شفقنا افغانستان – سراجالدین حقانی، وزیر داخله طالبان از بیانیه اخیر علمای پاکستانی و اظهارات محمد اسحاق دار، معاون نخستوزیر و وزیر امور خارجه پاکستان استقبال کرده است. هم علمای پاکستانی و هم وزیر خارجه پاکستان خواستار کاهش تنش میان دولت پاکستان و طالبان و گفتوگوی میان دو طرف شدهاند.
به گزارش شفقنا افغانستان، سراجالدین حقانی دیروز در نشستی در کابل گفت: «ما از همه طرفهایی که نیت، قصد و اراده خیر در مورد افغانستان دارند، سپاسگزاریم. همانطور که چند روز پیش گردهمایی علما در پاکستان برگزار شد که در آن رهبر محترم جمعیت علمای اسلام، مولانا فضلالرحمن صاحب و تقی عثمانی صاحب، سخنانی را بر اساس خیر و صلاح افغانستان ایراد کردند، ما نیز از این بابت سپاسگزاریم.»
حقانی در سخنرانی خود همچنین از اسحاق دار، معاون نخستوزیر و وزیر امور خارجه پاکستان، که به گفته وی، اظهارات خوبی در مورد افغانستان بیان کرده است، تشکر کرد.
وزیر داخله طالبان گفت: «ما میگوییم اگر تعاملات خوبی بین کشورها وجود داشته باشد، اظهارات خوبی بیان شود و مردم به هم نزدیکتر شوند، از همه این افراد قدردانی و تشکر میکنیم.»
بیانیه علمای پاکستانی
به تاریخ ۲۲ دسامبر، علمای پاکستانی در نشستی به رهبری مولانا فضلالرحمن، رهبر حزب جمعیت علمای اسلام، با ابراز تأسف از تنش جاری بین طالبان در افغانستان و پاکستان، اعلام کردند که این وضعیت به نفع هر دو کشور نیست.
علمای پاکستان از هر دو طرف خواستند که این مسئله را از طریق گفتوگو حل کنند و یک «راه حل مثبت و عملی» برای این اختلاف پیدا کنند تا تجارت و روابط بین دو کشور عادی شود.
در بیانیه مشترکی که در همان نشست منتشر شد، علمای پاکستان از دولت طالبان در افغانستان خواستند که اجازه ندهد از خاک این کشور علیه پاکستان استفاده شود.
آنها در بیانیه خود گفتند: «ما قویاً از امارت اسلامی افغانستان میخواهیم که خاک خود را در اختیار گروهها و طبقات فاسدی قرار ندهد که از فرصتهای موجود برای انجام فعالیتهای مخرب و تروریستی در پاکستان سوءاستفاده میکنند.»
سراجالدین حقانی، بدون اشاره مستقیم به خواستههای علمای پاکستانی گفته است که طالبان «متعهد به برقراری ثبات و صلح در کشور و منطقه است.»
او گفت: «ما به همه مردم، چه در داخل و چه در خارج از کشور، اطمینان میدهیم که افغانها قصد آسیب رساندن به کسی، تهدید کسی یا پرورش افکار نادرست را ندارند.»
فتوای علمای افغانستان
پیش از نشست علمای پاکستانی، علمای افغانستان در کابل فتوایی صادر کردند که شهروندان افغانستان را از انجام حملات در خارج از مرزهای این کشور منع میکند.
رسانه اکسپرس تریبون پاکستان گزارش داده است که میانجیها طالبان در کابل را متقاعد کردند که گامهای مشخصی مانند صدور فتوا و بیانیه عمومی شفاف از سوی رهبری خود برای رسیدگی به نگرانیهای امنیتی پاکستان بردارد.
سراجالدین حقانی در سخنرانی روز چهارشنبه در کابل با اشاره به فتوای علما گفت که طالبان به توافقنامه دوحه پایبند است و هیچ تهدیدی از جانب افغانستان متوجه هیچکس نیست و رهبران آن به دنبال «راه حل معقولی» برای از بین بردن «مشکلات، بیاعتمادیها و سوءتفاهمهای موجود» هستند.
اظهارات حقانی مورد استقبال مقامهای پاکستانی قرار گرفته است. اسحاق دار، معاون نخستوزیر و وزیر امور خارجه پاکستان از بیانیه او استقبال کرد و تأکید وی بر حل مسائل از طریق مذاکره به جای رویارویی را ستود. 
