شفقنا افغانستان- در پیِ اقدام ترکیه و ایران جهت ثبت انحصاری «مثنوی معنوی»، اثر فاخر مولوی بلخی، که گنج شایگان اندشهی انسانی و شاهکار زبان فارسی شمرده میشود، بیانیهای از سوی نخبگان فارسیزبان که به امضای حدود دو هزار نفر رسیده بود، منتشر شد. در این بیانیه، به ثبت انحصاری مثنوی معنوی بلخی اعتراض شده و آنرا شکاهکار زبان فارسی دانسته بودند و به رعایت حق افغانستان بهعنوان زادگاه مولوی بلخی تاکید شده بود. بیانیه نخبگان فارسیزبان بازتاب خوبی در میان سیاستمداران افغانستان و ایران داشت.
در آخرین اظهار نظر مقامات افغانستانی، اشرف غنی ریاست جمهوری اسلامی افغانستان در دیدار آقای مولودچاووش اوغلو، وزیر خارجهی ترکیه گفته است که افغانستان آماده مثنوی معنوی و سایر آثار مولوی بلخی را با ترکیه به عنوان میراث مشترک افغانستان و ترکیه به ثبت برسانند.
اما باید توجه داشت که مولوی بلخی از نظر اندیشه متعلق به جامعهی انسانی و از نظر زبان متعلق به جهان فارسی است. آثار مولوی بلخی از شاهکارهای زبان فارسی است. مولوی بلخی، با زبان و اندیشهی خود محور وحدت انسانی و فارسی زبانان است.
ترکیه با بازی دوگانه کشورهای فارسیزبان را درگیر تنش کرده، که از دو سوی ایران و افغانستان امتیاز بگیرد. ترکیه وارد بازی برد- برد شده و میخواهد افغانستان و ایران بازی برد و باخت داشته باشند. فکر میکنم راه حل اساسی رهایی از گونه ترفندها، مانند نزاع کشورها در مورد سید جمالالدین افغانی، طرح انتقال پیکر شریف مولوی بلخی به دانشگاه بلخ باشد.
گفتنی است که زبان فارسی در افغانستان، تاجیکستان و ایران، زبان ملّی این سه کشور و مثنوی معنوی از نظر زبانی به همهی شهروندان این سه کشور و همهی فارسیزبانان تعلق دارد. زبان فارسی در این سه کشور همهی شاخصهای زبان ملی را دارد.
انتظار میرود شاهکارهای زبانیِ مانند مثنوی معنویِ مولوی، سند وفاق همزبانان باشد، اما قصهی همزبانی و بیزبانی دو ملت افغانستان و ایران، قصهی تلخی است، که امروزه طنزهای تلختری را به نمایش گذاشته است. اما موضع برخی از سایتها و فرهنگیان ایرانی در مورد همزبانی دو ملت تاسفبار است. البته در افغانستان نیز برخی با گرایشهای سیاسی، تلاش میکنند لهجهی فارسی ایران، افغانستان، تاجیکستان را سه زبان تلقی کنند.
موضع یکی از سایتهای ایرانی که نوعا در برابر مهاجران افغانستانی نیز موضع منفی دارد نوشت: «زبان قالب (غالب) در آثار مولوی فارسی مرسوم در ایران است و نه پشتو یا دری و در واقع نه مردمان ترکیه و نه بسیاری از مردمان افغانستان اساساً توان خواندن و درک مفاهیم ظاهری مثنوی معنوی را ندارند اما با توجه به آنکه ادبیات عرفانی و پیچیده این شاعر بزرگ مشابه ادبیات مرسوم فارسی ایران است، اکثر مردم ایران توان خواندن این اشعار و درک کلی مفاهیم این اشعار را دارند. بنابراین کوچکترین تلاشی برای حذف ایران از پروسه ثبت «مثنوی معنوی» و سایر آثار مولوی شبیه به یک شوخی است.»
واقعیت آن است که فارسی در افغانستان اصالت ناب خود را بیشتر حفظ کرده و لهجهی امروز بلخ، کلید فهم آثار مثنوی است. فارسی افغانستان همان اصالت متون کهن و سبک خراسانی نگهداشته است. پرداختن به مسایلی مانند آنکه در قدیم کجا مال کجا بوده نقطهی انحرافی است که کشورهای همسایه و فارسیزبان را به خود مشغول میکند و ترکیه در بازی دو سویه، سود دو سویه خواهد برد.
یکی از مسایلی که موجب اشتباه میشود، رایج شدن عنوان «دری» در افغانستان است. دری، صفت فارسی است. زبان رسمی و ادبی را به دلیل رسمی بودن و منسوب به دربارها، دری میگفتند. دری، صفتِ فارسی است و میان صفت و موصوف دوگانگی وجود ندارد. زبان در این سه کشور حقیقت یگانه است. فارسی رایج در ایران همان قدر دری است، که لهجهی رایج در افغانستان و تاجیکستان. بر اساس یافتههای ما، فارسی منسوب به فارس کهن است که حوزه بلخ و بامیان باشد. دین و زبانی که این حوزه برخاسته، دین فارسی و زبان فارسی خوانده شده است. حوزهی کلان دین زردشت را نیز فارسی میگفتند.
برای پرهیز از نزاعهای بیحاصل، دانشمندان کهن را به زادگاهشان نسبت دهیم، نه دولتهای ملی و جغرافای سیاسی.
یکی از نسخههای مثنوی معنوی بلی، در بایگانی ملی افغانستان موجود است. خانقا بهاولد، پدر مولوی بلخی، معروف به سلطانالعلما در بلخ در دست بازسازی است. گفتنی است که آغازگر اقدام ثبت انحصاری مثنوی مولوی ترکیه و ایران است.
انتهای پیام
