یک جامعه شناس در گفتگو با شفقنا: مشکلات متعدد افغانستان ریشه در فقر و عدم توجه به این پدیده شوم اجتماعی دارد

خبرگزاری شیعیان افغانستان(شفقنا افغانستان)

یکی از مشکلات بزرگ جوامع بشری به خصوص کشورهای جهان سوم و در حال توسعه، فقر است و این مشکل از دیر باز با جوامع انسانی و در طول تاریخ، همدم بسیاری از انسان های فقیر و محروم بوده است.بعد از انکشاف علوم و پیش رفت های بسیاری که در عرصه صنعت و تکنالوژی صورت گرفته است، هنوز هم فقر از میان نرفته و علی رغم گردش سرمایه ها و پول ها در سطوح بسیار کلان جهانی، میلیون ها نفر به این مرض بزرگ اجتماعی و اقتصادی مبتلا بوده و بر طبق آمارهای ارائه شده توسط نهادهای مختلف بین المللی، روزانه 50 هزار نفر در سراسر جهان بر اثر فقر و بدبختی جان خود را از دست می دهند.

با پیش رفت و توسعه تکنولوژی و به تبع آن ارتباطات و تجارت های بین المللی، انتظار می رفت، جهان به سمت فقرزدایی و رعایت حقوق بشر گام بردارد، اما نه تنها این امر محقق نشد، بلکه دنیا به سوی انباشته شدن ثروت ها برای عده ای معدود و توزیع غیرعادلانه آن که هرچه بیش تر موجب رشد فقر و محرومیت در جهان شد، پیش رفت.

یکی از کشورهایی که پدیده فقر و محرومیت در آن بیداد کرده و بسیاری از فجایع اجتماعی و انسانی را در پی داشته است، افغانستان است. کشوری که اکثر مردم آن، زیر خط فقر زنده گی کرده و با درآمدی کم تر از 2 دالر در روز سر می کنند.

جمال مدقق ، جامعه شناس افغانستانی در گفتگو با شفقنا ، این معزل را چالشی عظیم برای جامعه افغانستان عنوان کرده و گفت: فقر در افغانستان غوغا می کند و در هر قسمت جامعه، افرادی دردمند و زجرکشیده را می بینیم که کار هر روزشان، دست و پنجه نرم کردن با هیولای سهمگین فقر است.

وی گفت: فقر در جامعه افغانی و سازش با سختی ها و محرومیت ها، حال دیگر جزئی از فرهنگ مردم شده و اگر همین مقدار تحمل را نیز از آن ها بگیریم، مرگ همه آن ها را خواهد بلعید.

مدقق توجه به این پدیده شوم اجتماعی را مهم ارزیابی کرده و تصریح کرد: فقر پدیده ای اجتماعی است که خود پدیدآورنده بسیاری از مشکلات اجتماعی و فرهنگی دیگر می باشد و در صورت عدم توجه و تلاش برای حل و درمان آن، باید فاتحه بسیاری از ارزش های انسانی و فاکتورهای مهم مدنی را خواند.

وی ادامه داد: دانشمندان، فقر و تهیدستی را به معنی کم بود امکانات برای تهیه حداقل نیازهای زندگی تعریف می کنند و همواره بر این نظر بوده اند که عدم موفقیت افراد برای به دست آوردن دارایی و ثروت بیش تر، به علت وجود تبعیض و بی عدالتی در میان طبقات مختلف جامعه، عامل بروز احساس فقر در انسان ها است. امری که به وضوح در جامعه افغانی دیده می شود و با گذشته هر روز، قربانیان بیش تری را به کام خود می کشد.

این جامعه شناس با اشاره به عوامل ایجاد و تشدید فقر در افغانستان گفت: در مورد علل فقر نظریات مختلفی وجود دارد، اما اکثر کارشناسان بر یک سری از عوامل تاکید دارند که عبارت اند:نابرابری های اجتماعی ـ اقتصادی، وجود بی عدالتی های اجتماعی ـ اقتصادی ، شرایط نامساعد طبیعی مانند آب و هوای نامساعد، بیماری های واگیردار و….؛ تمامی این عوامل در افغانستان وجود دارند، اما با توجه به اوضاع و شرایط کشور، اثرات دو عامل اول در بروز فقر و تنگ دستی بسیار پررنگ تر است. نابرابری ها و بی عدالتی های اجتماعی و اقتصادی موجود در کشورهای فقیر به خصوص افغانستان، همیشه نقطه ای بوده که این کشورها از آن ضربه های مهلکی را دریافت کرده اند.

