عوامل ناکامی نیروهای امنیتی در مقابله با طالبان در گفت و گوی شفقنا با علی‌یار : نیروهای امنیتی انگیزه و دانش مسلکی ندارند / حکومت در تامین امنیت، شخص محور نه، نهاد محور باشد

شفقنا افغانستان- سال جاری از نظر حجم و ابعاد عملیات و حملات تروریستی و تعداد پرشمار قربانیان عمدتا غیرنظامی مرگبارترین سال برای افغانستان محسوب می شود. این در حالی است که مرحله دوم مذاکرات صلح به زودی در قطر دائر خواهد شد. با وخیم شدن وضعیت امنیتی، امرالله صالح معاون اول رئیس جمهور از سوی اشرف غنی مسؤول مقابله با تهدیدات امنیتی تعیین شد که پس از آن، نه تنها عملیات تروریستی کاهش نیافت، بلکه تاکنون افزایش چشمگیری نیز داشته است.

ناتوانی و درماندگی حکومت و دستگاههای امنیتی در مقابله با تهدیدات امنیتی و تروریستی معلول یک سلسله علل و عواملی است که غالبا از دید رسانه ها و تحلیلگران پنهان مانده است.

محمد رحیم علی یار نماینده مردم بامیان در پارلمان در گفتگوی ویژه با خبرگزاری شفقنا افغانستان به بررسی عوامل پرداخت و بیان کرد:

نیروهای امنیتی، فاقد تخصص و دانش های مسلکی هستند و از سوی دیگر، امکانات و ابزارهای پیشرفته برای مقابله با تهدیدات امنیتی و تروریستی را ندارند. فساد ساختاری، عامل اصلی عقب ماندگی و ناکارآمدی دستگاههای امنیتی کشور است. اصلاحات، راهکار اساسی تقویت دستگاه ها و نیروهای امنیتی است. حکومت در مقابله با تروریسم، باید مردم را به صحنه آورد.

    تشدید خشونت ها؛ ابزار فشار طالبان بر مردم و دولت افغانستان

محمد رحیم علی یار گفت: طالبان اکنون با فشار حداکثری به دنبال این هستند که تمام خواست های آنها در میز مذاکره پذیرفته شود؛ لذا، چه از طریق جنگ رو در رو، چه از طریق حملات تروریستی انتحار و انفجار در شهرها و آسیب رساندن به اقشار غیرنظامی می خواهند جانب دولت و مردم افغانستان را تحت فشار قرار بدهند که به تمام خواست های آنها تن بدهند. منطق طالبان این است که مذاکرات صلح، با پذیرش کامل خواست های آنها به سرانجام برسد؛ این صلح نیست، تسلیم شدن یک طرف است و این غیرممکن است. جانب دولت جمهوری اسلامی و مردم افغانستان، یک سلسله اصول و خواست های مشروع و قانونی مانند نظام جمهوریت، حقوق مدنی و مشارکت مردم در سیاست و حاکمیت دارند که خطوط قرمز مردم و نظام سیاسی افغانستان و غیر قابل عبور است.

اشتباه حکومت؛ شخص محوری در تأمین امنیت

وی در خصوص ناکامی شخص امرالله صالح در مقابله با تهدیدات امنیتی اظهار داشت: تأمین امنیت مخصوصا در پایتخت، وظیفه نهادهای امنیتی  است، نه وظیفه شخص. در افغانستان پیش از اینکه به نهادها صلاحیت داده شود یا مورد ارزیابی قرار بگیرند، همیشه اشخاص مورد توجه قرار می گیرند. هر مشکلی که پیش آید کوشش می شود که شخصی عزل  و شخص دیگری  نصب شود؛ در حالی که راه حل مشکل، این نیست. عمده ی خطا اینجاست که ما کار نهادی را به شخص ارتباط می دهیم و از یک شخص توقع داریم که مشکلات را با تکیه بر توانایی های شخصی خود حل کند، بدون اینکه ضعف و مشکل نهادی و سازمانی حل شود. به عوض مرفوع ساختن ضعف نهاد یا سازمان، یک شخص را وظیفه می دهیم که تو با این نهاد و سازمان ضعیف، کار کلانی را که این نهاد نتوانست انجام بدهد، انجام بده.

