به گزارش شفقنا، این جزء از آیه ۷۷ سوره کهف آغاز و تا آیه ۱۳۵ سوره طه ادامه دارد. در این جزء بخشی از سوره کهف،مریم و طه قرار دارد.
قرآن ترک توبه را ظلم و هلاکت دانسته است
سوره مریم: فَخَلَفَ مِنْ بَعْدِهِمْ خَلْفٌ أَضاعُوا الصَّلاهَ وَ اتَّبَعُوا الشَّهَواتِ فَسَوْفَ یَلْقَوْنَ غَیًّا«۵۹»
آنگاه پس از آنان،جانشینان بد و ناشایسته ای آمدند که نماز را ضایع کردند و هوسها را پیروی کردند.پس به زودی(کیفر)گمراهی خود را خواهند دید.
إِلاّ مَنْ تابَ وَ آمَنَ وَ عَمِلَ صالِحاً فَأُولئِکَ یَدْخُلُونَ الْجَنَّهَ وَ لا یُظْلَمُونَ شَیْئاً«۶۰»
مگر کسی که توبه کند و ایمان آورد و کار شایسته انجام دهد،پس آنها داخل بهشت می شوند و به هیچ وجه مورد ستم قرار نمی گیرند(و از پاداششان کاسته نمی شود).
تفسیر نور: نکته ها:
*«خَلْفٌ» ،فرزند صالح را گویند و «خَلْفٌ» فرزند ناصالح است.کلمه ی«غی»در مقابل رشد است. «قَدْ تَبَیَّنَ الرُّشْدُ مِنَ الْغَیِّ»
*ضایع کردن نماز،غیر از نخواندن و ترک آن است.کسی که نماز می خواند،ولی بدون رعایت شرایط آن یا با تأخیر،چنین کسی نماز را ضایع کرده و آن را سبک شمرده است.
*در روایتی می خوانیم:همین که حضرت رسول صلی الله علیه و آله این آیه را تلاوت می فرمودند،منقلب شده،فرمودند:بعد از ۶۰ سال،گروهی نماز را ضایع خواهند کرد.
اگر این سخن در اوایل سال اوّل هجری گفته شده باشد،سال ۶۰ همان سال شهادت امام حسین علیه السلام و سال به قدرت رسیدن یزید است.
توبه در قرآن
*معمولاً قرآن کریم بدنبال آیات عذاب،جمله ی «إِلاَّ الَّذِینَ تابُوا» یا جمله ی «إِلاّ مَنْ تابَ» را آورده تا بگوید:راه اصلاح،هرگز بر کسی بسته نیست.
*توبه،واجب است.زیرا فرمان خداوند است. «تُوبُوا إِلَی اللّهِ»
*قبول توبه ی واقعی قطعی است،زیرا نمی توان باور کرد که ما به امر او توبه کنیم ولی او نپذیرد. «هُوَ الَّذِی یَقْبَلُ التَّوْبَهَ عَنْ عِبادِهِ» «هُوَ التَّوّابُ الرَّحِیمُ»
*خداوند هم توبه را می پذیرد و هم کسانی را که بسیار توبه می کنند دوست دارد. «یُحِبُّ التَّوّابِینَ»
*توبه،باید با عمل نیک و جبران گناهان همراه باشد. «تابَ وَ عَمِلَ صالِحاً»، «تابَ مِنْ بَعْدِهِ وَ أَصْلَحَ» ، «تابُوا وَ أَصْلَحُوا وَ بَیَّنُوا»
*توبه،رمز رستگاری است. تُوبُوا … لَعَلَّکُمْ تُفْلِحُونَ
*توبه،وسیله ی تبدیل سیئات به حسنات است. «إِلاّ مَنْ تابَ ، وَ عَمِلَ ، صالِحاً فَأُوْلئِکَ یُبَدِّلُ اللّهُ سَیِّئاتِهِمْ حَسَناتٍ»
*توبه،سبب نزول باران است. تُوبُوا … یُرْسِلِ السَّماءَ
*توبه،سبب رزق نیکو است. «تُوبُوا إِلَیْهِ یُمَتِّعْکُمْ مَتاعاً حَسَناً»
*توبه در هنگام دیدن آثار مرگ و عذاب پذیرفته نمی شود. «حَتّی إِذا حَضَرَ أَحَدَهُمُ الْمَوْتُ قالَ إِنِّی تُبْتُ الْآنَ»
*خداوند علاوه بر قبول توبه،لطف ویژه نیز دارد. «هُوَ التَّوّابُ الرَّحِیمُ»
«ثُمَّ تابَ مِنْ بَعْدِهِ وَ أَصْلَحَ فَأَنَّهُ غَفُورٌ رَحِیمٌ»«ثُمَّ تابَ عَلَیْهِمْ إِنَّهُ بِهِمْ رَؤُفٌ رَحِیمٌ»
«إِلاّ مَنْ تابَ وَ آمَنَ وَ عَمِلَ صالِحاً فَأُولئِکَ یَدْخُلُونَ الْجَنَّهَ»
«ثُمَّ تُوبُوا إِلَیْهِ إِنَّ رَبِّی رَحِیمٌ وَدُودٌ»[۴۵]در این آیات در کنار توبه به مسئله رحمت و رأفت و محبّت الهی اشاره شده است.