چرا اظهارات سراجالدین حقانی مهم است؟
در تقسیم جناحی، طالبان به دو جناح – جنوبی با محوریت ملا هبتالله آخوندزاده و شرقی با محوریت سراجالدین حقانی – تقسیم میشود. در این ساختار، سراجالدین حقانی به عنوان رهبر جناح شرقی، پس از ملا هبتالله، فرد شماره دوم طالبان به شمار میرود.
به نظر میرسد نفوذ جناح شرقی بر تحریک طالبان پاکستان (تیتیپی) و مناطق قبایلی بیشتر از دیگر جناح باشد.
در اواخر ۲۰۲۱ با وساطت سراجالدین حقانی، آتشبس یکماهه بین دولت پاکستان و طالبان پاکستانی برقرار شد. اما با تحولات سیاسی در پاکستان و برکناری عمران خان از نخستوزیری، این آتشبس پایان یافت و خشونتها افزایش یافت.
وزیر داخله طالبان در چهار سال اخیر نیز بارها بر مذاکره میان طالبان و دولت پاکستان تأکید کرده است.
«پاکستان به دنبال تضمینهای لفظی نیست»
وزیر امور خارجه پاکستان تأکید کرده است که پاکستان به دنبال تضمینهای لفظی نیست، بلکه خواستار گامهای ملموس، به ویژه در حوزه همکاریهای ضد تروریسم است.
او گفت: «من معتقدم اگر آنها تعهدات خود را که در دو فتوا و بیانیه اخیر سراجالدین حقانی آمده است، بهطور جدی اجرا کنند و اگر در دو تا چهار هفته آینده تفاوت قابل توجهی مشاهده شود، مطمئنم که دولت ما، نخستوزیر و فیلد مارشال خوشحال خواهند شد که این موضوع را دوباره بررسی کنند.»
مقامهای پاکستان تأکید دارند که طالبان در افغانستان به تیتیپی پناه داده و این گروه از خاک افغانستان علیه پاکستان استفاده میکند، اما طالبان همواره حضور تیتیپی را انکار کرده و گفته است که طالبان پاکستانی مشکل داخلی پاکستان است.
با این حال، سازمان ملل متحد در گزارشهای خود حضور گروههای مسلح در افغانستان را تأیید میکند. در گزارش تازهی شورای امنیت آمده است که در میان گروههای مسلح در افغانستان، تیتیپی بیشترین جنگجو را دارد.
کاهش لفاظیها؛ آیا مذاکرات نتیجه میدهد؟
رسانه اکسپرس تریبون نوشته است که به نظر میرسد پاکستان و طالبان در حال تلاش مجدد، اما محتاطانه برای غلبه بر اختلافات عمیق خود بر سر تحریک طالبان پاکستان هستند.
به نوشته این رسانه، در حالی که بنبست آشکاری در مورد نگرانیهای امنیتی اصلی، بهویژه درخواست اسلامآباد مبنی بر عدم استفاده از خاک افغانستان برای حملات فرامرزی، همچنان ادامه دارد، دیپلماسی پشت پرده حداقل یک نتیجه ملموس داشته است: کاهش لفاظیها و تأکید بر گفتوگو به جای رویارویی.
منابع به این رسانه گفتهاند که میانجیها از هر دو طرف میخواستند که لفاظیهای عمومی را کاهش دهند تا فضای مثبتی برای مذاکرات ایجاد شود. این در حالی است که چندین دور مذاکره میان طالبان و پاکستان نتیجه نداده است؛ مذاکراتی که پس از درگیری یکهفتهای مرزی با میانجیگری قطر و ترکیه آغاز شد.
آخرین دور مذاکره میان دو طرف در عربستان سعودی انجام شد. این مذاکرات نیز مانند مذاکرات قبلی که به میزبانی ترکیه و قطر برگزار شد، به نتایج مشخصی منجر نشد و این وضعیت عمق بنبست را برجسته میکند.
با این حال، به نوشته اکسپرس تریبون، تبادل اخیر بیانیهها نشاندهنده فاصله گرفتن از لفاظیهای تند گذشته است.
پاکستان همچنان اصرار دارد که بهبود روابط این کشور با طالبان منوط به اقدام قابل تأیید علیه تحریک طالبان پاکستان است. دیده شود که آیا طالبان حاضر به چنین اقدامی خواهد شد یا خیر. در حالی که گفته میشود در داخل طالبان بر سر تیتیپی اختلاف نظر وجود دارد؛ بهگونهای که برخی از چهرههای ارشد طالبان، تیتیپی را برای روابط با پاکستان مضر میدانند، اما برخی دیگر همچنان از این گروه حمایت میکنند.