خیلی خوب بود که آقای صالح معاون رئیس جمهور با پیشینه ی امنیتی ای که داشت، به جای ورود مستقیم به قضایای امنیتی، اولا،  دو نهاد پلیس و امنیت ملی را یک تحلیل و ارزیابی درست و دقیق می کرد تا نقطه های ضعف و قوت این دو نهاد شناسایی می شد. سپس، نقطه های قوت را تقویت و نقطه های ضعف را رفع می کرد. افرادی را که در انجام وظیفه ضعف دارند، هم شناسایی می کرد و در عوض، آدمهای درست تری را می آورد تا نظام و سازمان اصلاح می شد. در این صورت، این دو سازمان خود به خود در انجام وظایف خود کارآمدتر می شد. این اشتباه صالح و حکومت است که قضایا را خیلی سرسری و سطحی می بینند. تا زمانی که در اصل نهادها، اصلاحات نیاید و مشکلات از طریق کشف و شناسایی نقطه های ضعف در این نهاد ها، حل نشود، اشخاص کاری نمی توانند.

صالح؛ موفقیت در مقابله با عوامل خودسر، ناکامی در برابر گروههای تروریستی

نماینده مردم بامیان تصریح کرد: مسائل ضد امنیتی دو دسته اند؛ یک دسته از مسائل مخل امنیت، مثل باندهای کوچک خرابکار، دزدان، قاچاقبران، آدم ربایان، اختطاف گران و زورگیرانی هستند که این ها  در دسته های چند نفری به صورت خودسر از ضعف نیروهای امنیتی سوء استفاده می کنند و به جان و مال و دارایی مردم آسیب می رسانند. در این قسمت، آقای صالح در اوایل نسبتا موفق بود و حالا هم یک مقداری گراف این رویدادها کاهش پیدا کرده است. دسته ی دوم عوامل ضدامنیتی، گروههای سازمان یافته ی تروریستی است که متأسفانه، عملیات و حملات این دسته علیرغم موضع گیری های بسیار جدی و شدید آقای صالح، بسیار افزایش پیدا کرده است. این گروپ ها در صدد این است که آقای صالح را مجبور به عقب نشینی کنند تا از بلندپروازی ها در برابر این گروهها دست بکشد. حملات تروریستی ای که این اواخر انجام می شود، مخصوصا حملاتی که بعد از جلسات شش و نیم صبح معاون رئیس جمهور، در ساعت های 7 و 7 و نیم صورت می گیرد، کاملا  روشن و آفتابی است که عکس العمل هایی در مقابل تصمیمات و صحبت های صالح است.

مسائل امنیتی، مسائل تبلیغاتی نیست

این مقام سیاسی تأکید کرد و گفت: کار دیگری که در مسائل امنیتی، خوب نیست، تبلیغات است. آقای صالح بیشتر از آن که عمل کند، خودش و تیمش کوشش دارند که تبلیغات کنند؛ حتا  پیش از تصدی مسؤولیت و شروع جلسات شش و نیم صبح، تبلیغات فیسبوکی و رسانه ای شان آغاز شده بود. مسائل امنیتی، مسائل تبلیغاتی نیست. مسائل امنیتی، مسائل مخفی است، مسائلی است که نباید کسی خبر شود. اگر صالح کسی دیگری را نمی یافت که وضعیت و مسائل امنیتی کابل را کنترل بکند، خوب بود که  بدون سروصدا، بدون تبلیغات و هیاهو، مسؤولیت امنیتی را می پذیرفت، تا دشمنان خیلی حساس نمی شدند. بسیار مشخص است که مجموعه هایی در مقابل شخص آقای صالح حساسیت دارند، یعنی هر پروژه و طرحی را که او مطرح کرده باشد، این ها کوشش می کنند که آن را  سبوتاژ و با شکست مواجه بکنند. این موضوع دیگری بود که من فکر می کنم باید تصحیح شود.