*قرآن ترک توبه را ظلم و هلاکت دانسته است. «وَ مَنْ لَمْ یَتُبْ فَأُولئِکَ هُمُ الظّالِمُونَ» «ثُمَّ لَمْ یَتُوبُوا فَلَهُمْ عَذابُ جَهَنَّمَ»
پیام ها:
۱-گاهی فرزندان ونسل آینده،زحمت های پدران را تباه می کنند.(گاهی از خوبان،نسل نااهل پیدا می شود) «خَلْفٌ أَضاعُوا الصَّلاهَ»
۲-نماز محور دین است.(برای نشان دادن چهره ی نسلی به نسل دیگر،ضایع کردن نماز آنان را نشان می دهد) «فَخَلَفَ .. خَلْفٌ أَضاعُوا الصَّلاهَ»
۳-نماز،سدّی است میان انسان و شهوت ها و اگر این سدّ شکسته شود،پیروی از شهوت ها برای انسان آسان می شود. «أَضاعُوا الصَّلاهَ وَ اتَّبَعُوا الشَّهَواتِ»
۴-کسی که از رابطه با خدا(نماز)جدا شد،به شهوات پیوند می خورد. «أَضاعُوا الصَّلاهَ وَ اتَّبَعُوا الشَّهَواتِ»
۵-رونق یافتن شهوات،غیّ و گمراهی است. وَ اتَّبَعُوا الشَّهَواتِ … یَلْقَوْنَ غَیًّا
۶-کیفر ضایع کردن نماز،سردرگمی است. «یَلْقَوْنَ غَیًّا» (رشد واقعی در سایه ی معنویّت است)
۷-سرنوشت ملت ها به دست خود آنهاست أَضاعُوا … یَلْقَوْنَ … إِلاّ مَنْ تابَ …
۸-توبه،یک تحول است نه تظاهر. «تابَ وَ آمَنَ وَ عَمِلَ صالِحاً»
۹-شرط رستگاری و ورود به بهشت،توبه وایمان و عمل صالح است. تابَ وَ آمَنَ وَ عَمِلَ صالِحاً … یَدْخُلُونَ الْجَنَّهَ
_____________
فَأْتِیاهُ فَقُولا إِنّا رَسُولا رَبِّکَ فَأَرْسِلْ مَعَنا بَنِی إِسْرائِیلَ وَ لا تُعَذِّبْهُمْ قَدْ جِئْناکَ بِآیَهٍ مِنْ رَبِّکَ وَ السَّلامُ عَلی مَنِ اتَّبَعَ الْهُدی«۴۷»
پس به سراغ او بروید،پس(به او)بگویید:(ای فرعون)ما دو فرستاده ی پروردگار تو هستیم،وبنی اسرائیل را به همراه ما بفرست(وبیش از این) آنها را آزار مده.البتّه ما با معجزه ای از جانب پروردگارت به سوی تو آمده ایم و درود بر کسی که هدایت را پیروی کند.
إِنّا قَدْ أُوحِیَ إِلَیْنا أَنَّ الْعَذابَ عَلی مَنْ کَذَّبَ وَ تَوَلّی«۴۸»
(به او بگویید:)همانا به ما وحی گردیده که عذاب بر کسی است که(آیات الهی را)تکذیب کند(و از آنها)سرپیچی نماید.
