان انجام داده است.
کمکهای اولیه صحی ترکیه به افغانستان
مکاتب افغان ترک در افغانستان و صدها بورس تحصیلی و تعلیمی سالانه برای افغانها از سوی بنیاد معارف ترکیه و حکومت ترکیه داده میشود و در حال حاضر نزدیک به هزار تن از محصلان افغانستان در دانشگاههای مختلف ترکیه مصروف تحصیل اند و شماری زیادی هم از دانشگاههای معتبر ترکیه سند فراغت بدست آورده اند.
اما مکاتب افغان ترک در افغانستان پس از کودتای نافرجام در ترکیه جنجال برآنگیز شد.
چنانچه رسانههای زیادی در آن زمان گزارشهای نشر کردند که پس از کودتای نافرجام جولای ۲۰۱۶ ترکیه که انقره فتحالله گولن را متهم به طراحی این کودتا کرد، دولت ترکیه خواهان مسدود شدن مکاتب افغان-ترک در افغانستان شد.
در آن زمان حکومت افغانستان اعلام کرد که بعد از این درخواست، اشرف غنی، رییس جمهوری افغانستان برای باز نگهداشتن این مکاتب و یافتن راه بدیل برای حل مشکل هیاتی را موظف کرد.
وزارت معارف افغانستان از فعالیت این مکتب ابراز رضایت کرده و اعلام کرد که سرنوشت آنها به تصمیم رئیس جمهوری افغانستان بستگی دارد.
از آنجایکه مکاتب افغان-ترک در ده سال آخر، از جمله پرکیفیتترین مکاتب افغانستان بودهاند. دانشآموزان این مکاتب در آزمون ورود به دانشگاهها و هم در مسابقات منطقهای نمرات بسیار خوبی را به دست آوردهاند. تا اکنون نیز این مکتب در افغانستان فعالیت دارد.
مسوولین وزارت صحت عامه افغانستان از کمکهای ترکیه در زمان شیوع ویروس کرونا در افغانستان میگوید اما امار دقیق این کمکها را نمیدهند.
قابل یادآوریست که توجه بیشتر مقامهای افغانستان و ترکیه عمدتا بر روابط این کشور پس از استقلال افغانستان در ۲۸ اسد ۱۲۹۸ است. دولت جمهوری ترکیه به رهبری مصطفی کمال اتاترک، پس از شوروی سابق دومین کشوری بود که استقلال افغانستان را به رسمیت شناخت.
از سوی هم شماری از ترکیه به عنوان کشوری یاد میکنند که هیچ پیشینه منفی در افغانستان نداشته است و حتی در هیچ جنگ افغانستان نیز شامل نبوده است.