رسانه ای کردن همه مسائل لازم نیست

علی یار افزود: رسانه ای کردن پیام تهدیدآمیز تروریستان مبنی بر کشتار شیعیان در کابل از سوی صالح کار درستی نبود و به همین دلیل با عکس العمل منفی بیش از حد مردم هم مواجه شد. مسائل بسیاری هست که ما از منابع مختلف دریافت می کنیم، اما لزومی ندارد که آنها را رسانه ای کنیم. شاید هدف آقای صالح از رسانه ای کردن این موضوع، بهبود وضعیت امنیتی بود. اما از سخنانش به اصطلاح، انتباه بد یا برداشت بد شد. به هر حال، از نظر من رسانه ای کردن همه مسائل لازم نیست و گاهی وقت ها هم بیشتر به ضرر تمام می شود. این دست اقدامات، اشتباهاتی است که باید تصحیح شود.

آسیب شناسی دستگاهها و نیروهای امنیتی؛ عامل توانمندسازی و کارآمدی

او همچنین ادامه داد: بحث اصلی، ناکارا بودن سیستم و نظام امنیتی ماست. اینکه هر روز چندین حادثه ضد امنیتی ترور، انتحار، انفجار و ماین گذاری در پایتخت اتفاق می افتد، بدین معناست که نیروهای امنیتی ما توان و ظرفیت لازم را ندارند. در نهادهای امنیتی مانند ریاست عمومی امنیت ملی و پولیس که موظف به تأمین امنیت هستند، ضعف ها و مشکلاتی وجود دارد که تا این ضعف ها و مشکلات شناسایی و مرفوع نگردند، نهادهای امنیتی همچنان ناکارآمد خواهند بود. رفع ضعف ها و مشکلات، نهادهای امنیتی را در مقابله با گروه های خرابکار و تروریستی و خنثی سازی پیش از پیش عملیات و حملات تروریستی، توانمند می سازد.

نیروهای امنیتی، فاقد تخصص و دانش های مسلکی هستند

این مقام سیاسی در خصوص ناتوانی نیروهای امنیتی در مقابله با تهدیدات امنیتی گفت: این ناتوانی دلایلی دارد از جمله اینکه پلیس، دانش و تخصص لازم را برای کارهای امنیتی ندارند. نیروهای امنیت ملی نیز چنین است؛ مثلا یک کارمند امنیت ملی با یک کورس سه ماهه یا شش ماهه و آموزش هایی که در این دوره می بینند، کارمند امنیت ملی می شود. فعلا اکثر افراد پلیس با خواندن شش ماه یا یک سال درس با درجه افسری فارغ می شوند، بعد می روند، افسر پلیس می شوند. گرچه در طول مدت هم کوشش می شود که این ها کورس های به اصطلاح کوتاه مدت را بخوانند و دانش مسلکی آنها افزایش پیدا کند، ولی کافی نیست. کمبود تخصص و دانش مسلکی است که سیستم را ناکارآمد می سازد.

دستگاه ها و نیروهای امنیتی امکانات لازم و ابزارهای پیشرفته ندارند

به باور وی، عامل دوم که دستگاهها و نیروهای امنیتی را توانمند و کارآمد می سازد، امکانات لازم مثل ابزارها و وسایل پیشرفته ای است که امروزه در دنیا از آنها برای مسائل امنیتی استفاده می شود. این وسایل متأسفانه اکنون در افغانستان استفاده نمی شود، یا حوزه استفاده آن بسیار محدود است. این ابزارهای مدرن امروزی باید در اختیار نیروهای امنیتی قرار بگیرد، تا آنها در مقابله با تروریسم و مشکلات امنیتی قدرتمند شوند. لذا، بعضی چیزهایی که نیروهای امنیتی ندارند باید خریداری شود. برای این کار، دولت می تواند به زودی بودجه اختصاص بدهد و آنچه که ضرورت دارد، خریداری شود.

