تغییر در مواضع طالبان فقط به اندازه طول ریش است!

شفقناافغانستان – هیچ‌چیز نشان نمی‌دهد که طالبان بر اساس نیاز سیاسی تغییر کرده یا در نگرش ایدیالوژیک آن‌ها تغییری به وجود آمده باشد.

به گزارش خبرگزاری شفقناافغانستان؛ با شروع مذاکرات، بیشتر خوش‌بینی‌ها پیرامون این فرض شکل گرفته بود که دنیا تغییر کرده و طالبان نیز ناگزیر است که تغییر کند، کمااینکه شاید این تغییر اتفاق هم افتاده باشد. پارسال، بسیاری از ما وقتی گیلاس چای در دست داشتیم، این جمله را که تا ابد نمی‌توان دگم و افراطی بود را یا خود به دوستی گفتیم یا شنوندۀ جمله‌یی شبیه این بودیم، اما حالا گوینده‌های همین جمله از ناامیدی سرتکان می‌دهند و مخالفان آن با اطمینان خاطر بیشتری دیگری را متهم به ساده‌دلی می‌کنند.
از عبدالحفیظ منصور و محمدامین احمدی که پس از بازگشت از دور اول مذاکرات ترجیع‌بند حرف‌هایشان این بود که طالبان تغییر نکرده‌اند تا دیگرانی که تلویحا به این گزاره اشاره داشتند، همه گواهی می‌دادند که نشانه‌های چندانی برای خوش‌بینی وجود ندارد.
در آخرین روزهای سال ۲۰۲۰، واشنگتن پست گزارشی منتشر کرده که نگاهی دارد به مناطق تحت کنترول طالبان و تنها سوالی که از ۱۹ساکن این مناطق پرسیده، این است که چه چیز تغییر کرده؟ گزارش به شکل مثبتی شروع می‌شود و خبر از این می‌دهد که بزرگان یک ولسوالی توانسته‌اند با رای‌زنی اجازۀ ساخت یک لیسۀ دخترانه را از طالبان بگیرند، اما جزییاتی از شرایط این اجازه نداده‌اند. خبری هم از بعضی مناطق داده شده که گویا تعدادی از حاکمان نسبت به طول ریش، انعطاف‌هایی نشان داده است.

اما در نهایت این گزارش اذعان می‌کند که زنان به طور کامل از صحنۀ اجتماعی غایبند و پیشرفت‌های اندک در رابطه با صحت مربوط به تلاش‌های نهادهای بین‌المللی خیریه است که توانسته‌اند طالبان را برای فعالیت‌های کمی راضی کنند، اما چیزی که مهم است و اصلی‌ترین تصویر ما و جهان از طالبان را شکل داده، لت و کوب، اعدام در ملاءعام و مجازات برای گناهان کوچک است که این گزارش می‌گوید در این مناطق وضعیت به همان منوال پیش از دو دهه پیش است.
بهترین استدلال برای رد این فرض که طالبان تغییر کرده، بررسی مناطق تحت‌ کنترول آنان بوده و هست. هاشم وحدت‌یار، رییس انستیتوت صلح جهانی در واشنگتن زمانی که فرصت یافته بود تا با مذاکره‌کنندگان طالب گفتگو کند در مقابل ادعای آنان که گفته بودند، طالبان به زنان حق کار، انتخاب همسر، آموزش و غیره را خواهند داد، گفته بود که در مناطق تحت کنترول خود، نمونه‌یی از این حقوق را که به زنان اعطا کرده‌اید را به من نشان دهید؛ اما طالبان چگونه می‌توانست چیزی که وجود ندارد را نشان دهد؟
خبرگزاری فرانسه پیش‌تر و زمانی که ناامیدی به این حد نبود و صداهایی که تغییر طالبان را زیر سوال می‌برد، بدخواهانه و ضد صلح معنا می‌شد، گزارش مشابهی را منتشر کرد و در آن از زبان باشندگان هلمند که در کنترول طالبان است، گفت که جنگجویانند که درباره سرنوشت مردم تصمیم می‌گیرند.
چیزی که زمانی با عنوان تغییر به طالبان نسبت داده می‌شد هرگز به درستی روشن نشد و دربارۀ آن بحث صورت نگرفت. شاید این یک سو تفاهم بوده است میان کسانی که تغییر را یک چرخش ایدیالوژیک می‌دیدند و کسانی که آن را سیاسی و احساس نیاز طالبان به انکشاف اقتصادی تعبیر می‌کردند.
با این توضیح باید گفت که ایدیالوژیک بودن گروه طالبان مانع تغییر ماهیتی آن می‌شود و اگر تغییری از این جهت در این گروه رخ دهد، دیگر نام آن طالبان نخواهد بود، چیزی که آن‌ها خود به‌خوبی می‌دانند و برای آن از سوی کسانی حمایت و تمویل می‌شوند، اما در ذهنیت و استراتژی رسیدن به قدرت تغییراتی اتفاق افتاد و منجر به مذاکره و گفتگو شد که از سوی بسیاری به اشتباه چرخش در ماهیت و ایده تفسیر شد.
توجیه دیگری که در رابطه با تغییر طالبان مطرح می‌شد این بود که شراکت در حکومت بر مردمی که با دو دهۀ پیش تفاوت‌های بسیاری دارند، نیاز به تغییر دارد، اما افزایش ناامنی در چندماه اخیر و هدف قرارگرفتن هستۀ آزادی بیان یعنی رسانه‌ها این توجیه را هم باطل کرد. بسیاری خشونت‌های اخیر را حذف مخالفان احتمالی در آینده‌یی که طالبان از آن خود می‌دانند، معنی می‌کنند.
اما تعدادی هم هستند که عدم وجود نشانه‌ها در رابطه با تغییر را یک ترفند سیاسی و معقول می‌دانند اینکه طالبان نمی‌تواند به این امید که شاید دیگرانی که به آنان مخالفند با دیدن تغییر به آن‌ها متمایل شوند در حالی که بسیاری از کسانی که بالفعل همراه آن‌ها هستند و در صفوف آنان می‌جنگند، از آنان روی بگردانند. البته این مورد اگر منطقی به نظر برسد نیاز به راستی‌آزمایی دارد. چه درصدی از جنگجویان طالبان به دلایل مذهبی و نه غیراقتصادی در حال جنگند؟ چه تعدادی از آنان اگر در این بیست سال با آموزش و رسانه‌های آزاد ارتباط داشتند، همچنان وفادار به بنیادگرایی بودند و سوال‌های دیگری از این دست که اگر طالبان واقعا تغییر کرده اما از ترس انشعاب در گروه خود، نشانه‌های واضحی از آن بروز نمی‌دهد، بایستی به دنبال پاسخ به آن باشد. آنان بایستی تعداد کسانی را که با دلیل گرایشات افراطی مذهبی می‌جنگند روشن کرده و سیاست خود در قبال آنان را مشخص کنند.
معصومه امیری-راه مدنیت