شفقنا افغانستان – فناوری اطلاعات (Innovative IT) در جوامع بسته و سنتی همانند افغانستان اغلب با سنتها در تناقض قرار میگیرد.
در حالیکه سیاستهای بینالمللی همواره برای ترویج فناوری اطلاعات، جهانیسازی و بومیسازی استانداردها و برنامههای کاربردی اینترنت و فضای مجازی تلاش میکنند، جوامع سنتی و بنیادگرایان دینی همانند طالبان، فناوری را تهدیدی علیه فرهنگ و شیوههای محلی خود میدانند و در برابر آن مقاومت میکنند.
اما برای بسیاری از منتقدان بنیادگرایی و کارشناسان تکنالوژی معلوماتی، استفاده از تکنالوژی و فضای مجازی، نمادی از آزادی فردی، فراگیری، تحرک اجتماعی، برابریطلبی و حتا فضای آزاد تعاملات بینهایت و چندوجهی بین افراد و گروهها است.
رویکرد طالبان در قبال فناوری
بهنظر میرسد طالبان بهعنوان نمونهای از بنیادگرایان مذهبی، مدرنیته و فناوری اطلاعات را یک مفهوم بدعتآمیز میدانند.
این گروه اخیرا بازی سرگرمی «پابجی» و اپلیکشن «تیکتاک» را مسدود کردهاند.
انعامالله سمنگانی، معاون سخنگوی اداره طالبان چندی پیش در توییترش اعلام کرد: «وزارت مخابرات و تکنالوژی معلوماتی موظف است تا گیم پابجی و اپلیکیشن تیکتاک را که سبب گمراهی نسل جوان میگردد، مسدود نماید. »
او همچنین افزوده است: «به همین ترتیب [وزارت مخابرات] از نشرات آن عده چینلهای که مواد و برنامههای غیراخلاقی را نشر مینماید، حتیالامکان جلوگیری نماید. »
معاون سخنگوی اداره طالبان نوشته است که این فیصله توسط کابینه طالبان صورت گرفته است.
این دست فیصلههای کابینه طالبان، نشاندهنده رویکرد مذهبی-افراطی این گروه در مقابل مدرنیته است که با هدف حفظ ارزشهای دینی در برابر آنچه که وسوسههای سکولار و مدرنیته میدانند، انجام میشود.
هراس از دستدادن کنترل بر جریان اطلاعات
طالبان بر فعالیت رسانههای همگانی نیز محدودیتهای گسترده وضع کردهاند.
کنت رات، مدیر اجرایی سازمان دیدهبان حقوق بشر در توییتی نوشته که «مسئولان طالبان سانسور و خشونت گستردهای علیه رسانههای افغانستان در مراکز ولسوالیها و ولایات اعمال کردهاند».
شبکههای اجتماعی بهعنوان بخشی از فناوری اطلاعات، میتوانند بستر مناسب برای جریان سریع و آزاد اطلاعات در جامعه باشند. این امر هراس از دستدادن کنترل بر جریان اطلاعات را در پی دارد. طالبان هم برای مقابله با این ترس، دست به اعمال محدودیت، نظارت، سانسور و در نهایت مسدودسازی این فناوریها میزنند.
یکی از نگرانیهای عمده طالبان، دسترسی شهروندان بهخصوص زنان فضای مجازی و انترنت است. طوری که دیده میشود زنان در حال حاضر بهخوبی میتوانند از طریق فضای مجازی علیه محدودیتهای طالبان مبارزه و دادخواهی کنند. طالبان بهعنوان بنیادگران مذهبی نگران هستند که ادامه این وضعیت، آنان را بهچالش خواهند کشید.
محدودیت دسترسی به آموزش فناوری معلوماتی
رویکارآمدن طالبان و دیدگاه فناوریستیزانه و زن ستیزانه این گروه، دست علاقمندان به این رشته مدرن بهخصوص بانوان را از آموختن کوتاه میکند.
پیش از تسلط طالبان در دانشکده کمپیوتر ساینس دانشگاه کابل صدها دانشجو بهشمول دختران مستعد سرگرم تحصیل بودند؛ اما در حال حاضر آموزش و تحصیل دختران زیر حاکمیت طالبان با چالش مواجه است. با این حال، در افغانستان کنونی علاقمندی برای یادگیری و خوشبینی به آیندهی روشن دیجیتالی افق روشن ندارد.
دختران رباتیک افغانستان که در مسابقات جهانی درخشیدند، پس از دستیافتن طالبان به قدرت افغانستان را ترک کردند. این نمونه واضع از محدودیت در قبال فراگیر دانش فناوری اطلاعات است.
پیامدها
تداوم اعمال محدودیت، منجر به از بینرفتن سیستمهای دیجیتلی و کاهش میزان افراد مسلکی و تخنیکی در جامعه میشود که به اعتبار بینالمللی در این حوزه هم آسیب میرساند.
به اساس گزارش ویبسایت publicadministration.un.org شاخص توسعه دولت الکترونیک درافغانستان رو به کاهش است. این وضعیت زیر حاکمیت طالبان باتوجه به فرار مغزها و گمارش افراد غیرمسلکی در پستهای ادارت معلوماتی و فناروی بدتر خواهد شد.
طالبان نیاز دارند که دست از افراطگرایی دینی و فناوریستیزی بردارند. درک این نیاز از سوی این گروه افراطی، بسیار بعید به نظر میرسد که با این حال، احتمال بروز بیشتر ضعف و خلا در کادر مسلکی و ناتوانی مدیریتی در افغانستان بالا است.
فرید فیضی – کارشناس ارشد تکنالوژی های دیجیتلی از دانشگاه تالین-استونیا