فساد ساختاری، عامل عقب ماندگی و ناکارآمدی دستگاههای امنیتی

علی یار در ادامه همچنین بیان کرد: عامل دیگری که در مسائل امنیتی نقش منفی دارد، موضوع فساد است. فساد ساختارمند و نهادینه شده در تمام لایه ها مخصوصا در نیروهای امنیتی ما وجود دارد. فساد باعث می شود که ارتقا و ترفیع افراد بر اساس لیاقت و کارآمدی نباشد. هر کسی که به حلقات قدرت نزدیک است و روابط خویشاوندی با مقامات بالا دارد، هر کسی که شناخت و آشنایی و واسطه داشته باشد و بدتر از همه، هر کسی که پول داشته باشد و پول بدهد، آنها می توانند که به مناصب و جایگاه  های کلان امنیتی کشور دست پیدا بکنند. از طرف دیگر، آدم هایی که این امکانات را نداشته باشند، هر قدر که لیاقت داشته باشند، تخصص و تعهد داشته باشند، کمتر فرصت جذب و مجال رشد پیدا می کنند. بنا بر این، ما باید نهاد و سازمان را اصلاح بکنیم که پیشرفت افراد بر اساس زد و بند و فساد نه، بلکه بر اساس لیاقت و شایستگی باشد.

این فساد از یک سو باعث می شود که آدمهای غیرشایسته و نالایق بالا بروند و آدمهای لایق موفق و کامیاب نشوند. از طرف دیگر همین فساد باعث می شود که دشمن، باندهای نفوذی؛ چه باندهای سازمان یافته و چه باندهای غیرسازمان یافته ی ضد امنیتی، بتوانند در درون تشکیلات امنیتی ما رخنه بکنند؛ یا به عبارت دیگر، با نهادهای امنیتی بافت ایجاد کنند و کوشش کنند که در درون این نهادها یک لایه ی حفاظتی یا سپر امنیتی ایجاد کنند تا در بعضی مواقع بتوانند آزادانه فعالیت کنند. به نظر من این ها نکات مهمی است که مسؤولین امنیتی خصوصا آقای صالح ، این نکات را در نظر بگیرند.

با آسیب شناسی، آوردن اصلاحات در نهادهای امنیتی، افزایش ظرفیت علمی و تخصصی این نیروها و با استفاده از تکنولوژی، وسایل و ابزارهای پیشرفته می شود نیروهای امنیتی را تقویت کرد و بدین طریق می توان به بهبود وضعیت امنیتی کمک کرد.

جذب و گزینش افراد در پلیس و امنیت ملی سلیقه ای است

این عضو پارلمان معتقد است که مشکلات مالی، کم بودن معاش و امکانات نیروهای امنیتی، البته خودش یک مشکل هست. اما من آن را به عنوان یک عامل مؤثر نمی دانم. معاشات همه کارمندان حکومت به جز تعداد قلیلی، شاید پاسخگوی نیازهایشان نباشد، ولی این دلیل نمی تواند باشد که یک سرباز یا موظف امنیتی به وطن خود خیانت کند. بحث اصلی این است که جذب و گزینش افراد متاسفانه پیش از اینکه بر معیار تعهد و شایستگی های افراد باشد، بیشتر سلیقه ای است و بر اساس شناخت و روابط صورت می گیرد. آدمهای فقیر بسیاری را می شناسیم که سالها در صفوف پلیس یا نیروهای امنیتی در طول این سالها هم آبروی خود را حفظ کرده، به کشور و مملکت خدمت کرده و نارسایی ها و مشکلات را هم تحمل کرده اند.

از لحاظ فکری کمترین کار را بالای نیروهای امنیتی خود می کنیم. بحث های اعتقادی و مسائل فکری در میان سربازان و افسران رده بالا و رده پایین باید خیلی جدی گرفته شود، تا این ها از لحاظ فکری و اندیشه ای کاملا مجهز باشند و در برابر امواج و القائات فکری دشمن آسیب پذیر نباشند. بخش سیاسی و اعتقادی در داخل نیروهای امنیتی به یک ملا امام که نماز جماعت بخواند یگان دانه حدیث بخواند و یک نصیحت کند، تقلیل و تنزل پیدا کرده است. این کافی نیست. باید از همان اول، کسانی را که در صفوف نیروهای امنیتی جذب می کنیم، دقیق فیلتر کنیم تا آدمهای نااهل راه پیدا نکنند. بعد، سر آدمهایی که جذب می شوند، دوامدار کار شود تا یک وقتی از لحاظ فکری متزلزل و به اصطلاح وسوسه نشوند و در دام دشمن نیفتند. تبلیغات دشمن سر اینها تأثیر نکند.

