شفقنا افغانستان – دفتر مبارزه با مواد مخدر و جرایم سازمان ملل متحد (UNODC) در تازهترین گزارش خود اعلام کرده است که افغانستان پس از اجرای ممنوعیت کشت کوکنار، با کاهش بیسابقه و حدود ۹۵ درصدی در تولید تریاک مواجه شده و نقش این کشور در بازار جهانی مواد مخدر بهشدت کاهش یافته است.
به گزارش شفقنا افغانستان؛ بر اساس این گزارش، سطح زیر کشت کوکنار در افغانستان که در پایان سال ۲۰۲۲ حدود ۲۳۳ هزار هکتار برآورد میشد، در سال ۲۰۲۳ به حدود ۱۰ هزار و ۸۰۰ هکتار کاهش یافته است. این افت چشمگیر پس از اجرای ممنوعیت کشت کوکنار از سوی طالبان در آپریل ۲۰۲۲ رخ داده است.
کاهش سطح زیر کشت بهطور مستقیم بر میزان تولید تریاک تأثیر گذاشته؛ بهگونهای که تولید این ماده از حدود ۶۲۰۰ تن در سال ۲۰۲۲ به حدود ۳۳۳ تن در سال ۲۰۲۳ کاهش یافته است. سازمان ملل این روند را معادل کاهش حدود ۹۵ درصدی تولید تریاک در افغانستان ارزیابی کرده است.
بر اساس گزارشهای تکمیلی UNODC، در سال ۲۰۲۴ سطح زیر کشت کوکنار نسبت به سال پیش از آن حدود ۱۹ درصد افزایش داشته، اما همچنان در مقایسه با دوره پیش از ممنوعیت، در سطحی بسیار پایین باقی مانده است. در سال ۲۰۲۵ نیز سطح زیر کشت حدود ۱۰ هزار و ۲۰۰ هکتار برآورد شده که نسبت به سال قبل نزدیک به ۲۰ درصد کاهش را نشان میدهد.
تولید تریاک در سال ۲۰۲۵ نیز حدود ۲۹۶ تن تخمین زده شده است؛ رقمی که نسبت به سال قبل ۳۲ درصد کاهش نشان میدهد و همچنان فاصله قابل توجهی با تولید پیش از اعمال ممنوعیت دارد.
پیامدهای اقتصادی و معیشتی
دفتر مبارزه با مواد مخدر و جرایم سازمان ملل متحد در عین حال هشدار داده است که کاهش ناگهانی تولید تریاک، پیامدهای اقتصادی جدی برای کشاورزان و جوامع روستایی افغانستان به همراه داشته و نیاز به حمایت از معیشتهای جایگزین و پایدار را بیش از پیش برجسته کرده است.
تغییر در بازار جهانی مواد مخدر
افغانستان که پیش از این بیش از ۸۰ درصد تریاک غیرقانونی جهان را تأمین میکرد، اکنون سهمی بسیار محدود در این بازار دارد. در مقابل، گزارش سازمان ملل نشان میدهد که میانمار با تولید حدود ۱۰۱۰ تن تریاک در سال ۲۰۲۵، به بزرگترین منبع شناختهشده تریاک غیرقانونی در جهان تبدیل شده است.
سازمان ملل همچنین اعلام کرده است که کاهش عرضه تریاک و هروئین افغانستان، باعث تغییر در زنجیرههای توزیع جهانی، افزایش قیمت تریاک میانمار و ورود هروئین تولید جنوبشرق آسیا به بازارهایی شده است که پیشتر عمدتاً وابسته به تولیدات افغانستان بودند.
UNODC با وجود تأکید بر موفقیت کاهش تولید تریاک در افغانستان، هشدار داده است که این تحول میتواند پیامدهای غیرمستقیمی همچون افزایش تولید در دیگر کشورها، تغییر مسیرهای قاچاق و گسترش مواد مخدر مصنوعی در بازار جهانی را به دنبال داشته باشد.
جمعبندی
بررسی گزارشهای سازمان ملل نشان میدهد که ممنوعیت سراسری کشت کوکنار، اجرای سختگیرانه آن در ولایات، برخورد میدانی با مزارع غیرقانونی و اقدامات بازدارنده علیه قاچاق مواد مخدر، از عوامل اصلی کاهش چشمگیر تولید تریاک در افغانستان بوده است. هرچند این سیاستها هزینههای کوتاهمدت اقتصادی برای بخشی از جامعه روستایی به همراه داشته، اما در مجموع توانسته یکی از بزرگترین کانونهای تولید تریاک جهان را در مدتزمانی کوتاه به حاشیه براند و توازن بازار جهانی مواد مخدر را تغییر دهد.
