گریز از پولیس، بیکاری و بی‌پولی؛ وضعیت مهاجرین افغان در پاکستان/ گزارش شفقنا

شفقنا افغانستان – روی‌کارآمدن طالبان در افغانستان موجی از مهاجرت شهروندان این کشور را در پی داشت. تعدادی زیادی از جمله نظامیان پیشین، خبرنگاران و فعالان مدنی به‌خاطر حفظ جان‌شان و برخی هم از روی ناچاری و بیکاری، افغانستان را ترک کرده‌اند. مقصد اکثر این مهاجرین کشورهای همسایه افغانستان، از جمله پاکستان بودند.

بخش عمده از مهاجرین در پاکستان فاقد اسناد قانونی اقامت یا هم ویزای معتبر هستند. این موضوع دستاویزی برای پولیس پاکستان شده‌ است. این روزها برخی پناهجویانی که ویزای معتبر ندارند، در برخی از شهرهای پاکستان در خفا زندگی می‌کنند.

جاوید یوسفی، خبرنگار پیشین یکی از رسانه‌های افغانستان می‌گوید که در اسلام‌آباد انگار در زندان بود و اکنون به کویته نقل مکان کرده است.

او به خبرنگار شفقنا افغانستان گفت که در اسلام‌آباد به محض بیرون‌شدن از محل اقامت، توسط پولیس اسلام‌آباد بازداشت می‌شد. به گفته او، پولیس پاکستان هرازگاهی برای بازداشت پناهجویان افغان عملیات راه‌اندازی می‌کرد.

یوسفی وضعیت مهاجرین افغان در اسلام‌آباد را نامناسب توصیف می‌کند و می‌گوید که پولیس پاکستان «هیچ رحمی به‌دل ندارد».

رهایی در بدل پول

یوسفی می‌گوید که پولیس پاکستان پناهجویان افغان را پس از دریافت پول آزاد می‌کند. به گفته او حتی در برخی از موارد پولیس پاکستان کسانی را بازداشت کرده که دارای ویزا بوده‌اند. یوسفی گفت که یکی از آشنایانش که دارای ویزا بود، توسط پولیس اسلام‌آباد بازداشت و پس از پرداخت 10 هزار کلدار رها شده است.

به‌تازگی پولیس پاکستان طاهر سدید، خبرنگار افغان را از منطقه‌ی «بی‌17» شهر اسلام‌آباد به‌دلیل نداشتن ویزای معتبر بازداشت کرد. به گفته منابع، پولیس پاکستان از این خبرنگار چهارصد هزار کلدار درخواست کرده بود، اما با پادرمیانی خبرنگاران پاکستانی رها شده است.

در این زمینه، یک نهاد مدافع و حامی آزادی رسانه‌های پاکستان موسوم به «شبکه آزادی» خواستار تحقیق در مورد ادعای خبرنگاران تبعیدی افغان مبنی بر بازداشت و رهاسازی آن‌ها پس از اخذ رشوه از سوی پولیس اسلام‌آباد شده است.

تأخیر در تمدید ویزا

مهاجرین افغان در پاکستان می‌گویند که تمدید ویزای اقامت آنان زمان‌بر است – دو تا سه ماه، حتی گاهی شش ماه وقت می‌گیرد. محمد یکی از مهاجرین به شفقنا گفت که درخواست تمدید ویزای اکثریت مهاجرین نیز رد می‌شود.

او اضافه کرد کسانی که پاسپورت با ویزای معتبر، همچنین کارت‌های پناهندگی دولت پاکستان و کمیساریای عالی سازمان ملل متحد در امور مهاجرین را دارند، می‌توانند آزادانه در اسلام‌آباد گشت‌وگذار کنند.

به گفته او، در گذشته کارت پناهندگی «POR» از طرف دولت پاکستان صادر می‌شد، اما اکنون روند صدور این کارت متوقف است. این پناهجو افزود که کمیساریای عالی سازمان ملل نیز در حال حاضر برای مهاجرین افغانستان کارت پناهندگی صادر نمی‌کند.

بیکاری و بی‌پولی

در کنار تعقیب و گریز از پولیس پاکستان، بیکاری و چالش اقتصادی نیز مهاجرین را در گرداب قرار داده است.

