شفقنا افغانستان- کمیته بینالمللی صلیب سرخ (ICRC) در گزارشی روز چهارشنبه ۲۲ دلو (فوریه ۲۰۲۶) اعلام کرد که ۲۱ هزار و ۸۰۰ فرد دارای معلولیت در سال ۲۰۲۵ از خدمات توانبخشی تخصصی در هفت مرکز تحت پوشش این سازمان در سراسر افغانستان بهرهمند شدهاند.
به گزارش شفقنا افغانستان؛ رقمی که هرچند نشاندهنده تلاشهای انسانی قابل تحسین است، در برابر آمار تکاندهنده سازمان ملل مبنی بر وجود ۱.۵ میلیون معلول جدی و بیش از ۱۰ میلیون نفر با معلولیت خفیف تا متوسط در کشور، تنها ۱.۴ درصد از نیاز واقعی را پوشش میدهد و شکاف عمیق میان تواناییهای محدود نهادهای بشردوستانه و گسترده مانند بحران انسانی ناشی از چهار دهه جنگ، انفجارهای مواد منفجره و فروپاشی زیرساختهای بهداشتی را به وضوح آشکار میسازد.
هفت مرکز توانبخشی؛ تنها پناهگاه تخصصی برای معلولان
صلیب سرخ بینالمللی خدمات توانبخشی فیزیکی را از طریق هفت مرکز تخصصی در کابل، هرات، مزارشریف، جلالآباد، قندهار، غزنی و فیضآباد ارائه میدهد. این مراکز علاوه بر ساخت و نصب پروتزهای مصنوعی متناسب با نیاز فردی، برنامههای فیزیوتراپی، کاردرمانی و مشاوره روانی را در اختیار بیماران قرار میدهند. بر اساس گزارش رسمی کمیته، بیش از ۱.۲۶ میلیون افغان در سال گذشته از خدمات بهداشتی اولیه این سازمان شامل کلینیکهای سیار و بیمارستانهای همکار نیز استفاده کردهاند که نشاندهنده نقش حیاتی نهادهای بشردوستانه در پر کردن خلأ نظام سلامت تحت حکومت طالبان است.
بازگشت به چرخه زندگی: از وابستگی به استقلال عملکردی
یکی از دستاوردهای کلیدی برنامههای توانبخشی صلیب سرخ، بازگشت استقلال عملکردی به افراد دارای معلولیت است. طبق تأکید این سازمان، دریافتکنندگان خدمات بسیاری از آنان قربانیان انفجار مواد منفجره یا حوادث جنگی پس از طی دورههای توانبخشی، توانستهاند فعالیتهای روزمره را بدون کمک انجام داده و به محیط اجتماعی و اقتصادی بازگردند. این فرآیند نهتنها ابعاد فیزیکی معلولیت را هدف قرار میدهد بلکه با تقویت اعتمادبهنفس و کاهش انزوا، به بازسازی هویت اجتماعی این افراد کمک شایانی میکند؛ امری که در جامعهای با نگاه سنتی به معلولیت، از اهمیت ویژهای برخوردار است.
آمار تکاندهنده یوناما: چهار سطح معلولیت در جمعیت افغانستان
دفتر هیأت معاونت سازمان ملل در افغانستان (یوناما) در گزارشی دقیق، گستره معلولیت در کشور را بهصورت چهارلایه ارائه میدهد: ۲۴.۶ درصد از جمعیت (معادل حدود ۱۰ میلیون نفر با جمعیت تخمینی ۴۰ میلیونی) معلولیت خفیف، ۴۰ درصد معلولیت متوسط، ۱۳.۹ درصد معلولیت شدید و مجموعاً ۱.۵ میلیون نفر معلولیت جدی دارند. این آمار که از ترکیبی از دادههای ثبتشده و نمونهگیری جامع بهدست آمده، نشان میدهد معلولیت در افغانستان صرفاً یک چالش بهداشتی نیست بلکه پدیدهای ساختاری با ریشه در دههها جنگ، فقر و نبود زیرساختهای پیشگیرانه است.
شکاف بحرانی: خدمات محدود در برابر نیاز فزاینده
شکاف بین ۲۱ هزار و ۸۰۰ خدماتدیده توسط صلیب سرخ و ۱.۵ میلیون معلول جدی، تنها بخشی از بحران گستردهتر را منعکس میکند. عدم شفافیت در بودجه سلامت تحت حکومت طالبان، محدودیت دسترسی زنان به مراکز درمانی در برخی مناطق و وابستگی بیش از حد به کمکهای بینالمللی، ظرفیت پاسخگویی داخلی را بهشدت تضعیف کرده است. علاوه بر این، بسیاری از معلولان بهویژه در مناطق روستایی به دلیل نبود حملونقل مناسب و هزینهبر بودن سفر به مراکز توانبخشی، از خدمات محروم میمانند. این شکاف نهتنها بر کیفیت زندگی افراد تأثیر میگذارد بلکه بار اقتصادی سنگینی را بر خانوادهها وارد میکند که اغلب مجبور به ترک تحصیل یا کار برای مراقبت از عضو معلول خانواده میشوند.
این در حالیست که خدمات صلیب سرخ با وجود اثربخشی قابل تحسین تنها یک پانسمان موقت بر زخم عمیق ساختاری نظام سلامت افغانستان است که ریشه در سیاستهای انزواگرایانه طالبان و کاهش کمکهای بینالمللی دارد. بدون ایجاد مکانیزمهای شفاف سازی مالی بودجه سلامت، گسترش مراکز توانبخشی در سطح ولایات و تضمین دسترسی برابر زنان و مردان، معلولیت به چرخهای خودتقویتکننده از فقر و حاشیهنشینی تبدیل خواهد شد که پیامدهای آن تا نسلهای آینده افغانستان خواهد رسید.