ضرورت تقویت انگیزه های ملی و اسلامی نیروهای امنیتی

علی یار تأکید کرد:  تلاش شود که انگیزه های ملی و اسلامی نیروها کم نشود تا این ها به آنچه که انجام می دهند عزم بسیار بلند و اعتقاد راسخ  داشته باشند. شاید تعدادی از افراد که در صفوف نیروهای امنیتی کار می کنند، صرفا به دلیل اینکه خانواده خود را تأمین کنند و امرار معاش بکنند، آنجا رفته باشند. لازم است که ما روی سربازان و افسران خود از نظر فکری کار کنیم تا این ها، به تأمین امنیت به عنوان یک وظیفه مقدس اعتقاد و باور داشته باشند. مسائل فکری مهمترین موضوعی است که باید روی آن کار شود.

ایجاد بمب خبری؛ انگیزه حملات بر خبرنگاران و فعالان مدنی

وی در خصوص حملات تروریستی علیه خبرنگاران و فعالان جامعه مدنی گفت:

یکی از اهداف مهم گروههای خرابکار و تروریستی، جلب توجه دنیا، رسانه ها و مطبوعات است؛ مخصوصا در شرایطی که مذاکرات صلح در جریان بود و چند روز بعد هم دوباره آغاز خواهد شد. آنها کوشش می کنند که حملات را طوری سازماندهی کنند که انعکاس تبلیغاتی، خبری و رسانه ای بیشتری داشته باشد. به همین دلیل، آدمهای خبرساز مثل خبرنگاران یا فعالین جامعه مدنی را هدف حمله قرار می دهند. هدف دیگر تروریست ها از تشدید حملات این است که خودشان را قدرتمند و حکومت افغانستان را بیشتر ضعیف نشان بدهند.

ابزارهای فشار داخلی و خارجی بر طالبان و گروه های تروریستی

نماینده بامیان در بخش دیگر از صحبت خود افزود: امکانات و ابزارهای فشار بر طالبان به دو دسته داخلی و خارجی تقسیم می شوند. از نظر داخلی، همکاری و نقش مردم افغانستان یکی از مسائل بسیار مهم و تأثیرگزار در مسائل امنیتی است. متأسفانه، فاصله ی حکومت با مردم روز به روز زیادتر می شود، صدای مردم را کمتر می شنود. حکومت باید اعتماد مردم را جلب کند تا مردم با حکومت همکاری کنند. این همکاری می تواند هم نیروهای امنیتی را از لحاظ اطلاعاتی تقویت کند و هم موانعی را سر راه گروههای تروریستی پدید آورد. همچنین، تقویت نیروهای دفاعی و امنیتی بسیار ضروری است تا بتوانند گروههای تروریستی را تحت فشار نظامی قرار دهند و در هرجا توان سرکوب داشته باشند.

از سوی دیگر، بسیاری از حوادثی که اتفاق می افتد ریشه در مسائل بیرون از افغانستان دارد. ما باید با عوامل خارجی این حوادث برخورد ریشه ای و اساسی بکنیم؛ باید بدانیم، کدام کشور به چه دلیلی می خواهد  افغانستان را ناامن کند. سر این مسائل باید فکر شود، مخصوصا کشورهای همسایه که خیلی می توانند نقش مؤثر در مسائل امنیتی افغانستان داشته باشند. باید کوشش کنیم که این نقش مؤثر آنها را به نقش مؤثر مثبت تبدیل کنیم. این کار، با دیپلماسی، مذاکره و رسیدن به یک توافق درباره مسائل اختلافی، ممکن است.