یکی از خبرنگاران پیشین رسانه‌های افغانستان می‌گوید که طی یک‌ونیم سال در پاکستان بیش از 35 لک کلدار مصرف کرده است. او به خبرنگار شفقنا گفت که مصارف‌اش از سوی اعضای خانواده‌اش در کشورهای اروپایی تأمین می‌شود و خودش در این مدت بیکار بوده است.

به گفته او، اکثریت مهاجرین در پاکستان کار و منبع درآمد ندارند و مصارف‌اش از جای دیگری حواله می‌شود.

چندی پیش، سمیع جهش، خبرنگار پیشین یک تلویزیون خصوصی افغانستان که پس از روی‌ کارآمدن طالبان به پاکستان رفته، به‌دلیل وضعیت بد اقتصادی گرده‌اش را به «فروش گذاشته بود.

او در صفحه‌ی فیس‌بوک خود نوشته بود: «پول‌ام تمام شده، نان خوردن در خانه نداریم. دیگر چاره‌ی نمانده؛ گرده‌ی خود را می‌خواهم بفروشم هر که خریدار است».

تأخیر در روند رسیدگی به کیس‌ها و افسردگی

بخشی بزرگی از پناهجویان افغان، نظامیان و کارمندان حکومت پیشین، همکاران پیشین نیروها و نهادهای خارجی، فعالان حقوق بشر و خبرنگاران هستند که به هدف مهاجرت به کشورهای اروپایی و امریکا به پاکستان رفته‌ و از آنجا پرونده‌های مهاجرتی‌شان را دنبال می‌کنند.

این مهاجرین می‌گویند که روند رسیدگی به کیس‌ها یا پرونده‌های مهاجرتی شان با کندی مواجه‌اند و آنان در بی‌سرنوشتی و بلاتکلیفی به سر می‌برند.

طی روزهای اخیر منابع از میان مهاجرین افغانستان در پاکستان گفتند که یک جوان پناه‌جوی اهل ولایت بدخشان در اسلام‌آباد به قصد خودکشی خودش را از ساختمانی به پایین انداخته و به زندگی‌اش پایان داده است.

یک منبع گفت که این جوان دانش‌آموخته دانشگاه پلی‌تخنیک کابل بود و از چند ماه به این طرف در پاکستان رفته بود و در آنجا منتظر رسیدگی به پرونده مهاجرت‌اش بود. یک منبع دیگر می‌گوید که این پناهجو کیس P2 امریکا را داشت. منبع دلیل خودکشی جوان را افسردگی ناشی از بی‌نوشتی و مشکلات مالی دانست.

وضعیت پناهجویان در کُویته چگونه است؟

کُویته مرکز ایالت بلوچستان پاکستان، از سال‌ها به‌این سو میزبان مهاجرین افغان عمدتأ هزاره‌ها است، تا جایی که منطقه‌ای در این شهر «هزاره تاون» نام‌گذاری شده است.

حسن سروش یکی از مهاجرین مقیم کویته این شهر را به منطقه هزاره‌نشین دشت برچی شهر کابل تشبیه می‌کند. به گفته او، مهاجرین افغان در کویته تا حدودی از وضعیت راضی هستند.

سروش گفت که مهاجرین در کویته آزادانه گشت‌وگذار دارند و برخی کار و کاسبی دارند.

اما به گفته سروش، اکثریت مهاجرین مقیم کویته وابسته به پول حواله خارج از پاکستان هستند.

سروش می‌گوید که مهاجرین در کویته با محدودیت بانکی مواجه‌اند. به گفته او، آنان تنها می‌توانند از حواله‌داری پول دریافت کنند و به خدمات بانکی دسترسی ندارند.

به گفته او، در کویته به دلیل افزایش جمعیت مهاجرین، کرایه خانه نیز افزایش یافته است و همچنین در برخی موارد پاکستانی‌ها به مهاجرین خانه به کرایه نمی‌دهند.

بر اساس معلومات اداره مهاجرت سازمان ملل متحد، در حال حاضر در پاکستان در حدود ۱.۳ میلیون مهاجر قانونی افغان حضور دارند، اما تخمین زده می‌شود که صدها هزار مهاجر افغان فاقد اسناد قانونی نیز در پاکستان به سر می‌برند.