شفقنا افغانستان – در کوچههای خاکی کابل تا روستاهای دورافتاده هرات، هزاران خانواده افغان با سکوتی دردناک زندگی میکنند. سکوتِ اتاقهایی که دیگر نفس بیماری را در خود ندارند، سکوتِ خانههایی که برای پرداخت هزینه درمان در پاکستان یا ایران فروخته شدهاند و سکوتِ مراکز درمانی که فاقد پزشک زن، داروی شیمیدرمانی و دستگاه پرتودرمانی عملیاتی هستند.
به گزارش شفقنا افغانستان؛ سالانه ۲۳ هزار افغان به سرطان مبتلا میشوند، اما بیش از هفتاد درصد آنان تنها زمانی به پزشک مراجعه میکنند که بیماری از مرحله قابل درمان گذشته و پزشکان دیگر جز تسکین درد، راهی ندارند. این مرگها ضروری نبودند؛ آنها محصول ترکیبی از تشخیص دیرهنگام، فقر مطلق، نبود شبکه غربالگری ملی و سیاستهایی هستند که زنان را از نظام سلامت کنار گذاشته است. در کشوری که امروز تنها یک مرکز تخصصی سرطان در کابل دارد، اما سیویک ولایت دیگر در تاریکی تشخیص و درمان به سر میبرند.
آمار در سکوت: ۲۳ هزار مورد سالانه، ۶ هزار مورد تنها در کابل
بر اساس دادههای پنجساله سازمان جهانی بهداشت (WHO)، هر سال حدود ۲۳ هزار شهروند افغان به سرطان مبتلا میشوند. وزارت صحت عامه طالبان اعلام کرده که روند ابتلا در سالهای اخیر رو به افزایش است؛ تنها در سال گذشته، نزدیک به ۶ هزار مورد جدید در شهر کابل ثبت شده است. این آمار در شرایطی ارائه میشود که سیستم ثبت ملی بیماریها در افغانستان ناقص است و واقعیت زمینی احتمالاً تا ۳۰ درصد بالاتر از ارقام رسمی برآورد میشود.
تشخیص دیرهنگام؛ «قاتل نامرئی» پس از خود بیماری
سرطان در مراحل اولیه معمولاً بدون علامت مشخص پیش میرود و این ویژگی، ترکیبی با کمبود آگاهی عمومی و محدودیتهای فرهنگی برای مراجعه زنان به پزشک، باعث میشود بیشتر بیماران زمانی به مراکز درمانی مراجعه کنند که بیماری به مرحله چهارم رسیده است. داکتر ساره نور ، متخصص امراض خون و سرطانها در کابل، تأکید میکند: «نبود امکانات غربالگری و آموزش عمومی، فرصت درمان بهموقع را از بیشتر بیماران سلب کرده است.»
مرکز جدید کابل؛ گامی مثبت در میان خلأ درمانی
در نهم دلو سال جاری، وزارت صحت عامه طالبان مرکز تخصصی تشخیص و درمان سرطان را در کابل افتتاح کرد. این مرکز با هدف کاهش مراجعه بیماران به خارج از کشور و جلوگیری از تحمیل هزینههای گزاف بر خانوادهها راهاندازی شده است. با این حال، داکتر احمد شکیب ظهیر، فوق تخصص امراض خون و سرطان، هشدار میدهد: «این اقدام قابل تقدیر است، اما تنها یک مرکز در کابل نمیتواند نیاز ۳۰ ولایت را پوشش دهد.»
شکاف تخصصی؛ کمبود پزشک، دارو و پرسنل کلیدی
مرکز جدید با چالشهای ساختاری مواجه است: کمتر از ۱۰ انکولوژیست مجرب در کل کشور فعالیت میکنند، داروهای شیمیدرمانی بهطور متناوب از سوی سازمانهای بینالمللی تأمین میشوند و نیروی پرستاری متخصص در این حوزه تقریباً منقرض شده است. همچنین، عدم حضور روانشناسان برای حمایت روانی بیماران، بار روحی سنگینی را بر خانوادهها تحمیل میکند که در بسیاری موارد، همراه با هزینههای درمان، منجر به فروپاشی اقتصادی خانوار میشود.
مسدود شدن راه پاکستان؛ بحران دسترسی برای هزاران بیمار
در حالی که بسیاری از بیماران سرطانی برای دریافت خدمات تخصصی به شفاخانه شوکتخانم در پاکستان وابسته بودند، بسته شدن مرزهای پاکستان در ماههای اخیر، هزاران نفر را از ادامه درمان محروم کرده است. بیماران سرطانی کابل و ولایات مرزی خواهان بازگشایی فوری گذرگاه تورخم برای موارد انسانی هستند، اما تاکنون پاسخی از سوی مقامات دریافت نکردهاند.
این در حالیست که بحران سرطان در افغانستان نمادی از فروپاشی سیستم سلامت در پی تحریمها و سیاستهای محدودکننده است؛ زمانی که ۹۵ درصد خانوادهها در فقر مطلق زندگی میکنند، هزینه سفر به خارج برای درمان معادل فروش خانه و زمین است.
بدون سرمایهگذاری فوری در شبکهای از مراکز غربالگری در سطح ولایات، بازگشت زنان به نیروی کار پزشکی و تأمین پایدار داروها، سرطان هر سال دهها هزار افغان بهویژه زنان را به مرگی محکوم خواهد کرد که در جهان امروز با تشخیص بهموقع، بیش از ۹۰ درصد قابل پیشگیری است.