نکته ها:
* چون ارشاد و تبلیغ سران ستمگر و هدایت آنان کار بسیار سخت و مهمی بوده است،لذا خداوند فرمان حرکت به سوی فرعون را تکرار می فرماید:
«اذْهَبْ إِلی فِرْعَوْنَ» ، «اذْهَبْ أَنْتَ وَ أَخُوکَ» ، «اذْهَبا إِلی فِرْعَوْنَ» ، «فَأْتِیاهُ».
* در این آیات به سه رکن اعتقادی؛یعنی توحید،نبوّت ومعاد اشاره شده است: «رَبِّکَ
أُوحِیَ إِلَیْنا أَنَّ الْعَذابَ»
* خداوند،دستورالعمل مأموریت موسی و هارون علیهما السلام را در پنج مرحله تنظیم فرموده است:
الف:رفتن. «فَأْتِیاهُ» ب:گفتن. «فَقُولا» ج:دلیل آوردن. «جِئْناکَ بِآیَهٍ» ،د:تشویق. «وَ السَّلامُ عَلی مَنِ اتَّبَعَ الْهُدی» د:تهدید. «أَنَّ الْعَذابَ عَلی مَنْ کَذَّبَ وَ تَوَلّی».
پیام ها:
۱-کارهای ارشادی و تبلیغی باید بدیع وتهاجمی باشد،نه تدافعی. «فَأْتِیاهُ»
۲-رسالت انبیا از شئون ربوبیّت خداوند است. «رَسُولا رَبِّکَ»
۳-غرور مستکبران را بشکنید. «رَبِّکَ» در مقابل کسی که می گوید: «أَنَا رَبُّکُمُ الْأَعْلی»[۷۲]
۴-سخن با نرمی و لطافت،منافاتی با قاطعیت و صراحت ندارد. «إِنّا رَسُولا رَبِّکَ»
۵-آزادسازی انسان ها از ستم وبردگی طاغوت،در رأس وظایف انبیاست.
«فَأَرْسِلْ مَعَنا بَنِی إِسْرائِیلَ» (آری دین از سیاست جدا نیست،مبارزه با طاغوت ها و آزاد کردن مردم در متن دستورات الهی است.)
۶-هجرت از محیط ظلم و گناه،مقدمه نجات است.
۷-مبارزه با طاغوت وآزادی مردم زمانی ارزش واقعی و همه جانبه دارد که در خط انبیا باشند. «فَأَرْسِلْ مَعَنا»
۸-آزار وشکنجه ی مردم،ممنوع است. «لا تُعَذِّبْهُمْ»
۹-عملکرد مأموران،به حساب فرمانده و مسئول آنان نیز گذارده می شود.
«لا تُعَذِّبْهُمْ» با توجّه به اینکه شخص فرعون،شکنجه گر تک تک مردم نبود.
۱۰–سلام به طاغوت وستمگران و کسانی که در مسیر هدایت نیستند،ممنوع است. «وَ السَّلامُ عَلی مَنِ اتَّبَعَ الْهُدی»
۱۱-آنچه مهم است پیروی از حقّ است. «اتَّبَعَ الْهُدی»
۱۲-سلام دادن در پایان سخن،از آداب سخن است.«والسلام علی…»
_______________
سرانجام ظلم،محرومیت از رحمت الهی است
سوره طه
یَعْلَمُ ما بَیْنَ أَیْدِیهِمْ وَ ما خَلْفَهُمْ وَ لا یُحِیطُونَ بِهِ عِلْماً«۱۱۰»
(خداوند به)آنچه آنان در پیش روی دارند و آنچه را(در دنیا)پشت سر گذاشته اند آگاه است،ولی مردم بر او احاطه علمی ندارند.
وَ عَنَتِ الْوُجُوهُ لِلْحَیِّ الْقَیُّومِ وَ قَدْ خابَ مَنْ حَمَلَ ظُلْماً«۱۱۱»
و(در آن روز)همه ی چهره ها در برابر خداوندِ زنده ی پاینده،خوار و فروتن می شود و البتّه هر کس که بار ستم برداشت،مأیوس و زیان کار است.
نکته ها:
* کلمه «عَنَتِ» از«عنوه»به معنای ذلّت در برابر قهر و سلطه است،و«قیوم»به کسی گفته می شود که قائم به ذات خود و حافظ همه چیز است و مایه ی قوام هر چیز را به آن عطا کرده باشد،و کلمه ی «خابَ» از«خیبه»به معنای از دست دادن مطلوب است.