فشار بین المللی بر طالبان و گروه های تروریستی موضوع دیگریست که بسیار حایز اهمیت است. افغانستان در سالهای اول، موضع دنیا را پشت سر خود داشت، اما متأسفانه در طول این سالها هر قدر که زمان گذشت، حکومت افغانستان به دلیل موضع گیری های غیرمنطقی، با جامعه جهانی زاویه و اختلاف پیدا کرد. این اختلاف باعث شد که آنها در طول سالهای اخیر به یک چرخش روی آورند و طالبان را به عنوان بدیل حکومت افغانستان طرف معامله و تعامل خود قرار بدهند. فعلا، بخش کلانی از دنیا شاید اعلام بی طرفی کنند، بعضی از کشورها ممکن است در خفا طالبان را در مقابله با دولت افغانستان حمایت و تجهیز کنند. الان هم دیر نشده، حکومت افغانستان باید به جامعه بین المللی و همسایه ها به درستی تفهیم کند که طالبان یک شریک خوب و قابل اعتماد برای آنها نمی تواند باشد؛ از سوی دیگر، حکومت افغانستان باید به طرف های بین المللی خود اطمینان بدهد که می تواند یک شریک خوب و مورد اعتماد باشد. نقاط مشترکی که بین افغانستان و همسایه ها و جامعه بین المللی وجود دارد، باید تقویت شود و توقعات و خواست های  آنها از حکومت افغانستان، مورد توجه قرار بگیرد تا با همسویی همسایه ها و جامعه جهانی بتوانیم بر طالبان و گروههای تروریستی فشار بیشتری وارد کنیم.

حکومت در مقابله با تروریسم، باید مردم را به صحنه آورد

علی یار معتقد است که حکومت مردم را باید در کنار خود بگیرد. مردم افغانستان آمادگی دارند که در مقابل تروریستان ایستاد شوند و از حاکمیت و نظام و دستاوردهایشان حمایت و حراست کنند. حکومت باید هر کسی را که در چارچوب نظام و قانون می خواهد حکومت را یاری بدهد، دست آنها را به گرمی بفشارد و از همکاری آنها استقبال کند. در مناطق مختلف، اگر مردم به صحنه آورده شود، دشمن  شکست می خورد.

ایجاد درز و اختلاف، یکی از اهداف تروریسم

وی در پایان گفت: هدف داعش و گروه های تروریستی از ارسال پیامی که چندی پیش صالح از آن سخن گفت، این است که بین مردم افغانستان درز و اختلاف ایجاد کنند؛ به گمان خودشان می خواهند اهل سنت را گول بزنند و بگویند که ما با شما دشمن نیستیم تا به این وسیله بین مردم رخنه ایجاد کنند. در واقع، آنها دشمن همه هستند و به هیچ کسی هم رحم نمی کنند. آنها نشان داده اند که در دشمنی خود هیچ حد و مرزی نمی شناسند. از نظر گروههای تروریستی، هر کسی که باورهای پلید آنها را قبول نداشته باشد، دشمن است. داعش در افغانستان و کشورهای مختلف اسلامی، شیعه و سنی را به بدترین وضع کشته اند. گروه هایی که تحت نام داعش در افغانستان فعالیت می کنند، در ننگرهار برادران پشتون و اهل سنت ما را به بدترین وضعیت کشته اند و طبق اظهارات مردم، حتی اطفال شیرخوار را تکه و پارچه کرده اند. این همه انفجار و انتحاری که تروریستان در افغانستان انجام می دهند، شیعه و سنی را می کشند و هیچ تفکیک و جداسازی نکرده اند.

علاوه بر این، آنها در هر مقطعی طبیعتا هدف خاص دیگری را هم تعقیب می کنند. گاهی آنها کوشش می کنند که به حملات خود جنبه مذهبی یا قومی بدهند؛ چون بزرگترین مانع بر سر راه گروههای تروریستی، وحدت و همبستگی مردم افغانستان است. گاهی با حمله به یک جایی و با به عهده نگرفتن مسؤولیت آن، کوشش می کنند که یک سوء ظنی را در بین مردم افغانستان ایجاد کنند. خوشبختانه، مردم افغانستان از این لحاظ کمتر آسیب پذیرند و تا هنوز توانستند که در مقابل این حملات با اتحاد، هماهنگی و برادری ایستاد شوند.

خبرنگار: ابراهیم کریمی