شفقنا افغانستان – همزمان با تداوم محدودیتهای آموزشی طالبان، گزارش تازهٔ صندوق کودکان سازمان ملل متحد (یونیسف) و سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی ملل متحد (یونسکو) نشان میدهد که افغانستان با یکی از شدیدترین بحرانهای آموزش و یادگیری در جهان روبهرو است.
به گزارش شفقنا افغانستان؛ یک زن باشندهٔ ولایت کندهار میگوید با وجود دشواریهای فراوان، در بیست سال گذشته توانسته بود تحصیلات عالی خود را ادامه دهد، اما بهگفتهٔ او، بازگشت طالبان به قدرت و ممنوعیت آموزش دختران بالاتر از صنف ششم و پوهنتونها، او را دچار ناامیدی عمیق کرده است.
او که مادر دو دانشآموز دختر است و بهدلیل حساسیت موضوع نخواست نامش فاش شود، روز پنجشنبه ۱۸ جدی به رادیو آزادی گفت:
«طالبان تمام آرزوهای ما را به خاک یکسان کردند. ما از جامعۀ جهانی بسیار ناراحت و گلهمند هستیم، چون فقط نظارهگر رنج ما هستند و محرومیت ما از آموزش را تنها با چند جمله محکوم میکنند، در حالیکه انتظار داشتیم از حقوق ما قاطعانه دفاع شود.»
در همین حال، زهرا، باشندهٔ مکروریان سوم شهر کابل، که پیش از وضع محدودیتها متعلم صنف نهم بود و دو خواهر دیگرش سال گذشته صنف ششم را به پایان رساندند، میگوید این ممنوعیتها خانوادهاش را با آیندهای نامعلوم روبهرو کرده است.
او می گوید: «این محدودیتها ما را با سرنوشت نامعلوم روبهرو کرده است. خواهران کوچک من وقتی برادرانم را میبینند که به مکتب میروند، اما آنها اجازه ندارند، همیشه گریه میکنند. با آمدن طالبان، تمام زحمات ما و پدر و مادرمان بینتیجه شد.»
این در حالی است که یونیسف و یونسکو در گزارش مشترک تازهای دربارۀ وضعیت آموزش در افغانستان در سال ۲۰۲۵ اعلام کردهاند که دستاوردهای دو دهۀ گذشته در زمینۀ دسترسی به آموزش، از سال ۲۰۲۱ به اینسو بهدلیل سیاستهای محدودکننده، کاهش سرمایهگذاریهای درازمدت، محدودیتهای مالی ناشی از تحریمها و تشدید بحران انسانی، بهسرعت تضعیف شده است.
بر اساس این گزارش، میلیونها کودک، بهویژه دختران، از آموزش محروم ماندهاند و کیفیت و نتایج آموزشی در تمامی سطوح بهشدت آسیب دیده است.
در گزارش مشترک ۴۴ صفحهای یونیسف و یونسکو که روز چهارشنبه ۱۷ جدی منتشر شد، آمده است که افغانستان با یکی از شدیدترین بحرانهای آموزش در جهان روبهرو است و حدود ۹۳ درصد کودکان تا پایان دورۀ ابتدایی حتی قادر به خواندن و درک یک متن ساده نیستند.
این گزارش میافزاید که در سال ۲۰۲۴ شمار ثبتنام در آموزش ابتدایی به حدود ۶٫۷۷ میلیون دانشآموز رسیده، اما رشد آن نسبت به سال ۲۰۲۳ متوقف شده است. از این میان، حدود ۳٫۷۸ میلیون دانشآموز پسر و ۲٫۹۸ میلیون دانشآموز دختر بودهاند که مشارکت آنان بهشدت تحت تأثیر فقر، نیاز خانوادهها به کار کودکان و کاهش کیفیت آموزش قرار دارد.
یونیسف و یونسکو همچنین گزارش دادهاند که مشارکت دختران در آموزش متوسطه در سال ۲۰۲۲ به صفر رسیده و این وضعیت، بر اساس سیاستهای حکومت طالبان، تا کنون تغییری نکرده است.
بر اساس این گزارش، تاکنون حدود ۲٫۲ میلیون دختر از آموزش متوسطه یا بالاتر از صنف ششم محروم شدهاند و هر سال تحصیلی نزدیک به ۳۹۷ هزار دختر دیگر نیز از ادامۀ آموزش بازمیمانند. همچنان بیش از ۲٫۱۳ میلیون کودک در سن آموزش ابتدایی بیرون از مکتب قرار دارند که حدود ۶۰ درصد آنان دختراناند.
در بخش دیگری از این گزارش آمده است که آموزش دورۀ متوسطه بهگونهٔ جدی تضعیف شده و شمار ثبتنام در این مقطع در سال ۲۰۲۴ به حدود ۱٫۰۱ میلیون دانشآموز کاهش یافته، در حالیکه این رقم در سال ۲۰۲۱ به ۱٫۴۲ میلیون میرسید. این کاهش، بازتابدهندۀ محرومیت کامل دختران و کاهش مشارکت پسران عنوان شده است.
پس از بازگشت طالبان به قدرت در افغانستان، آموزش دختران بالاتر از صنف ششم، محصلان دختر پوهنتونها و حتا انستیتوتهای طبی ممنوع شد که در نتیجۀ آن، صدها هزار دختر از آموزش و تحصیلات عالی محروم شدند.
هرچند طالبان بارها اعلام کردهاند که این ممنوعیتها «موقتی» است و پس از فراهمشدن شرایط، دختران دوباره به مکاتب و پوهنتونها بازخواهند گشت، اما این محدودیتها تاکنون پابرجا مانده است.
محدودیتهای آموزشی طالبان با واکنشهای گسترده در داخل و خارج از افغانستان روبهرو شده و سازمانهای بینالمللی بارها دربارۀ پیامدهای اجتماعی، انسانی و اقتصادی آن هشدار دادهاند.
یونیسف و یونسکو پیشتر، در ۸ اکتبر ۲۰۲۵، نیز در گزارشی مشترک هشدار داده بودند که ادامۀ ممنوعیت آموزش دختران میتواند تا سال ۲۰۳۰ چهار میلیون دختر دیگر را از آموزش محروم سازد و تا سال ۲۰۶۶ زیان اقتصادی حدود ۹٫۶ میلیارد دالر به افغانستان وارد کند.