پیام ها:
۱-در قیامت،حسابرسی بسیار دقیق است،زیرا حسابگر همه چیز را به خوبی می داند و راهی برای سوء استفاده از شفاعت نیست. یَعْلَمُ ما بَیْنَ أَیْدِیهِمْ وَ …
۲-احاطه ی علمی خداوند نسبت به همه کارهای گذشته و آینده مردم یکسان است. «یَعْلَمُ ما بَیْنَ أَیْدِیهِمْ وَ ما خَلْفَهُمْ»
۳-محدود هرگز نمی تواند بر بی نهایت احاطه پیدا کند. «لا یُحِیطُونَ بِهِ» نه بر ذات او،نه بر صفات او،نه بر آفریده های او و نه بر قدرت و کارهای او.
۴-حالات روحی انسان،قبل از هرچیز در صورت او جلوه می کند. «عَنَتِ الْوُجُوهُ»
۵-سرانجام ظلم،محرومیت از رحمت الهی است. «وَ قَدْ خابَ مَنْ حَمَلَ ظُلْماً»
۶-بسیاری از ظلم ها را می توان در دنیا با توبه وعذرخواهی از مردم،جبران و محو کرد،بدبخت آن که ظلم خود را تا قیامت حمل کند. «خابَ مَنْ حَمَلَ ظُلْماً
__________
عدالت و انصاف حتّی درباره ی دشمن نیز نیکوست
قالَ مَوْعِدُکُمْ یَوْمُ الزِّینَهِ وَ أَنْ یُحْشَرَ النّاسُ ضُحًی«۵۹»
(موسی)گفت:وعدگاه(ما و)شما،روز زینت(روز عید)و در وقت چاشت (نیمروز)که همه ی مردم جمع شده باشند.
فَتَوَلّی فِرْعَوْنُ فَجَمَعَ کَیْدَهُ ثُمَّ أَتی«۶۰»
پس فرعون پشت کرد(ومجلس را ترک کرد)،پس(تمام)مکر و حیله ی خود را جمع کرد،سپس(در روز موعود)باز آمد.
نکته ها:
* یکی از بهترین کارهای حضرت موسی علیه السلام این بود که از عید ملی،یک روز و یک اجتماع هدفدار و متعالی ساخت و چنان کرد که در آن روز،همه ی ساحران با دیدن معجزه او تغییر فکر و عقیده دادند.
پیام ها:
۱-تحقیر و تهمت و عادی سازی جریان های مهم،شیوه ی طاغوت هاست.
«فَلَنَأْتِیَنَّکَ بِسِحْرٍ مِثْلِهِ»
۲-گاهی با آنکه احساس پوچی در درون است،ولی ژست قدرت نمایی و قاطعیّت گرفته می شود. فَلَنَأْتِیَنَّکَ …
۳-حتّی اگر به دشمن هم وعده می دهیم،بر آن وفا کنیم. «مَوْعِداً لا نُخْلِفُهُ»
۴-عدالت و انصاف حتّی درباره ی دشمن نیز نیکوست. «مَکاناً سُویً» (مسافت آن مکان،نسبت به هر دو گروه یکسان باشد و هیچ امتیازی در آن نباشد)
۵-از ایام فراغت به بهترین نحو بهره برداری کنید. «مَوْعِدُکُمْ یَوْمُ الزِّینَهِ»
۶-اگر ارشاد،با زیبایی و زینت و دلخوشی مردم همراه باشد،دارای اثر بیشتری است. «مَوْعِدُکُمْ یَوْمُ الزِّینَهِ»
۷-مسئله عید و زینت،تاریخی بسیار طولانی دارد. «یَوْمُ الزِّینَهِ»
۸-بحث های منطقی وآزاد باید در حضور مردم باشد. «أَنْ یُحْشَرَ النّاسُ ضُحًی»
۹-در تبلیغ از عنصر زمان ومکان غفلت نشود. یَوْمُ الزِّینَهِ … ضُحًی … مَکاناً سُویً (هم فراغت مردم، «یَوْمُ الزِّینَهِ» ،هم دسترسی مردم، «مَکاناً سُویً» و هم روشنایی و لطافت هوا، «ضُحًی» همه در تبلیغات موسی جمع شده بود.)
۱۰-دشمنانِ حقّ در اوّلین فرصت ممکن،در فکر و توطئه براندازی حقّ هستند.
فَتَوَلّی … فَجَمَعَ کَیْدَهُ