مدقق سیستم نادرست اقتصادی کشور را عاملی مهم در تشدید بحران فقر عنوان کرده و تاکید کرد: توزیع ناعادلانه ثروت و سطح درآمد بسیار پایین برای بخش اعظم جامعه در افغانستان، با موفق نبودن سیستم اقتصاد بازار در محقق ساختن همین توزیع عادلانه ثروت که منجر به بروز بحران های اقتصادی و پدیده شوم بی کاری شده است، موجب آن گردیده تا فقر مردم روزبه روز شدت یافته و با گذشت هر روز، به جمع ناامیدان جامعه افزوده شود.

این کارشناس مسائل اجتماعی افزود: درآمد کم افراد، تعلیم و تربیت ناقص و نامطلوب، میزان وجود افراد غیرمسلکی در بدنه نیروی کار جامعه، زنده گی در خانه هایی نامناسب و با امکانات ناچیز و سایر موارد متعدد و بسیار دیگر، همه، انواع مشخصات و علایمی هستند که نشان از وجود فقر و محرومیت در جامعه افغانی دارند و تا حدودی عنوان کننده وجود انواع فقر، اعم از فقر اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی هستند.

وی گفت: باید این را اظهار نمود که انواع فقرها به شدت با هم در ارتباط بوده و وجود هر یک، تامین کننده حضور دیگری است. مثلا در مورد فقر اقتصادی و فرهنگی، باید گفت که نوعی رابطه دوطرفه بین شان وجود دارد. فقر اقتصادی خود مولد و به وجود آورنده فقر فرهنگی و اجتماعی است و همین رابطه در صورت عکس نیز کاملا صادق است

مدقق با انتقاد از بی برنامگی دولت و دستگاههای ذیربط در مبارزه با پدیده شوم فقر در جامعه افغانستان گفت: متاسفانه نمونه های فقر در افغانستان بسیارند، اما چیزی که در میان مشکلات بسیار، کم است، راه حل و توجه دولت مردان است که هر یک بیش تر به فکر منافع شخصی و حفاظت از موقعیت شان هستند، تا تلاش برای حل مشکلات و خدمت به مردم. زمام داران امور هم که اکثرا خود را در ساحه امنی قرار داده و هیچ گاه به خود اجازه نمی دهند که اندک مدتی، خود را جای مردم گذاشته و حتی به صورت ذهنی، کمی از مشکلات و فقر مردم را بچشند.

وی تاکید کرد: هیچ گاه سعی نشده تا به فقر به صورت ریشه ای و بنیادی نگاه شود و هیچ وقت تلاش مسئولین در راستای از بین بردن این پدیده شوم به صورت ریشه ای نبوده است، بلکه اکثر تلاش های دولت و برخی از نهادهای بین المللی فقط در چارچوب برخی کمک ها خلاصه شده و بس. به علت ها توجهی صورت نمی گیرد و سعی نمی شود تا عوامل بروز فقر در جامعه از بین برود و کمک ها همیشه به صورتی انجام می شود که نه تنها فقر از بین نرفته، بلکه م‍ردم را به وابسته گی و نیاز همیشه گی کشانده است.

این جامعه شناس مشکلات عدیده ی امروز افغانستان را ریشه در گسترش فقر و عدم توجه به این مسئله مهم اجتماعی دانسته و تصریح کرد: خیل عظیمی از مشکلات که هم اکنون عرصه های اجتماعی و فرهنگی جامعه مان را گرفتار کرده است، به میزان زیادی ناشی از فقر و وجود محرومیت در جامعه افغانستان .

وی افزود: اگر می خواهیم فقر از بین برود و محرومیت ریشه کن شود، باید بازدیدی جدی و عمیق در کل پالیسی ها و برنامه های موجود در ارگان های مختلف اقتصادی و اجتماعی صورت گیرد. تمام سیاست ها، بایستی بر اساس مصالح و منافع ملی و شرایط موجود در کشور دوباره طرح شوند؛ به صورتی که نابرابری ها و بی عدالتی های اجتماعی ـ اقتصادی که فعلا در کشور به صورت مفرط وجود دارند، از بین بروند و در نتیجه توزیع عادلانه ثروت و ایجاد اشتغال به صورت مطلوب، فراهم شوند.